Гломерулонефрит — бүйректің сүзгіш шумақтарының қабынуы немесе иммундық зақымдануы нәтижесінде дамитын аурулар тобы. Несепте қан немесе ақуыз, ісіну, жоғары қан қысымы, несеп азаюы және креатинин өсуі болуы мүмкін; себеп инфекциядан кейінгі, IgA, аутоиммундық немесе васкулиттік болуы мүмкін. Нәтиже жеке клиникалық жағдайға қарай бағаланады.
Бүйректер – қандағы қалдық заттарды сүзуді қамтамасыз ететін өмірлік маңызды мүшелер. Бүйректің ішінде орналасқан шумақ (гломерула) деп аталатын ұсақ сүзгі құрылымдарының қабынуы гломерулонефрит деп аталады. Ауру бүйректің сүзу қызметіне әсер етіп, несепте ақуыз немесе қан пайда болуына әкелуі мүмкін. Ерте кезеңде анықталмаса, бүйрек қызметінің елеулі жоғалуына әкелуі мүмкін. Гломерулонефрит жедел немесе созылмалы түрде көрініс беруі мүмкін. Кейбір адамдарда белгілер кенеттен дамыса, кейбір науқастарда ұзақ уақыт байқалмауы мүмкін. Тұрақты медициналық тексерулер бүйрек денсаулығын сақтау үшін аса маңызды. Аурудың себептерін, белгілерін және емдеу жолдарын білу ерте диагностикаға ықпал етуі мүмкін.
Гломерулонефрит дегеніміз не?
Гломерулонефрит – бүйректегі шумақтар (гломерулалар) деп аталатын сүзгі бірліктерінің қабынуы нәтижесінде дамитын бүйрек ауруы. Шумақтар қандағы артық сұйықтық пен қалдықтарды сүзіп, несептің түзілуіне ықпал етеді. Қабыну дамығанда сүзу үдерісі дұрыс жүзеге аспайды.
Ауру дербес пайда болуы да, басқа денсаулық мәселелеріне байланысты дамуы да мүмкін. Кейбір жағдайларда иммундық жүйе қателесіп бүйрек тіндеріне шабуыл жасайды. Ал кейбір адамдарда инфекциялардан кейін шумақтарда зақымдану пайда болуы мүмкін.
Гломерулонефриттің ағымы адамнан адамға өзгеруі мүмкін. Жеңіл жағдайларда тек зертханалық талдауларда ауытқулар байқалса, асқынған жағдайларда бүйрек жеткіліксіздігіне дейін жететін көріністер дамуы мүмкін. Сондықтан ерте диагностика өте маңызды.
Гломерулонефриттің белгілері қандай?
Аурудың ауырлығы мен өршу жылдамдығына қарай гломерулонефрит белгілері әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір адамдарда белгілер қысқа мерзімде пайда болса, кейбір науқастарда ауру ұзақ уақыт жасырын өтуі мүмкін.
Бүйректің сүзу қабілетінің төмендеуі ағзада әртүрлі өзгерістерге әкеледі. Несептегі өзгерістер көбінесе алғашқы назар аударатын белгілердің қатарында болады. Ісіну мен артериялық қысымның жоғарылауы да жиі кездесетін белгілер.
Жиі кездесетін белгілерді төмендегідей атауға болады:
- Несепте қанның болуы
- Несептің көбіктенуі
- Беттің, көз айналасының және аяқтың ісінуі
- Артериялық қысымның жоғарылауы
- Несеп мөлшерінің азаюы
- Әлсіздік пен шаршау
- Ентігу
- Жүрек айнуы және тәбеттің болмауы
Кейбір науқастарда белгілер жеңіл деңгейде болуы мүмкін. Алайда несепте қан немесе қатты көбіктену байқалса, уақыт жоғалтпай медициналық мекемеге жүгіну қажет.
Гломерулонефрит неден пайда болады?
Өте алуан түрлі гломерулонефрит себептері кейде бүйрекке тікелей әсер ететін мәселеден туындаса, кейде ағзаның басқа аймақтарында дамитын денсаулық мәселелерінің салдары ретінде пайда болуы мүмкін. Иммундық жүйе аурулары гломерулонефриттің дамуында маңызды рөл атқарады. Қорғаныс жүйесі түзетін антиденелер кейбір жағдайларда бүйрек тініне зиян келтіруі мүмкін. Инфекциялар да жиі кездесетін себептердің қатарына жатады.
Гломерулонефритке әкелуі мүмкін жағдайларды төмендегідей атауға болады:
- Тамақ инфекцияларынан кейін дамитын иммундық жауап
- Қызыл жегі (люпус) сияқты аутоиммундық аурулар
- Васкулит деп аталатын тамыр қабынулары
- Қант диабетінен туындаған бүйрек зақымдануы
- Гепатит инфекциялары
- Генетикалық бейімділік
- Иммундық жүйенің бұзылыстары
Кейбір жағдайларда нақты себебін анықтау мүмкін болмайды. Мұндай жағдайларда егжей-тегжейлі тексерулер жүргізіліп, бүйрек зақымдануының деңгейі бағаланады.
Гломерулонефрит қалай анықталады?
Гломерулонефрит диагнозы науқастың шағымдарын, физикалық тексеру нәтижелерін және зертханалық қорытындыларды бірге бағалау арқылы қойылады. Ерте кезеңде жүргізілген тексерулер бүйрек қызметін сақтауға көмектесуі мүмкін. Диагностика барысында несеп пен қан талдаулары маңызды орын алады. Несепте ақуыздың немесе қанның болуы шумақтардың зақымдануын болжауға негіз болуы мүмкін. Ал қан талдауларында бүйрек қызметін көрсететін көрсеткіштер зерттеледі.
Диагностика мақсатында қолданылуы мүмкін әдістер:
- Жалпы несеп талдауы
- Несептегі ақуызды өлшеу
- Қандағы мочевина және креатинин талдаулары
- Артериялық қысымды бағалау
- Бүйректің ультрадыбыстық зерттеуі
- Иммунологиялық талдаулар
- Бүйрек биопсиясы
Әсіресе бүйрек биопсиясы аурудың түрін анықтау тұрғысынан құнды мәлімет бере алады. Емдеу жоспарын құрғанда биопсия нәтижелері пайдаланылуы мүмкін.
Гломерулонефрит қалай емделеді?
Гломерулонефритті емдеу аурудың себебіне, бүйрек зақымдануының деңгейіне және науқастың жалпы денсаулық жағдайына қарай жоспарланады. Әр науқасқа бірдей ем қолданылмайды. Басты мақсат – бүйрек қызметін сақтау.
Емдеу барысында негізгі себепті бақылауға алу маңызды. Иммундық жүйеден туындаған ауруларда әртүрлі дәрілер қолданылуы мүмкін. Артериялық қысымды бақылау да емнің маңызды бөліктерінің бірі.
Қолданылуы мүмкін емдеу әдістерін төмендегідей атауға болады:
- Артериялық қысымды реттейтін дәрілер
- Иммундық жүйені басатын дәрілер
- Ісінуді азайтатын ем
- Тұзды шектеу
- Ақуыз тұтынуды реттеу
- Инфекцияларды емдеу
- Асқынған жағдайларда диализбен қолдау
Емдеу кезінде тұрақты бақылау қажет. Қан және несеп талдаулары арқылы бүйрек қызметі белгілі бір аралықтарда бағаланып отырады.
Гломерулонефрит көрсеткіші қанша болуы керек?
Гломерулонефрит үшін бір ғана сандық көрсеткіш жоқ. Ауру – зертханалық нәтиже емес, бүйректе дамитын қабыну үдерісі. Бағалау кезінде әртүрлі талдау нәтижелері ескеріледі. Дәрігерлер әдетте креатинин деңгейін, шумақтық сүзілу жылдамдығын (ШСЖ, GFR), несептегі ақуыз мөлшерін және артериялық қысым көрсеткіштерін бірге бағалайды. Бүйрек қызметі қалыпты болғанда GFR мәні жасқа қарай өзгергенімен, әдетте 90 мл/мин/1,73 м² және одан жоғары болады.
Несепте ақуыздың жоғары болуы немесе креатинин мәндерінің жоғарылауы бүйрек зақымдануының белгісі болуы мүмкін. Дұрыс бағалау үшін нәтижелерді маман дәрігер түсіндіруі қажет.
Гломерулонефрит туралы жиі қойылатын сұрақтар
Гломерулонефрит өздігінен өте ме?
Кейбір жеңіл жағдайларда ауру уақыт өте келе жазылуы мүмкін. Алайда гломерулонефриттің көптеген түрлері тұрақты бақылауды қажет етеді. Емделмеген жағдайда бүйрек қызметінде тұрақты жоғалтулар дамуы мүмкін. Белгілер жеңіл болса да, маманның бағалауы маңызды.
Гломерулонефрит жұқпалы ма?
Гломерулонефрит тікелей жұқпалы ауру емес. Аурудың өзі адамнан адамға берілмейді. Инфекциядан кейін дамитын кейбір түрлерінде инфекция қоздырғышы жұғуы мүмкін, бірақ бүйрек қабынуы жұқпайды. Сондықтан ауру жеке қарым-қатынас арқылы таралмайды.
Гломерулонефрит бүйрек жеткіліксіздігіне әкеле ме?
Емделмеген немесе өршіген жағдайларда бүйрек жеткіліксіздігі дамуы мүмкін. Шумақтардағы зақымдану артқан сайын бүйректің сүзу қабілеті төмендейді. Ерте диагностика және тиісті ем бүйрек қызметін сақтауға көмектеседі. Тұрақты бақылау асқыну қаупін азайтуы мүмкін.
Гломерулонефриті бар адамдар неге назар аударуы керек?
Тұз тұтынуды шектеу, артериялық қысымды бақылауда ұстау және дәрігердің тұрақты тексерулерін жібермеу маңызды. Дәрігер тағайындаған дәрілерді тұрақты қабылдау керек. Қан және несеп талдаулары белгіленген аралықтарда тапсырылуы тиіс. Салауатты өмір салты әдеттері бүйрек денсаулығын сақтауға үлес қоса алады.
Anadolu-дағы «Нефрология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл жағдайдың негізгі мәні қандай?
Гломерулонефрит — бүйректің сүзгіш шумақтарының қабынуы немесе иммундық зақымдануы нәтижесінде дамитын аурулар тобы.
Нені ескеру керек?
Несепте қан немесе ақуыз, ісіну, жоғары қан қысымы, несеп азаюы және креатинин өсуі болуы мүмкін; себеп инфекциядан кейінгі, IgA, аутоиммундық немесе васкулиттік болуы мүмкін.
Қалай бағаланады?
Несеп талдауы, креатинин/eGFR, комплемент, иммунологиялық тесттер, УДЗ және кей жағдайда бүйрек биопсиясы қажет.
Қашан маманға қаралу керек?
Несеп күрт азайса, ауыр ентігу/өкпе ісінуі, өте жоғары қан қысымы немесе тез өсетін креатинин болса шұғыл нефрологиялық бағалау қажет.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.