Мастурбация көп адамда кездесетін жыныстық мінез-құлық және өздігінен ауру емес. Ол жарақат, ауырсыну, бақылауды жоғалту, айқын кінә немесе күнделікті өмірге кедергі туғызғанда медициналық немесе психологиялық қолдау қажет болуы мүмкін. Ем немесе бақылау тәсілі нақты себепке, ауырлыққа, адамның жасына, қосымша ауруларына және клиникалық бағалауға қарай жеке таңдалады.
Мастурбация — адамның өз денесін тануы және жыныстық қанағат алуы мақсатында жыныс аймағына жанасу арқылы ләззат алуы. Медициналық тұрғыдан қарағанда мастурбация жыныстық денсаулықтың табиғи бөлігі ретінде қабылданады. Ер адамдарда да, әйелдерде де кездесетін бұл мінез-құлық жыныстық жетілу кезеңінен басталып, ересек жаста да жалғасуы мүмкін. Әр адамның мастурбация жиілігі мен түрі әртүрлі. Бұл адамның физикалық, психологиялық және әлеуметтік жағдайларымен тікелей байланысты. Мастурбация адамның өз денесін тану және жыныстық қалауларын анықтау үдерісі екенін ұмытпау керек. Осы тұрғыдан ол жыныстық тәрбиеде маңызды орын алады. Екінші жағынан, мастурбацияның пайдасымен қатар ықтимал зияны да болуы мүмкін. Бұл жерде мінез-құлықтың жиілігі, өмірге қаншалықты әсер ететіні және психологиялық қырлары маңызды. Бақылаулы әрі саналы түрде жасалғанда зиянсыз болатын бұл әдет кейбір адамдарда тәуелділікке айналуы мүмкін.
Мастурбация дегеніміз не?
Мастурбация — адамның өз жыныс мүшелерін қолмен немесе басқа құралдармен тітіркендіру арқылы жыныстық ләззат алуы және көбіне оргазмға жетуі. Бұл мінез-құлық оргазммен қатар стрессті азайту, босаңсу және ұйқыға кету сияқты әртүрлі психологиялық қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін де жасалуы мүмкін. Мастурбация жеке адамның да, жұптардың да жыныстық өмірінде толықтырушы элемент ретінде орын алуы мүмкін.
Мастурбацияның тарихы өте ерте кезеңдерге барып тіреледі. Ежелгі дәуірден бүгінге дейін көптеген өркениеттерде оған әртүрлі мағына берілген: кейбір кезеңдерде тыйым салынған нәрсе ретінде қаралса, кейбір уақыттарда денсаулық үшін ұсынылған. Бүгінгі таңда ғылыми зерттеулер мастурбацияның сау жыныстық даму үдерісі екенін және адамның өз денесін тануы тұрғысынан маңызды екенін көрсетеді.
Мастурбацияның жасалу тәсілі адамның жасына, жынысына, жыныстық бағдарына және жеке қалауларына қарай өзгеруі мүмкін. Ер адамдарда әдетте пенисті басу және үйкеу арқылы, ал әйелдерде қынап аймағын тітіркендіру арқылы жүзеге асады.
Кейбір адамдар үшін мастурбация тек физикалық әрекет болса, кейбіреулер үшін эмоционалдық босану немесе жалғыздық сезімімен күресу құралына айналуы мүмкін. Демек, мастурбацияның психологиялық динамикасы да бар.
Мастурбацияға деген қажеттілік неден туындайды?
Мастурбацияға деген қажеттілік биологиялық және психологиялық көптеген факторлардың жиынтығынан туындайды. Гормон деңгейлері, эмоционалдық ауытқулар, физикалық жанасуға деген қажеттілік және жыныстық қиялдар бұл мінез-құлықты қоздыратын факторлардың қатарында. Әсіресе жыныстық жетілу кезеңінде гормон деңгейлерінің артуымен бірге адамның өз денесі мен жыныстық болмысын тануға деген ұмтылысы бұл қажеттілікті табиғи түрде арттырады. Ересек жаста бұл қажеттілік көбіне эмоционалдық бос кеңістіктің, стресспен күресу механизмдерінің немесе жалғыздық сезімінің әсерімен қалыптасады.
Мастурбацияға деген қажеттілікті тудыратын себептер адамнан адамға өзгеруі мүмкін. Кейбір адамдар бұл мінез-құлықты физикалық тұрғыдан босаңсу мақсатында көрсетсе, кейбіреулер эмоционалдық жақындықтың жетіспеушілігін өтеу үшін мастурбацияны таңдауы мүмкін. Сонымен қатар гормон деңгейлеріне байланысты әйелдерде етеккір алдында немесе одан кейін мастурбацияға деген қажеттіліктің артуы байқалуы мүмкін.
Мастурбацияның астарындағы психологиялық себептер де өте маңызды. Стрессті немесе шиеленісті күннен кейін ағзаның босаңсуға мұқтаж болуы бұл мінез-құлықты қоздыруы мүмкін. Мастурбацияға итермелейтін тағы бір себеп — қызығушылық. Әсіресе жыныстық өмір туралы ақпарат алуға қиналатын адамдар өз денесін тәжірибе арқылы тану үдерісіне кіріседі. Жыныстық қиялдардың әсерімен қозған сана денені іске қосу қажеттілігін сезінеді. Бұл тұста жеке тәжірибе мен өткен өмір оқиғалары адамның мастурбация әдеттерін анықтайтын факторлардың біріне айналады. Мастурбацияға деген қажеттілікті тудыратын негізгі факторлар:
- Гормон деңгейлерінің артуы (әсіресе тестостерон мен эстроген)
- Стресс, мазасыздық және эмоционалдық бос кеңістік сезімі
- Физикалық босаңсу немесе ұйқысыздық сияқты дене қажеттіліктері
- Серіктеспен жыныстық қатынас мүмкін болмаған кезеңдерде жыныстық құштарлықтың артуы
- Қызығушылық, тану және жеке тәжірибе жинау ниеті
Мастурбация қалай жасалады?
Негізгі тәсіл — жыныс аймағын қолмен немесе көмекші құралдармен тітіркендіру. Адамның жынысына, анатомиясына, қалауларына және қиялдарына қарай орындалу түрлері айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Мастурбация кезінде адамның өзін жайлы, қауіпсіз және оңаша сезінуі маңызды. Бұл физикалық та, ақыл-ой тұрғысынан да босаңсуды жеңілдетіп, тәжірибені жағымдырақ етеді.
Әйелдер әдетте клиторды тікелей немесе жанама түрде тітіркендіру арқылы мастурбация жасайды. Саусақпен жеңіл жанасу, айналмалы қозғалыстар, қынап кіреберісін тітіркендіру немесе вибратор сияқты секс-ойыншықтарды пайдалану — кең таралған тәсілдер. Кейбір әйелдер емшек ұшы, санның ішкі беті сияқты басқа эрогендік аймақтарды да бұл тәжірибеге қосады.
Ер адамдарда пенисті қолмен ырғақты басу және үйкеу — ең жиі қолданылатын әдіс. Әдетте үйкелісті жайлырақ ету үшін жылжытқыш (лубрикант) заттар таңдалады. Кейбір ер адамдар аталық бездерді немесе шат аралығы аймағын да үдеріске қосады. Мастурбацияның ұзақтығы жеке қалауларға қарай қысқа немесе ұзақ болуы мүмкін, ал оның оргазммен аяқталуы міндетті емес.
Мастурбацияның пайдасы қандай?
Медицинада жүргізілген түрлі зерттеулер тұрақты әрі бақылаулы мастурбацияның адамдардың жалпы денсаулығына оң әсер ететінін көрсетеді. Оның пайдасы әйелдер үшін де, ер адамдар үшін де әртүрлі салаларда көрінеді. Ол тек физикалық емес, психологиялық, эмоционалдық және әлеуметтік қырларымен де қолдаушы рөл атқарады. Мастурбацияның негізгі пайдалары:
- Эндорфин мен дофаминнің бөлінуі арқылы стрессті азайтуға көмектеседі
- Ұйқы сапасын арттырып, ұйқыға кетуді жеңілдетеді
- Адамға өз денесі мен жыныстық қалауларын тануға мүмкіндік береді
- Әйелдерде жамбас бұлшықеттерін нығайту арқылы қынап денсаулығын қолдайды
- Ер адамдарда қуық асты безінің денсаулығына оң әсер етуі мүмкін
- Жыныстық функция бұзылыстарын байқауды жеңілдетеді
- Серіктеспен қарым-қатынаста жыныстық үйлесімнің дамуына үлес қосады
- Жеке жыныстық тәжірибе арқылы өзіне деген сенім мен босаңсуды қолдайды
Мастурбацияның зияны қандай?
Мастурбацияның физиологиялық және психологиялық көптеген пайдасы болғанымен, бақылаусыз әрі шамадан тыс жасалғанда түрлі зияндарға әкелуі мүмкін. Бұл зияндар көбіне мастурбацияның өзінен емес, оның жиілігінен, мақсатынан және адам өміріндегі рөлінен туындайды. Мастурбация зиян келтіруі мүмкін негізгі жағдайлар:
- Шамадан тыс және қатты әрекеттер салдарынан жыныс аймағында физикалық зақымданудың пайда болуы
- Мастурбацияның тәуелділік деңгейіне жетіп, әлеуметтік оқшаулануға әкелуі
- Порнографиямен байланысты мастурбацияның шынайы қарым-қатынастарда қанағатсыздық тудыруы
- Кінә мен ұят сезімі салдарынан өзіне деген сенім мәселелерінің дамуы
- Серіктеспен жыныстық үйлесім мәселелеріне әкелуі мүмкін эмоционалдық алшақтық
- Ойдың үнемі мастурбацияға шоғырлануының жұмысқа, оқуға немесе әлеуметтік өмірге әсер етуі
Мастурбацияға тәуелділік дегеніміз не?
Мастурбацияға тәуелділік — адамның мастурбация жасау мінез-құлқына бақылауын жоғалтып, бұл әрекетті күнделікті өмірін бұзатын, әлеуметтік қарым-қатынастарына нұқсан келтіретін және психологиялық денсаулығын бұзатын дәрежеде жиі әрі мәжбүрлі түрде жасауы. Қалыпты жағдайда сау мінез-құлық болып табылатын мастурбация тәуелділікке айналғанда қашу жолына немесе обсессивтік әдетке айналады. Бұл жағдай адамда дәл психобелсенді заттарға тәуелділіктегідей қайталанатын түрткілер арқылы көрініп, барған сайын күшейе түседі.
Тәуелділік кезінде мастурбация жасамаған уақытта мазасыздық, шиеленіс және ашуланшақтық сияқты сезімдер туындауы мүмкін. Күнделікті өмірде жұмыс, оқу немесе әлеуметтік іс-шаралар сияқты міндеттер екінші орынға ығысады. Себебі ойдың басым бөлігін жыныстық қиялдар немесе мастурбация жоспарлары алады. Мастурбация жасауға деген түрткі барған сайын көбірек уақыт жұмсауға әкеліп, өмір сапасы теріс өзгереді.
Мастурбацияға тәуелділік көбіне жалғыздықпен, стресспен, жарақаттармен, депрессиямен немесе мазасыздық бұзылыстарымен байланысты. Кейбір адамдар үшін мастурбация — эмоционалдық бос кеңістікті толтырудың бір жолы. Алайда бұл мінез-құлық шынайы мәселелермен бетпе-бет келуден қашуға әкеліп, ұзақ мерзімде тереңірек психологиялық мәселелерге жол ашуы мүмкін. Әсіресе әлеуметтік қарым-қатынаста тартыншақ адамдарда мастурбация жайлылық аймағының бір түрі ретінде қабылданып, шынайы қарым-қатынастардан алшақтауға себеп болуы мүмкін.
Мастурбацияға тәуелділікке қалай диагноз қойылады?
Мастурбацияға тәуелділікке диагноз қою тек мастурбацияның жиілігіне ғана емес, сонымен бірге бұл мінез-құлықтың өмірге әсеріне назар аудару арқылы жүзеге асады. Себебі кейбір адамдар жиі мастурбация жасағанымен, бұл олардың күнделікті өміріне немесе көңіл-күйіне әсер етпесе, тәуелділік ретінде бағаланбайды. Тәуелділіктің негізгі өлшемі — адамның бақылауын жоғалтуы, бұл мінез-құлықты азайтуға қиналуы және мастурбацияның психологиялық, әлеуметтік немесе физикалық қызметтеріне зиян келтіруі. Диагностика үдерісінде осы өлшемдердің әрқайсысы ескеріледі. Психологиялық бағалау үдерісінде қолданылатын диагностикалық критерийлердің кейбірі:
- Мастурбация жасауға деген ниет адам бақылай алмайтын түрткіге айналған
- Мастурбация барған сайын жиілеп, бұл әрекет күннің басым бөлігін алып отыр
- Күнделікті міндеттер (жұмыс, оқу, қарым-қатынас) мастурбацияның салдарынан орындалмай жатыр
- Мастурбация жасалмағанда мазасыздық, ашу, ашуланшақтық сияқты абстиненция белгілері байқалады
- Адам бұл мінез-құлықты азайтқысы немесе тоқтатқысы келеді, бірақ оған қол жеткізе алмайды
- Мастурбациядан кейін қатты кінә, ұят немесе депрессиялық сезімдер туындайды
- Адам бұл әрекетті әлеуметтік қарым-қатынастан, адамдармен байланыстан немесе шынайы жыныстық өмірден қашу үшін пайдаланады
Бұл критерийлердің бірнешеуінің ұзақ уақыт бойы бірге байқалуы тәуелділік диагнозы үшін жеткілікті. Алайда нақты диагнозды маман психиатр немесе клиникалық психолог егжей-тегжейлі әңгімелесу мен бағалау нәтижесінде қояды. Қажет болса, жыныстық мәселелерге маманданған терапевтерден немесе тәуелділік жөніндегі кеңесшілерден қолдау алуға болады.
Мастурбацияға тәуелділікті емдеу
Емдеу үдерісі мінез-құлықтың астарындағы психологиялық себептерді шешумен айналысады. Мақсат — адамның өз түрткілеріне бақылауын қайта қалпына келтіруі, эмоционалдық қажеттіліктерін сау жолдармен қанағаттандыруы және өмірлік теңгерімін қайта орната алуы. Әр адамның тәжірибесі әртүрлі болғандықтан, мастурбацияға тәуелділікті емдеуде тиімді негізгі тәсілдерді былайша қорытындылауға болады:
- Когнитивтік-мінез-құлықтық терапия (КМТ): Мінез-құлықты қоздыратын ойлар мен сезімдерді байқау
- Дәрі-дәрмекпен емдеу: Қажет жағдайларда психиатриялық қолдаумен бірге мазасыздық пен депрессияны емдеу
- Күн тәртібін өзгерту: Күнделікті әдеттерді қайта құру, қоздырғыштарды жою
- Балама айналысулар: Спорт, өнер, хобби, әлеуметтік іс-шаралар арқылы назарды басқа салаларға бұру
- Эмоционалдық саналылық жұмыстары: Mindfulness (зейінділік), тыныс алу жаттығулары және стрессті басқару әдістері
Емдеу үдерісі — саналылық пен сауығу жолы. Мақсат — мастурбацияны толығымен жою емес, оны сау шектерде және өмір сапасына әсер етпейтіндей етіп қайта құру. Кәсіби қолдаумен адам тек бұл әдетті ғана емес, өзін және өмірін де қайта құру күшін табады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Мастурбация дегеніміз не?
Мастурбация — адамның өз денесін жыныстық ләззат алу үшін ынталандыруы. Ол өздігінен психикалық ауру болып саналмайды; мәселе мінез-құлық бақылаудан шығып, айқын күйзеліс туғызса немесе күнделікті өмірге, қарым-қатынасқа не жұмысқа кедергі келтірсе, бағалау қажет болуы мүмкін.
Жиі кездесетін белгілер қандай?
Белгілердің қарқындылығы мен ұзақтығы әртүрлі болуы мүмкін және күйзеліс, қашқақтау, импульсивті мінез-құлық, ұйқы бұзылысы, көңіл-күй өзгеруі немесе жұмыста, оқуда не қарым-қатынаста қызмет етудің қиындауын қамтуы ықтимал.
Оған не ықпал етуі мүмкін?
Психикалық денсаулық мәселелері әдетте бір ғана себептен емес, биологиялық осалдық, өмірлік тәжірибе, стресс, қарым-қатынастар және дене денсаулығының өзара әсерінен қалыптасады.
Қалай бағаланады?
Бағалау белгілерді, олардың ұзақтығын, триггерлерін, қауіпсіздікті, дене денсаулығын, зат қолдануды және күнделікті өмірге әсерін қамтиды. Дәрігерлер бір ғана сауалнамаға сүйенбей, ұқсас белгілер тудыратын басқа жағдайларды да қарастырады.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.