Сәтті емізу жайлы қалыпқа, баланың емшекті дұрыс ұстауына, сүттің жиі шығуына және нәрестенің өсуі мен сұйықтық жағдайын бақылауға байланысты. Ананың тамақтануы, дәрілері, алкоголь, темекі және емшек мәселелері де шешімдерге әсер етуі мүмкін. Ауырсыну, жарылған емізік, қызба, нашар салмақ қосу немесе сусыздану белгілері кәсіби қолдауды қажет етеді.
Емізу — бала үшін де, ана денсаулығы үшін де аса маңызды, табиғи әрі теңдесі жоқ үдеріс. Алайда бұл үдерістің сау әрі тұрақты болуы үшін кейбір негізгі жайттарға назар аудару қажет. Дұрыс әдіспен емізу ананың физикалық жайлылығын арттырып, сәбидің жеткілікті тамақтануын қамтамасыз етеді. Дұрыс емес қалыптар, жеткіліксіз тамақтану немесе қате әрекеттер емізу үдерісін қиындатуы мүмкін.
Емізудің маңызы және емізуді қашан бастау керек?
Ана сүті — сәбидің алғашқы 6 ай бойы қажет ететін барлық қоректік заттарды өз бетінше қамтамасыз ете алатын ең тамаша тағам. Оның құрамында иммундық жүйені нығайтатын антиденелер, оңай қорытылатын ақуыздар және даму үшін қажетті дәрумендер мен минералдар бар. Емізу сонымен қатар ана мен сәби арасында берік байланыс орнауына көмектеседі. Емізуді босанғаннан кейінгі алғашқы 1 сағат ішінде бастау ұсынылады. Осы кезеңде келетін алғашқы сүт — уыз (колострум) сәбидің иммундық жүйесі үшін аса құнды. Ерте басталған емізу сүт өндірілуінің артуына да үлес қосады.
Емізу кезінде дұрыс қалып пен емшекті дұрыс қармау қандай болуы керек?
Емізудің дұрыс қалпы ананың ауырсынуының алдын алады әрі сәбидің жеткілікті сүт алуын қамтамасыз етеді. Ана жайлы қалыпта отыруы немесе жатуы, иық пен арқа бұлшықеттерін зорықтырмауы керек. Сәбиді анаға қаратып ұстау керек; оның басы, мойны және денесі бір сызықта болуы тиіс. Сәби емшек ұшының айналасындағы қою түсті аймақтың (ареола) басым бөлігін қармауы керек. Емшекті дұрыс қармамау емшек ұшының жарылуына, сәбидің сүтті жеткіліксіз алуына және емізудің ауырсынумен өтуіне әкелуі мүмкін.
Емізу жиілігі, ұзақтығы және қай емшектен бастау керек?
Жаңа туған сәбилерді әдетте тәулігіне 8–12 рет емізу керек. Емізу жиілігі сағатқа емес, сәбидің аштық белгілеріне қарай реттелуі тиіс. Емізу ұзақтығы сәбиден сәбиге қарай өзгереді; ең маңыздысы — емшектің жеткілікті босатылуы. Әр емізуді бір емшектен бастап, емшек толық жұмсарғаннан кейін екінші емшекке ауысу керек. Келесі емізуде алдымен екінші емшектен бастау ұсынылады. Бұл әдіс сүт өндірілуінің теңгерімді болуын қамтамасыз етеді.
Емізу кезіндегі ананың тамақтануы: не жеу керек, неден аулақ болу керек?
Бала емізетін ананың тамақтануы сүттің сапасына да, ананың энергия деңгейіне де тікелей әсер етеді. Ана сүтін өндіру үшін арнайы «сүт көбейтетін» ғажайып тағам болмаса да, теңгерімді әрі жеткілікті тамақтану өте маңызды.
Емізу кезеңінде тұтыну ұсынылатын тағамдарды былай атауға болады:
- Ақуыз көздері (жұмыртқа, ет, балық, бұршақ тұқымдастар)
- Көкөністер мен жемістер мол мөлшерде
- Толық дәнді дақылдар
- Жеткілікті мөлшерде су
Аулақ болу немесе шектеу керек нәрселер:
- Шамадан тыс кофеин
- Өңделген және тым ащы-дәмдеуішті тағамдар
Емізу кезінде жасауға болмайтын нәрселер
Емізу кезеңі — ана мен сәби арасындағы ең нәзік әрі маңызды үдерістердің бірі. Бұл кезеңде ананың таңдаулары өз денсаулығына ғана емес, сәбидің дамуы мен иммундық жүйесіне де тікелей әсер етеді. Кейбір әдеттер ана сүтінің құрамына теріс әсер етуі немесе сәбидің денсаулығын қатерге тігуі мүмкін.
Емізу кезеңінде аулақ болу керек нәрселер:
- Дәрігермен кеңеспей дәрі қабылдау
- Емізуді себепсіз шектеу
- Емшек ұшын қатты тазалау немесе тітіркендіру
Ана сүтін қалай көбейтуге болады?
Ана сүтінің өндірілуі негізінен сұраныс пен ұсыныс қағидасы бойынша жүреді. Сәби неғұрлым жиі әрі тиімді емсе, сүт өндірілуі соғұрлым артады. Күйзеліс, шаршау және жеткіліксіз тамақтану сүт мөлшеріне теріс әсер етуі мүмкін.
Ана сүтін көбейтуге көмектесетін әдістер:
- Сәбиді жиі емізу
- Екі емшекті де тұрақты босатып отыру
- Сұйықтықты мол ішу
- Жеткілікті демалу
- Күйзелісті азайту
Емізу кезінде жиі кездесетін мәселелер және олардың шешімдері
Емізу кезеңінде туындайтын мәселелер көбінесе уақытша болады және дұрыс ақпаратпен оңай басқарылады. Бұл кезеңде кездесетін мәселелердің басым бөлігін емізу әдісін түзету және емшекті дұрыс босату арқылы бақылауға алуға болады. Мәселелерге байланысты емізуді тоқтатудың орнына себебін анықтап, тиісті шешімдерді қолдану ананың жайлылығын арттырады әрі емізудің дұрыс жалғасуын қамтамасыз етеді.
Емізу кезеңінде байқалатын кейбір мәселелер:
- Емшек ұшының жарылуы
- Мастит (сүт безінің қабынуы)
- Сүт өзегінің бітелуі
- Сүттің аздығына алаңдау
- Емізу кезіндегі ауырсыну
Ана сүтінің жеткілікті екенін қалай білуге болады?
Ана сүтінің жеткілікті-жеткіліксіздігі тек емшектің толу сезімімен немесе сәбидің ему ұзақтығымен бағаланбайды. Ең сенімді көрсеткіштер — сәбидің физикалық дамуы мен жалпы денсаулық жағдайы. Сәбидің салмақты тұрақты қосуы, зәр шығару мен дәретке отыру жиілігінің жасына сай болуы, емізгеннен кейін тыныш әрі жайбарақат көрінуі ана сүтінің жеткілікті екенін көрсетеді. Сонымен қатар сәбидің терісінің түсі, бұлшықет тонусы және сергектігі де тамақтанудың жеткіліктілігі туралы маңызды белгі береді.
Сәбидің жеткілікті сүт алатынын көрсететін белгілер:
- Салмақтың тұрақты артуы
- Тәулігіне кемінде 5–6 рет зәр шығару
- Емізгеннен кейін тынышталу
- Сергек әрі белсенді көрініс
Ана сүтін сақтау ережелері
Сауылған ана сүті тиісті жағдайда сақталғанда өзінің қоректік құндылығы мен иммунитетті қолдайтын қасиеттерін едәуір дәрежеде сақтайды. Алайда сақтау мерзімі мен әдісі сүтті қауіпсіз пайдалану тұрғысынан аса маңызды. Дұрыс емес сақтау жағдайлары сүттің бұзылуына және сәбидің денсаулығының қатерге тігілуіне себеп болуы мүмкін. Сондықтан ана сүтін сауған сәттен бастап гигиена ережелеріне сай сақтау қажет.
Ана сүтін сақтағанда таза, қақпағы бар шыны ыдыстарға немесе ана сүтіне арнайы шығарылған сақтау пакеттеріне басымдық беру керек. Әр ыдыстың сыртына сауған күні мен уақыты міндетті түрде жазылуы тиіс. Сүтті тоңазытқыштың есігінде емес, ішкі сөрелерінде сақтау керек; оны температура өзгерістеріне ұшыратпау қажет.
Жалпы сақтау мерзімдері мынадай:
- Бөлме температурасында (25 °C-қа дейін): 3–4 сағат
- Тоңазытқышта (4 °C): 3–4 күн
- Мұздатқышта (-18 °C және одан төмен): 3–6 ай
Мұздатылған ана сүтін жақсысы тоңазытқышта баяу ерітуге болады. Ерітілген сүтті бөлме температурасында ұстауға және микротолқынды пеште жылытуға болмайды. Өйткені бұл әдістер сүттің қоректік құндылығы мен қорғаныштық қасиеттерін төмендетуі мүмкін. Ең маңызды ережелердің бірі — ерітілген ана сүтін қайта мұздатпау. Жылытылған және сәби ішпей қалған сүтті де қайта сақтамау, қауіпсіздік тұрғысынан оны пайдаланбау керек.
Емізу туралы жиі қойылатын сұрақтар
Емізу ауыруы керек пе?
Жоқ. Дұрыс қалып пен емшекті дұрыс қармау кезінде емізу ауыртпайды. Үнемі ауырсыну болса, емізу әдісін қайта қарау керек.
Емізу кезінде ана ауырып қалса, емізуді жалғастыра ала ма?
Көп жағдайда иә. Алайда қолданылатын дәрілер туралы міндетті түрде дәрігермен кеңесу керек.
Түнде емізу қажет пе?
Иә. Әсіресе алғашқы айларда түнгі емізулер сүт өндірілуін арттырады және сәбидің қажеттіліктерін өтейді.
Ана сүтін қашанға дейін беру керек?
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы алғашқы 6 айда тек ана сүтін, одан кейін қосымша тағамдармен бірге кемінде 2 жасқа дейін емізуді ұсынады.
Anadolu-дағы «Педиатрия» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Дұрыс ему деген не?
Нәрестенің емшекті терең ұстап, сүтті тиімді алуы.
Нәресте сүтті жеткілікті алып жатқанын қалай білуге болады?
Салмақ қосуы, дымқыл жаялық саны және жалпы жағдайы бағаланады.
Емізуде дәрі қолдануға бола ма?
Көп дәрі үйлесімді, бірақ әр препаратты дәрігермен немесе фармацевтпен жеке тексеру керек.
Қашан көмек сұрау керек?
Қатты ауырсыну, қызба, нашар салмақ қосу немесе сусыздану белгілерінде.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.