Ми аневризмасы — артерия қабырғасының әлсіреген бөлігі сыртқа қарай томпаятын жағдай. Жарылмаған аневризмалардың көбі белгі бермейді, бірақ жарылса субарахноидтық қан құйылуға және кенеттен өте қатты бас ауруына әкелуі мүмкін. Бақылау, эндоваскулярлық ем немесе операция аневризманың көлемі, орналасуы және жеке қауіпке қарай таңдалады.
Аневризма — тамыр қабырғасының әлсіреп, баллон тәрізді томпаюы нәтижесінде пайда болатын тамыр құрылымының ауыр бұзылысы. Әсіресе ми тамырларында және қолқада кездесетін аневризмалар жарылу қаупіне байланысты өмірге қауіп төндіруі мүмкін. Аневризма ұзақ уақыт бойы белгі бермей, үнсіз ұлғаюы мүмкін. Көп адам бұл жағдай туралы кездейсоқ жасалған бейнелеу зерттеулері кезінде біледі. Ми аневризмасы жарылғанда ми ішінде немесе оның айналасында қан құйылу болады, бұл шұғыл араласуды қажет ететін жағдай.
Аневризма дегеніміз не?
Аневризма — тамырдың белгілі бір аймағында тамыр қабырғасының жұқаруы немесе серпімділігін жоғалтуы нәтижесінде баллон тәрізді кеңеюдің пайда болуы. Бұл кеңею уақыт өте келе ұлғайып, айналадағы тіндерге қысым түсіруі мүмкін. Әсіресе ми тамырларында түзілетін аневризмалар жарылу қаупіне байланысты өте маңызды. Аневризма жарылғанда миға қан құйылу дамуы мүмкін. Бұл жағдай сал ауруымен (паралич), естен тануымен, тіпті өліммен аяқталуы мүмкін. Кейбір аневризмалар ешқандай белгі бермей, жылдар бойы үнсіз ұлғаюы мүмкін. Тамыр қабырғасының әлсіздігі тұқым қуалайтын болуы мүмкін, сондай-ақ жасқа байланысты немесе сыртқы факторлар әсерінен де пайда болуы мүмкін. Көбіне белгі бермейтіндіктен, диагноз кездейсоқ қойылуы мүмкін.
Аневризманың қандай түрлері бар?
Аневризмалар пайда болу тәсіліне, орналасуына және сыртқы көрінісіне қарай жіктелуі мүмкін. Ең жиі кездесетін түрі — қапшық тәрізді, яғни саккулярлы ми аневризмасы. Қолқа аневризмалары құрсақ немесе кеуде аймағында пайда болуы мүмкін және ірі тамырларды зақымдайтындықтан, елеулі қауіп төндіреді.
Аневризманың негізгі түрлері:
- Саккулярлы (қапшық тәрізді) аневризма
- Фузиформды (ұршық тәрізді) аневризма
- Қолқа аневризмасы
- Шеткі тамырлардың аневризмалары
Аневризма неліктен пайда болады?
Аневризманың дамуына генетикалық факторлар, қартаю және тамыр қабырғасын әлсірететін денсаулық проблемалары әсер етуі мүмкін. Жоғары артериялық қысым тамыр қабырғасына қысым түсіріп, аневризма қаупін арттырады. Дәнекер тін аурулары тамыр қабырғасының табиғи беріктігін төмендетуі мүмкін. Атеросклероз, яғни тамырлардың қатаюы тамырдың серпімділігін жоғалтуына әкеліп, томпаюды жеңілдетеді. Жарақаттар, инфекциялар немесе кейбір дәрілер тамыр құрылымына теріс әсер етуі мүмкін. Отбасында аневризма болған адамдарда қауіп жоғарырақ. Ал кейбір адамдарда аневризма ешқандай айқын себепсіз дамуы мүмкін.
Аневризманың белгілері қандай?
Аневризма ұзақ уақыт бойы үнсіз өтуі мүмкін, әсіресе шағын аневризмалар көбіне белгі бермейді. Жарылған кезде «өмірімдегі ең қатты бас ауыруы» деп сипатталатын кенет әрі өте күшті ауырсыну пайда болуы мүмкін. Аневризманың белгілерін былайша атауға болады:
- Кенет пайда болатын өте қатты бас ауыруы
- Көрудің бұзылуы, заттардың екеуленіп көрінуі, көрудің бұлыңғырлануы, жарыққа сезімталдық
- Қабақтың түсуі немесе көз маңындағы ауырсыну
- Беттің ұюы, сезімталдықтың жоғалуы немесе бұлшықет әлсіздігі
- Сөйлеудің бұзылуы, сөз таба алмау немесе түсініксіз сөйлеу
- Бас айналу, тепе-теңдікті жоғалту, жүргенде теңселу
- Жүрек айну және құсу
- Кенет сананың шатасуы, есеңгіреу, реакцияның төмендеуі
- Құрысу ұстамасы (эпилепсияға ұқсас ұстама)
- Жарық пен дыбысқа шамадан тыс сезімталдық
- Мойын бұлшықеттерінің сіресуі және желкедегі қатты ауырсыну
- Талу, уақытша немесе тұрақты естен тану
Аневризма қалай анықталады?
Аневризма диагнозы бейнелеу әдістері арқылы нақтыланады. Алғашқы кезеңде компьютерлік томография (КТ) және магнитті-резонанстық томография (МРТ) жиі қолданылады. Әсіресе ми аневризмаларында КТ-ангиография немесе МР-ангиография тамыр құрылымын анық көрсете алады. Тамыр ішілік ангиография толығырақ ақпарат беріп, емдеуді жоспарлауда бағыт береді. Диагноз әдетте бас ауыруы шағымы, неврологиялық белгілер немесе кездейсоқ жасалған тексерулер кезінде қойылады. Отбасылық анамнезі бар адамдарда скрининг жүргізу қауіпті жағдайларды ерте анықтауы мүмкін. Диагнозды дұрыс қою, аневризманың мөлшері мен жарылу қаупін бағалау — емдеу үдерісін анықтайтын ең шешуші кезең.
Аневризма қалай емделеді?
Аневризманы емдеудің мақсаты — жарылу қаупін азайту немесе жарылған аневризмада қан кетуді бақылауға алу. Емдеу әдістері аневризманың мөлшеріне, орналасуына және науқастың жалпы денсаулық жағдайына қарай анықталады. Эндоваскулярлық койлинг әдісінде тамыр арқылы ішке еніп, аневризма толтырылады және оған қан ағыны тоқтатылады. Хирургиялық клиппинг — аневризманы сырттан клипсамен жабу процедурасы. Шағын және қаупі төмен аневризмаларды тұрақты бақылау арқылы басқаруға болады.
Аневризма кімдерде кездеседі?
Аневризма кез келген жаста пайда болуы мүмкін, бірақ кейбір топтарда қауіп жоғарырақ. Генетикалық бейімділік маңызды фактор болып табылады. Артериялық гипертензиясы және тамырлардың қатаюы бар адамдарда оның кездесу ықтималдығы жоғарырақ. Дәнекер тін аурулары, бүйректің поликистозды ауруы немесе инфекциялар тамыр қабырғасын әлсіретіп, аневризманың дамуына ықпал етуі мүмкін. Жас ұлғайған сайын тамыр қабырғасы серпімділігін жоғалтатындықтан, қауіп артады. Әйелдерде, әсіресе менопаузадан кейін гормон теңгеріміндегі өзгерістер әсер етуі мүмкін. Кейбір аневризмалар толығымен кездейсоқ пайда болады.
Аневризма туралы жиі қойылатын сұрақтар
Аневризманы жарылмай тұрып анықтауға бола ма?
Аневризма көбіне белгі бермей үнсіз ұлғаяды, сондықтан тек симптомдарға сүйеніп оны анықтау мүмкін болмауы мүмкін. Алайда кейбір адамдарда жүйкенің қысылуына байланысты жергілікті белгілер пайда болады. Заттардың екеуленіп көрінуі, қабақтың түсуі, беттің ұюы немесе сөйлеудің бұзылуы сияқты белгілер ескерту болуы мүмкін. Бас айналу, тепе-теңдіктің бұзылуы және әсіресе әдеттен тыс жаңа бас ауыруы бағалауды қажет ететін белгілердің қатарына жатады. Отбасылық анамнезі бар адамдарда скринингтік тестілер ерте диагностика үшін маңызды.
Аневризма жарылғанда не болады?
Ми аневризмасы жарылғанда әдетте кенет әрі өте қатты бас ауыруы пайда болады. Науқастар оны «өмірімдегі ең ауыр бас ауыруы» деп сипаттауы мүмкін. Бас ауыруына құсу, жүрек айну, көру қабілетінің жоғалуы, сананың шатасуы, сал ауруына ұқсас белгілер қосылуы мүмкін.
Аневризма операциясы қауіпті ме?
Кез келген хирургиялық процедура сияқты, аневризма операциясының да белгілі бір қауіптері бар, бірақ жарылған немесе жарылу қаупі жоғары аневризмаларда операция көбіне өмірді сақтап қалады.
Аневризма толық жазыла ма?
Емделген аневризманың жарылу қаупін айтарлықтай азайтуға болады. Кейбір жағдайларда оны толығымен жоюға болады.
Аневризманың пайда болуының алдын алуға бола ма?
Генетикалық факторларды бақылау мүмкін болмағандықтан, аневризманың пайда болуын толық болдырмау мүмкін емес. Алайда қауіп факторларын азайту маңызды.
Аневризма кімдерде жиірек кездеседі?
Аневризма әсіресе генетикалық бейімділігі бар, артериялық гипертензиясы немесе тамырлардың қатаюы бар адамдарда жиірек кездеседі.
Бас ауыруы аневризма белгісі ме?
Әрбір бас ауыруы аневризма белгісі бола бермейді. Алайда кенет басталған, қарқыны біртіндеп күшейетін және адам бұрын бастан кешірмеген сипаттағы бас ауыруы міндетті түрде бағалануы тиіс. Әсіресе көрудің бұзылуы, беттің ұюы, сөйлеудің қиындауы сияқты басқа белгілер қосылса, қауіп одан да елеулі. Ауырсынудың мигреннен немесе қысымдық бас ауыруынан өзгеше сипатта болуы маңызды. Тұрақты және себебі түсініксіз бас ауруларында бейнелеу зерттеуі қажет болуы мүмкін.
Anadolu-дағы «Нейрохирургия» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Ми аневризмасы деген не?
Ми аневризмасы — артерия қабырғасының әлсіреген бөлігі сыртқа қарай томпаятын жағдай. Жарылмаған аневризмалардың көбі белгі бермейді, бірақ жарылса субарахноидтық қан құйылуға және кенеттен өте қатты бас ауруына әкелуі мүмкін. Бақылау, эндоваскулярлық ем немесе операция аневризманың көлемі, орналасуы және жеке қауіпке қарай таңдалады.
Ми аневризмасы кезінде қандай белгілер болуы мүмкін?
Жарылмаған аневризма жиі симптомсыз болады. Үлкен аневризма кейде бас ауруын, көз маңындағы ауырсынуды, көру өзгерістерін немесе жүйке белгілерін тудыруы мүмкін; жарылғанда кенеттен басталған өмірдегі ең қатты бас ауруы, құсу, мойын сіресуі, естен тану немесе ұстама болуы ықтимал.
Ми аневризмасы неден пайда болады немесе кімдерде жиірек кездеседі?
Аневризма артерия қабырғасының әлсіздігімен байланысты дамиды. Қауіпке жас ұлғаюы, жоғары қан қысымы, темекі шегу, кейбір тұқым қуалайтын жағдайлар және отбасылық анамнез әсер етуі мүмкін.
Ми аневризмасы қалай анықталады және емделеді?
Күдік болғанда неврологиялық бағалау және тамырларды көрсететін CT-ангиография, MR-ангиография немесе катетерлік ангиография сияқты бейнелеу әдістері қолданылуы мүмкін. Шағын және қауіпі төмен аневризмалар бейнелеумен бақылануы мүмкін. Жарылу қаупі жоғары жағдайларда эндоваскулярлық коилинг/стенттік әдістер немесе хирургиялық клиптеу қарастырылады; шешім нейрохирургиялық және эндоваскулярлық бағалауға негізделеді.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.