Денге — Aedes масалары тарататын денге вирусынан болатын жұқпалы ауру және тропикалық/субтропикалық аймақтарда кең таралған. Қызба, қатты бас ауыруы, көз артының ауыруы, бұлшықет-буын сырқырауы, бөртпе және жүрек айнуы болуы мүмкін; қауіпті кезеңде қан кету, плазма ағуы және шок дамуы ықтимал.
Денге қызбасы – масалар арқылы берілетін вирустық инфекция. Ол тропиктік және субтропиктік аймақтарда кең таралған. Әсіресе ыстық климатта тұратын немесе осы аймақтарға сапарға баратын адамдар үшін маңызды денсаулық мәселесі болып табылады. Ауру денге вирусы адам ағзасына енгенде пайда болады. Жеңіл өтетін жағдайлар кездесуімен қатар, ауыр асқынуларға әкелетін көріністер де дамуы мүмкін. Соңғы жылдары халықаралық сапарлардың көбеюі, климаттың өзгеруі және маса популяциясының өсуі салдарынан денге қызбасы туралы хабардар болу бұрынғыдан да маңызды бола түсті. Ерте белгілерді тану, дұрыс диагностикалық әдістерді қолдану және алдын алу шараларын қабылдау аурудың әсерін азайтуда үлкен рөл атқарады.
Денге қызбасы дегеніміз не?
Денге қызбасы – денге вирусы қоздыратын жұқпалы ауру. Вирус жұқтырған Aedes тұқымдас масалардың адамдарды шағуы нәтижесінде беріледі. Ауру әсіресе Азия, Африка, Оңтүстік Америка және Кариб аралдары сияқты аймақтарда кең таралған.
Инфекцияның жасырын (инкубациялық) кезеңі әдетте 4–10 күн аралығында болады. Адам вирусты жұқтырғаннан кейін жоғары қызба, бас ауыруы, бұлшықет ауырулары сияқты белгілер пайда болуы мүмкін. Кейбір адамдарда белгілер жеңіл өтсе, кейбіреулерінде сұйықтықтың едәуір жоғалуы, қан кетуге бейімділік немесе мүшелердің зақымдануы байқалуы мүмкін.
Денге вирусының бірнеше типі бар. Бір типке қарсы иммунитет қалыптасуы басқа типтерден толық қорғамайды. Сондықтан адам өмір бойы бірнеше рет жұқтыруы мүмкін.
Денге қызбасының (Dengue fever) белгілері қандай?
Денге қызбасының белгілері әдетте жұқтырған масаның шағуынан бірнеше күн өткен соң пайда болады. Белгілер көбінесе тұмауға ұқсас шағымдармен шатастырылуы мүмкін. Аурудың ауырлығы адамнан адамға әртүрлі болуы мүмкін.
Жиі кездесетін белгілер:
- Жоғары қызба
- Қатты бас ауыруы
- Көздің артқы жағындағы ауырсыну сезімі
- Бұлшықет пен буын ауырулары
- Әлсіздік
- Жүрек айнуы
- Құсу
- Теріде бөртпе
- Лимфа түйіндерінің ұлғаюы
Кейбір науқастарда неғұрлым ауыр белгілер дамуы мүмкін:
- Мұрыннан және қызыл иектен қан кету
- Іштің қатты ауыруы
- Тоқтаусыз құсу
- Ентігу
- Қатты шаршау сезімі
- Қан қысымының төмендеуі
Белгілерді ерте кезеңде байқау асқынулардың алдын алу тұрғысынан маңызды.
Денге қызбасының себептері қандай?
Денге қызбасының себептерінің ішінде негізгі қоздырғыш – денге вирусы. Ауру адамнан адамға тікелей жұқпайды. Вирусты тасымалдауда масалар рөл атқарады.
Инфекцияның дамуына ықпал етуі мүмкін факторлар:
- Денге вирусын тасымалдайтын масалар бар аймақтарда тұру
- Эндемиялық аймақтарға сапарға бару
- Масалар көп шоғырланған жерлерде болу
- Қорғаныс шараларының жеткіліксіздігі
- Жаңбырлы әрі ыстық климат жағдайлары
Вирус ағзаға енгеннен кейін иммундық жүйе инфекцияға жауап береді. Белгілердің пайда болуы да осы үдеріспен байланысты.
Денге қызбасы қалай жұғады?
«Денге қызбасы қалай жұғады?» деген сұрақтың жауабы аурудың таралуын түсіну үшін маңызды. Ауру негізінен жұқтырған Aedes масаларының адамдарды шағуы арқылы беріледі. Жұғу үдерісі былай жүреді:
- Маса жұқтырған адамнан қан сорады.
- Вирус масаның ағзасында көбейеді.
- Сол маса басқа адамды шаққанда вирус жаңа иесіне өтеді.
- Вирус қанайналымға еніп, инфекция тудырады.
Ауру әдетте күнделікті қарым-қатынас арқылы таралмайды. Қол алысу, бір бөлмеде болу немесе ортақ заттарды пайдалану жұғуға себеп болмайды.
Денге қызбасы бойынша қауіп тобына кімдер жатады?
Кейбір адамдарда инфекция ауырырақ өтуі мүмкін. Сондықтан денге қызбасындағы қауіп топтары ерекше маңызға ие. Қауіп төнген адамдарға мыналар жатады:
- Балалар
- Егде жастағы адамдар
- Иммундық жүйесі әлсіз адамдар
- Созылмалы ауруы бар адамдар
- Бұрын денге инфекциясын басынан өткергендер
- Эндемиялық аймақтарда тұратындар
Денге инфекциясын екінші рет жұқтыру кейбір адамдарда неғұрлым ауыр клиникалық көріністердің даму ықтималдығын арттыруы мүмкін. Сондықтан бұрын болған инфекция тарихы мұқият бағалануы тиіс.
Денге қызбасы қалай анықталады?
Денге қызбасының диагнозы науқастың белгілері мен зертханалық зерттеулерді бірге бағалау арқылы қойылады. Әсіресе сапар тарихы маңызды белгі береді.
Диагностика барысында қолданылатын әдістер:
- Физикалық тексеру
- Ауру тарихын бағалау
- Қан талдаулары
- Денге вирусына арналған антигендік тесттер
- Антиденеге арналған тесттер
- Жалпы қан талдауы
Қан талдауларының арқасында инфекцияның бар екенін растауға болады. Сонымен қатар тромбоциттер саны мен басқа зертханалық көрсеткіштерді зерттеу арқылы аурудың ауырлығын бағалауға болады.
Денге қызбасы қалай емделеді?
Денге қызбасын емдеуде вирусты толығымен жоятын арнайы дәрі жоқ. Емнің негізгі мақсаты – белгілерді бақылауға алу және асқынулардың алдын алу.
Емдеу барысында мына шаралар қолданылуы мүмкін:
- Жеткілікті сұйықтық қабылдауды қамтамасыз ету
- Демалу
- Қызбаны бақылау
- Дәрігер қолайлы деп тапқан демеуші ем
- Ауруханада бақылауды қажет ететін жағдайларда көктамыр арқылы сұйықтық енгізу
Ауыр жағдайларда мұқият бақылау аса маңызды. Әсіресе сұйықтық жоғалту, қан кету белгілері немесе қанайналым бұзылысы дамыған адамдарда ауруханада емдеу қажет болуы мүмкін.
Денге қызбасынан қорғану жолдары қандай?
Денге қызбасынан қорғану жолдары масалармен байланысты азайтуға бағытталған. Алдын алу шаралары жеке деңгейде де, қоршаған орта деңгейінде де қолданылуы тиіс.
Қорғануға көмектесуі мүмкін әдістер:
- Масаға қарсы репелленттерді пайдалану
- Ұзын жеңді киім таңдау
- Терезелерде маса торын пайдалану
- Масалар көбейетін су шалшықтарын жою
- Масалар көп болатын сағаттарда сақ болу
- Қорғаныс құралдарын пайдалану
Әсіресе қауіпті аймақтарға сапарға баратын адамдардың жол алдында қажетті шараларды жоспарлауы маңызды.
Денге қызбасы туралы жиі қойылатын сұрақтар
Денге қызбасы өлімге әкеле ме?
Көп жағдайда ауру тиісті бақылаумен жазылады. Алайда кейбір адамдарда ауыр асқынулар дамуы мүмкін. Ерте диагностика және медициналық көмек жағымсыз салдарлардың алдын алуда маңызды рөл атқарады.
Денге қызбасы қанша уақытта жазылады?
Белгілер әдетте бірнеше күннен екі аптаға дейінгі аралықта басылады. Жазылу уақыты адамның жалпы денсаулық жағдайына қарай өзгеруі мүмкін. Кейбір адамдарда әлсіздік сезімі ұзағырақ сақталуы мүмкін.
Денге қызбасын қайта жұқтыруға бола ма?
Иә, адам өмір бойы денге инфекциясын бірнеше рет жұқтыруы мүмкін. Мұның себебі – вирустың әртүрлі типтерінің болуы. Бұрын инфекцияны басынан өткеру барлық типтерден толық қорғамайды.
Денге қызбасы кез келген маса шаққанда жұға ма?
Жоқ, тек денге вирусын тасымалдайтын масалардың шағуы ғана инфекция тудырады. Кез келген маса ауруды тасымалдамайды. Жұғу үшін вируспен зақымданған масаның адамды шағуы қажет.
Anadolu-дағы «Жұқпалы аурулар» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл жағдайдың негізгі мәні қандай?
Денге — Aedes масалары тарататын денге вирусынан болатын жұқпалы ауру және тропикалық/субтропикалық аймақтарда кең таралған.
Нені ескеру керек?
Қызба, қатты бас ауыруы, көз артының ауыруы, бұлшықет-буын сырқырауы, бөртпе және жүрек айнуы болуы мүмкін; қауіпті кезеңде қан кету, плазма ағуы және шок дамуы ықтимал.
Қалай бағаланады?
Сапар тарихы, толық қан анализі және ауру күніне қарай NS1, PCR немесе серологиялық тест қолданылады.
Қашан маманға қаралу керек?
Іштің қатты ауыруы, тоқтамайтын құсу, қан кету, ұйқышылдық/мазасыздық, тыныс қиындығы немесе суық боз тері ескерту белгісі.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.