Көкжөтел — Bordetella pertussis бактериясы тудыратын өте жұқпалы тыныс жолы инфекциясы. Ол ұзаққа созылатын, ұстама тәрізді жөтелді туғызуы мүмкін және әсіресе жас нәрестелер үшін қауіпті. Вакцинация негізгі алдын алу шарасы; антибиотиктер жұқпаның таралуын азайту үшін және ауру кезеңіне сәйкес клиникалық нұсқаулық бойынша қолданылады.
Көкжөтел — ұзаққа созылатын және қатты жөтел ұстамаларымен өтетін жұқпалы тыныс алу жолдарының ауруы. Әсіресе нәрестелер мен кішкентай балалар үшін денсаулыққа елеулі қатер төндіруі мүмкін бұл ауру ерте кезеңде қарапайым суық тиюмен шатастырылуы мүмкін болғандықтан, оның диагнозы кешігуі мүмкін. Уақыт өте келе күшейетін жөтел ұстамалары науқасты да, оның айналасындағыларды да қиналтатын жағдайға айналады. Қазіргі таңда вакцина арқылы көп жағдайда алдын алуға болатынына қарамастан, көкжөтел әлі де қоғамдық денсаулықтың маңызды мәселесі ретінде қарастырылады.
Көкжөтел дегеніміз не?
Көкжөтел — тыныс алу жолдарына әсер ететін бактериялық инфекциялық ауру. Жоғарғы тыныс жолдарына орныққан бактерия мұнда токсиндер түзіп, тыныс жолдарын тітіркендіреді. Бұл тітіркену бірнеше аптаға созылуы мүмкін бақылаусыз жөтел ұстамаларының негізгі себебі болып табылады. Көкжөтел әсіресе иммунитеті әлі толық қалыптаспаған нәрестелерде ауыр өтіп, өміріне қауіп төндіруі мүмкін.
Көкжөтел неден пайда болады?
Көкжөтелді Bordetella pertussis деп аталатын, тыныс алу жолдарына орнығу қасиеті бар бактерия тудырады. Бұл бактерия науқас адамның жөтелуі немесе түшкіруі кезінде ауаға таралатын тамшылар арқылы ағзаға енеді. Ол жоғарғы тыныс жолдарының ішкі бетіне жабысады. Мұнда көбейе бастағаннан кейін әртүрлі токсиндер бөліп шығарады. Бөлінген бұл токсиндер тыныс жолдарындағы бөгде заттарды сыртқа шығаруға жауапты кірпікшелер (цилиялар) деп аталатын құрылымдарды сал етіп, тыныс жолдарының өзін-өзі тазарту тетігін бұзады.
Қорғаныс тетігінің әлсіреуімен бірге бронхтарда шырыштың жиналуы артады. Бұл жағдай жөтел рефлексінің үздіксіз тітіркенуіне әкеледі. Бактерияның әсерінен пайда болған бұл тітіркену қысқа уақыт ішінде бақылауға келмейтін және ұстамалар түрінде келетін қатты жөтел пароксизмдеріне әкеледі. Әсіресе балалар мен нәрестелерде бұл жөтел ұстамалары тыныс алуды қиындатуы мүмкін, жөтелден кейін құсу және көгеру сияқты белгілер байқалуы мүмкін. Аурудың ерте кезеңінде белгілер жеңіл болғанымен, бактерияның токсин түзуі артқан сайын клиникалық көрініс бірте-бірте ауырлай түседі. Көкжөтелге тән ұзаққа созылатын жөтел кезеңі басталады.
Көкжөтелдің белгілері қандай?
Көкжөтелдің белгілері әдетте сатылар бойынша дамиды және уақыт өте келе күшейеді. Бастапқыда жеңіл өтетін белгілер аурудың кейінгі апталарында айқынырақ әрі ауыр сипат алады. Сондықтан ерте белгілерге мән беру диагноз қою және емдеу тұрғысынан маңызды.
Көкжөтелде жиі кездесетін белгілер:
- Мұрынның ағуы және дене қызуының сәл көтерілуі
- Әлсіздік және әлжуаздық
- Бірнеше аптаға созылуы мүмкін қатты жөтел ұстамалары
- Жөтелден кейін тыныс алудың қиындауы
- Жөтелден кейін құсу
- Беттің қызаруы немесе көгеруі
- Нәрестелерде тыныстың тоқтауы және тамақтанудың қиындауы
Көкжөтел диагнозы қалай қойылады?
Көкжөтел диагнозы науқастың жөтелінің ұзақтығы мен сипатын бағалау арқылы қойылады. Әсіресе екі аптадан ұзаққа созылатын және ұстамалар түрінде келетін жөтел көкжөтел тұрғысынан маңызды белгі болып табылады. Нақты диагноз үшін мұрыннан немесе тамақтан алынған жағынды үлгілері арқылы бактерияны анықтауға болады. Кейбір жағдайларда диагнозды растау мақсатында қан анализдері мен ПТР (PCR) әдістері қолданылады.
Көкжөтел қалай жұғады?
Көкжөтел — тамшы арқылы жұғатын ауру. Науқас адамның жөтелуі, түшкіруі немесе сөйлеуі кезінде ауаға таралған бактериялар тыныс алу арқылы жұғуы мүмкін. Әсіресе жабық, адам көп және желдетілуі нашар орындарда жұғу қаупі артады. Вакцина алмаған адамдар ауруға қарсы әлсізірек болады.
Көкжөтел ауруы қалай өтеді?
Көкжөтел — қысқа мерзімде өздігінен өтіп кететін ауру емес. Тіпті емделсе де, жөтел ұстамалары бірнеше апта бойы жалғасуы мүмкін. Емдеудің негізгі мақсаты — бактерияның таралуын тоқтату, жұқпалылықты азайту және асқынулардың алдын алу. Ерте кезеңде басталған ем аурудың жеңілірек өтуіне көмектеседі.
Көкжөтел неше күнге созылады?
Көкжөтел — әдетте 6-10 аптаға созылуы мүмкін ұзақ ауру. Алғашқы апталарда белгілер жеңіл болса, жөтел ұстамалары ең қатты болатын кезең бірнеше аптаға созылуы мүмкін. Сауығу кезеңінде жөтел бірте-бірте азаяды. Алайда оның толық жойылуына уақыт керек болуы мүмкін. Сондықтан көкжөтел «100 күндік жөтел» деп те аталады.
Көкжөтелден сақтану үшін не істеу керек?
Көкжөтелден сақтанудағы ең тиімді әдіс — жеке және қоғамдық шараларды бірге қолдану. Әсіресе қауіп тобындағы нәрестелер мен балаларды қорғау қажет. Гигиена шаралары және ауру кезеңінде қарым-қатынасты шектеу жұғу қаупін азайтады.
Көкжөтелден сақтану үшін қабылдауға болатын шараларды былай атауға болады:
- Вакцинация күнтізбесіне сай егу алу
- Жөтелі және тыныс жолдарының инфекциясы бар адамдармен қарым-қатынасты шектеу
- Адам көп жиналатын жабық орындарда гигиенаға мән беру
- Нәрестелерді инфекция жұқтырған адамдардан аулақ ұстау
- Жөтелгенде және түшкіргенде ауыз бен мұрынды жабу
Көкжөтелге қарсы вакцина дегеніміз не?
Көкжөтелге қарсы вакцина дифтерия және сіреспе вакциналарымен бірге салынатын құрама вакцинаның бөлігі болып табылады. Вакцина иммундық жүйенің көкжөтел бактериясынан қорғануын қамтамасыз етеді және аурудың ауыр өтуінің алдын алады. Ол балалық шақта тұрақты түрде салынады. Кейбір жағдайларда ересектерге де қайталама (бустерлік) дозалар ұсынылуы мүмкін.
Көкжөтел қалай емделеді?
Көкжөтелді емдеуде антибиотиктер қолданылады. Антибиотиктер әсіресе аурудың ерте кезеңінде басталғанда тиімді және жұқпалылықты азайтады. Кейінгі сатыларда антибиотиктер жөтелді толық тоқтатпауы мүмкін, бірақ таралуының алдын алады. Емдеу кезінде демалу, сұйықтық ішу және жөтел ұстамаларын қоздыратын факторлардан аулақ болу маңызды.
Көкжөтел ауруы туралы жиі қойылатын сұрақтар
Көкжөтел қауіпті ме?
Көкжөтел әсіресе нәрестелер мен кішкентай балалар үшін елеулі қауіп төндіруі мүмкін. Қатты жөтел ұстамалары тыныстың тоқтауына және тамақтану мәселелеріне әкелуі мүмкін. Ерте диагноз бен ем ықтимал асқынулардың алдын алуда маңызды.
Көкжөтел ересектерде кездесе ме?
Көкжөтел ересектерде де кездесуі мүмкін, бірақ белгілер әдетте жеңілірек өтеді. Ұзаққа созылатын жөтел — ең жиі кездесетін белгі. Жеңіл өтсе де, ересектер ауруды басқаларға жұқтыруы мүмкін.
Көкжөтел қайталана ма?
Көкжөтелмен ауырғаннан кейін иммунитет уақыт өте келе әлсіреуі мүмкін. Сондықтан кейінгі жылдары көкжөтел қайта пайда болуы мүмкін. Қайталама вакциналар қайталану қаупін азайтуда тиімді.
Anadolu-дағы «Педиатрия» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Көкжөтел (коклюш) деген не?
Көкжөтел — Bordetella pertussis бактериясы тудыратын өте жұқпалы тыныс жолы инфекциясы. Ол ұзаққа созылатын, ұстама тәрізді жөтелді туғызуы мүмкін және әсіресе жас нәрестелер үшін қауіпті. Вакцинация негізгі алдын алу шарасы; антибиотиктер жұқпаның таралуын азайту үшін және ауру кезеңіне сәйкес клиникалық нұсқаулық бойынша қолданылады.
Көкжөтел (коклюш) кезінде қандай белгілер болуы мүмкін?
Алғашында мұрыннан су ағу, жеңіл қызба және жөтел сияқты суық тиюге ұқсас белгілер болады. Кейін жөтел ұстамалары күшейіп, демді қатты ішке тартумен, құсумен немесе нәрестелерде тыныстың үзілуімен қатар жүруі мүмкін.
Көкжөтел (коклюш) неден пайда болады немесе кімдерде жиірек кездеседі?
Ауру Bordetella pertussis бактериясынан туындайды және жөтелгенде немесе түшкіргенде бөлінетін тыныс тамшылары арқылы оңай таралады. Вакцина алмаған немесе қорғанысы әлсіреген адамдарда жұқтыру қаупі жоғары.
Көкжөтел (коклюш) қалай анықталады және емделеді?
Диагноз жөтелдің сипаты мен ұзақтығына, вакцинация және байланыс анамнезіне негізделеді. Ерте кезеңде мұрын-жұтқыншақ үлгісінен PCR немесе культура қолданылуы мүмкін. Антибиотиктер аурудың ерте кезеңінде жұқпаның таралуын азайтады және кейбір жағдайларда симптомдардың ағымына әсер етуі мүмкін. Нәрестелер мен ауыр жағдайлар жақын бақылауды, кейде ауруханаға жатқызуды қажет етеді.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.