Нәрестелердегі аллергия: белгілері, диагнозы және емдеу

Нәрестелердегі аллергия иммундық жүйенің қалыпты жағдайда зиянсыз заттарға шамадан тыс реакция беруі нәтижесінде пайда болады. Иммундық жүйе белгілі бір тағамдарды, тозаңдарды, үй шаңы кенелерін, жануар жүнін немесе дәрі-дәрмектерді қауіп ретінде қабылдап, шамадан тыс реакция көрсетуі мүмкін. Бұл реакция теріде, тыныс жолдарында, ас қорыту жүйесінде немесе ағзаның жалпы денсаулығында әртүрлі белгілермен көрінуі мүмкін. Нәрестелердің иммундық жүйесі әлі толық дамымағандықтан, аллергиялық реакциялар жиірек байқалуы мүмкін. Аллергия белгілері нәресте ұшыраған аллерген түріне қарай өзгеруі мүмкін. Кейбір нәрестелерде тері бөртпелері, экзема және қышыну сияқты тері мәселелері байқалады. Ал кейбіреулерінде мұрыннан су ағу, түшкіру және сырылды тыныс сияқты тыныс алу мәселелері болуы мүмкін. Тағам аллергиясы әдетте жүрек айнуы, құсу, іш өту немесе іш қату сияқты ас қорыту жүйесінің бұзылыстарымен көрінуі мүмкін.

Нәрестелердегі аллергия белгілері

Белгілер ұшыраған аллергеннің түріне қарай ерекшеленуі мүмкін. Кейбір нәрестелерде тері реакциялары басым болады. Кейбіреулерінде тыныс алу немесе ас қорыту жүйесі белгілері байқалуы мүмкін. Белгілер кейде бірден пайда болса, кейде бірнеше күннен немесе аптадан кейін дамуы мүмкін. Аллергияның түрі мен ауырлығы әртүрлі болуы мүмкін болғандықтан, ата-аналардың нәрестенің ағзасындағы өзгерістерді мұқият бақылап, белгілерді байқаған кезде дәрігерге жүгінуі маңызды. Аллергиялық реакцияның жиі кездесетін белгілеріне терінің қызаруы, бөртпе, қышыну, мұрыннан су ағу, сырылды тыныс, көзден жас ағу, асқазан мәселелері және мазасыздық сияқты белгілер жатады. Ауыр жағдайларда ентігу, қатты құсу немесе беттің және еріннің ісінуі сияқты шұғыл көмекті қажет ететін белгілер байқалуы мүмкін. Нәрестелердегі аллергия белгілері мынадай:

• Терінің қызаруы және бөртпе
• Экзема немесе терінің құрғауы
• Қышыну және тітіркену
• Есекжем (уртикария) пайда болуы
• Мұрыннан су ағу және мұрынның бітелуі
• Үздіксіз түшкіру
• Сырылды тыныс және ентігу
• Жөтел және қақырықты тыныс
• Көзден жас ағу және көздің қышуы
• Жүрек айнуы және құсу
• Іштің ауыруы және газ мәселесі
• Іш өту немесе іш қату
• Ауыз ішінің ісінуі немесе қызаруы
• Мазасыздық және ұйқы мәселелері
• Тәбеттің төмендеуі
• Шаршау және әлсіздік
• Беттің, еріннің немесе қабақтың кенеттен ісінуі

Нәрестелерде ең жиі кездесетін аллергия түрлері

Тағам аллергиясы нәрестелерде ең жиі кездесетін аллергия түрлерінің бірі. Сиыр сүті, жұмыртқа, орман жаңғағы, бидай және соя сияқты тағамдар аллергиялық реакцияларға әкелуі мүмкін. Ал тыныс жолдарының аллергиясы тозаң, үй шаңы кенелері және жануар жүні сияқты ауа арқылы таралатын аллергендерге байланысты пайда болады. Ол мұрынның бітелуі, жөтел және сырылды тыныс сияқты белгілермен көрінеді. Нәрестелерде жиі кездесетін аллергияның тағы бір түрі – тері аллергиясы. Экзема, есекжем (уртикария) және атопиялық дерматит сияқты аурулар әдетте нәрестелердің нәзік терісінің қоршаған орта факторларына шамадан тыс жауап беруінен пайда болады. Жанасу аллергиясы жуғыш заттар, сабындар және иіссулар сияқты химиялық заттармен жанасу нәтижесінде терінің қызаруы мен қышуы түрінде көрінуі мүмкін. Кейде аллергияға себеп болатын затты анықтау қиын болуы мүмкін. Сондықтан нәрестеде аллергиялық реакциялар байқалғанда аллергиялық талдаулар жүргізіліп, қандай заттардың қоздырғыш екені анықталуы тиіс. Нәрестелерде ең жиі кездесетін аллергия түрлері мынадай:

• Сиыр сүті ақуызына аллергия: Нәрестелерде ең жиі кездесетін тағам аллергияларының бірі. Құсуға, іш өтуге, іштің ауыруына және тері бөртпелеріне себеп болуы мүмкін.
• Жұмыртқа аллергиясы: Көбінесе терінің қышуымен және экземамен көрінеді.
• Орман жаңғағы мен жержаңғаққа аллергия: Ауыр реакцияларға (анафилаксияға) әкелуі мүмкін.
• Бидай мен глютенге аллергия: Ас қорыту жүйесінің бұзылыстарына және тері мәселелеріне себеп болуы мүмкін.
• Соя мен теңіз өнімдеріне аллергия: Иммундық жүйе шамадан тыс жауап беріп, асқазан-ішек мәселелерін тудыруы мүмкін.
• Тозаң аллергиясы (аллергиялық ринит): Мұрыннан су ағуға, түшкіруге және көзден жас ағуға себеп болады.
• Үй шаңы кенелері: Нәрестелерде мұрынның бітелуін, жөтелді және ентігуді тудыруы мүмкін.
• Жануар жүніне аллергия: Үй жануарларымен жанасқаннан кейін қышыну, түшкіру және көзден жас ағу байқалуы мүмкін.
• Экзема (атопиялық дерматит): Терінің құрғауына, қызаруына және қышуына себеп болады.
• Есекжем (уртикария): Теріде көтеріңкі, қышитын қызыл дақтар түрінде көрінеді.
• Жәндік шағуына аллергия: Терінің қатты ісінуіне, қызаруына және қышуына әкелуі мүмкін.
• Жуғыш заттар, сабын және иіссулар: Терінің тітіркенуіне және қызаруына себеп болуы мүмкін.
• Латекс аллергиясы: Кейбір нәрестелерде қолғап немесе әуе шары сияқты латексі бар заттармен жанасқаннан кейін тері реакциялары дамуы мүмкін.
• Металға және әшекейге аллергия: Әсіресе никель сияқты металдармен жанасқаннан кейін бөртпелер пайда болуы мүмкін.

Нәрестелерде аллергияға себеп болатын факторлар

Нәрестелердегі аллергия иммундық жүйенің белгілі бір заттарға шамадан тыс жауап беруінен пайда болады. Генетикалық бейімділік, қоршаған орта факторлары, тамақтану әдеттері және иммундық жүйенің даму үдерісі аллергияның пайда болуында маңызды рөл атқарады. Отбасында аллергиялық ауру (демікпе, экзема, шөп безгегі – поллиноз) болған нәрестелерде аллергия қаупі жоғарырақ. Нәрестелердің иммундық жүйесі әлі толық дамымағандықтан, олар қоршаған орта факторларына сезімталырақ. Тозаң, үй шаңы кенелері, жануар жүні және зең саңырауқұлақтары сияқты тыныс жолдарының аллергендері нәрестелерде мұрыннан су ағу, жөтел және ентігу сияқты белгілермен көрінуі мүмкін.

Нәрестенің тамақтануы да аллергияның дамуында маңызды фактор болып табылады. Сиыр сүті ақуызы, жұмыртқа, орман жаңғағы, соя және бидай сияқты тағамдар сезімтал нәрестелерде аллергиялық реакцияларға себеп болуы мүмкін. Қосымша тағамды ерте бастау немесе құрамында аллергені бар тағамдарды көп тұтыну иммундық жүйенің қате жауап беруіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар ананың жүктілік және емізу кезеңінде тұтынған тағамдары да нәрестенің аллергия қаупіне әсер етуі мүмкін. Қоршаған орта факторлары да аллергияның дамуында үлкен рөл атқарады.

Нәрестелердегі аллергияны анықтау

Дәрігер алдымен нәрестенің отбасында аллергия болған-болмағанын, белгілердің қаншалықты жиі және қашан пайда болатынын бағалайды. Аллергия белгілерін кейде басқа аурулармен шатастыруға болатындықтан, дұрыс диагноз қою үшін түрлі талдаулар жүргізілуі мүмкін. Тағам аллергиясына күдік болғанда нәрестенің тұтынатын тағамдары бақыланып, ықтимал қоздырғыштарды анықтау үшін элиминациялық диета қолданылуы мүмкін. Қан талдаулары IgE антиденелерінің деңгейін өлшеу арқылы ағзаның аллергендерге қалай жауап беретінін анықтай алады. Тері прик-тесті (тесу сынамасы) нәрестенің белгілі бір заттарға аллергиясы бар-жоғын білу үшін қолданылады. Алайда ол әдетте 2 жастан асқан балаларға жүргізіледі. Нәрестелер үшін қауіпсізірек әдіс болып табылатын спецификалық IgE талдаулары қан үлгісін алу арқылы жүргізіледі және аллергияға себеп болатын заттарды анықтауға көмектеседі.

Егер тыныс жолдарының аллергиясына күдік болса, дәрігер нәрестедегі мұрыннан су ағу, жөтел және ентігу сияқты белгілерді бағалайды. Кейбір жағдайларда өкпе қызметінің талдаулары немесе рентгенологиялық бейнелеу әдістері де қолданылуы мүмкін. Тері аллергиясын анықтауда теріні тексеру арқылы экзема, есекжем немесе тітіркену сияқты реакциялардың аллергияға байланысты ма, жоқ па екені анықталады. Аллергияны анықтау нәрестенің өмір сапасын арттыру және дұрыс емдеу әдісін таңдау үшін аса маңызды.

Нәрестелердегі аллергияны емдеу әдістері

Нәрестелердегі аллергияны емдеу алдымен аллергияны қоздыратын факторларды анықтаудан және олардан аулақ болудан басталады. Ата-аналардың нәрестенің қандай заттарға сезімталдық танытатынын анықтап, бұл заттарды нәрестенің күнделікті өмірінен алыстатуы маңызды. Тағам аллергиясы бар нәрестелерде құрамында аллергені бар тағамдарды рационнан алып тастау және қосымша тағамға көшу кезеңінде сақ болу қажет. Тыныс жолдарының аллергиясы үшін ортаны таза ұстау, шаң мен тозаңға ұшырауды азайту пайдалы. Тері аллергиясында нәрестелердің нәзік терісіне сай келетін табиғи және химиялық заттарсыз өнімдер қолданылуы тиіс.

Нәрестелерді аллергиядан қорғау әдістері

Әсіресе генетикалық бейімділігі бар нәрестелерде аллергиялық реакциялардың алдын алу үшін қоршаған орта факторларын мұқият бақылау қажет. Тағам аллергиясын болдырмау үшін қосымша тағамға көшу кезеңінде сақ болып, жаңа тағамдарды бір-бірлеп және аз мөлшерде беріп көру керек. Үйді үнемі желдетіп, шаң мен тозаң сияқты аллергендерді азайтатын шаралар қолданылуы тиіс. Химиялық құрамды жуғыш заттардың, иіссулар мен сабындардың орнына нәрестелерге арнайы өндірілген табиғи өнімдерді таңдаған жөн. Нәрестелерді аллергиядан қорғау әдістерінің кейбірі мынадай:

• Қосымша тағамға көшу кезеңінде сақ болып, жаңа тағамдарды бір-бірлеп беріп көру керек.
• Үйде шаңның, үй кенелерінің және тозаңның жиналуына жол бермеу үшін тұрақты тазалық жүргізілуі тиіс.
• Нәресте киімдері мен төсек жабдықтары гипоаллергенді жуғыш заттармен жуылуы тиіс.
• Нәрестелердің иммундық жүйесін нығайту үшін олардың теңгерімді тамақтануына көңіл бөлінуі тиіс.
• Ата-аналар нәрестенің аллергиялық реакцияларын бақылап, аллергияға себеп болатын факторларды анықтауы тиіс.
• Жануар жүніне сезімталдығы бар нәрестелер үшін жануарлармен жанасуды шектеу керек.
• Нәрестелердің тері денсаулығы үшін химиялық заттарсыз, гипоаллергенді күтім өнімдері қолданылуы тиіс.
• Аллергия белгілері ұзақ уақыт сақталса, дәрігердің бақылауымен талдаулар тапсырылып, алдын алу шаралары қолданылуы тиіс.

Anadolu Medical Center редакциялық алқасы

Anadolu-дағы «Педиатрия» саласы бойынша дәрігерлер

Savaş Kansoy

профессор

Балалар онкологиясы

A. Nadir Tosyalı

Дәрігер-маман

Балалар хирургиясы

Клиниканың барлық дәрігерлері

Жиі қойылатын сұрақтар

Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.