Ана сүті нәрестенің өсуіне сай энергия, ақуыз, май, витамин-минерал және биологиялық белсенді компоненттер береді. Емізу кей асқазан-ішек және тыныс жолы инфекциялары қаупінің төмендеуімен байланысты және анаға да белгілі денсаулық пайдасын беруі мүмкін. Дегенмен әр отбасының медициналық және жеке жағдайы әртүрлі.
Жаңа туған нәрестенің алғашқы тағамы жай ғана азық емес. Ол сонымен бірге иммундық жүйенің іргетасын қалайтын қуатты қолдау көзі. Туылғаннан кейін бірден басталатын емізу үдерісі нәресте үшін де, ана үшін де жан-жақты пайда береді. Табиғи құрамының арқасында нәрестенің өсу кезеңінде қажет ететін қоректік заттар теңгерімді түрде қамтамасыз етіледі. Сондықтан көптеген денсаулық сақтау ұйымдары өмірдің алғашқы айларында емізуді қолдауды ұсынады. Алғашқы күндерден бастап бөлінетін ана сүті нәрестенің дамуына бейімделетін серпінді құрылымға ие. Оның құрамы тұрақты емес. Тәулік уақытына, нәрестенің жасына және даму қажеттіліктеріне қарай өзгеруі мүмкін. Осы ерекшелігінің арқасында ол тек тамақтандырып қана қоймай, иммундық қолдау да береді. Әсіресе өмірдің алғашқы айларында инфекциялардан күшті қорғаныс түзетіні белгілі.
Ана сүтінің пайдасы қандай?
Ана сүті жаңа туған нәрестеге қажетті негізгі қоректік заттарды табиғи теңгерімде ұсынады. Ақуыз, көмірсу, май, дәрумендер мен минералдар оңтайлы арақатынаста болады. Оңай қорытылады. Нәрестенің нәзік ас қорыту жүйесіне арнайы бейімделген құрамы бар.
Ана сүтімен тамақтандырудың белгілі негізгі пайдалары:
- Иммундық жүйенің дамуын қолдайды
- Ас қорыту жүйесі үшін оңай сіңетін құрылым ұсынады
- Жұқпалы аурулардан қорғайтын антиденелер бар
- Өсу үдерісіне бейімделетін қоректік теңгерім береді
- Ана мен нәресте арасындағы эмоционалдық байланыстың дамуына ықпал етеді
- Салмақтың сау қосылуын қолдайды
Емізуді тұрақты жалғастыру қысқа мерзімді де, ұзақ мерзімді де денсаулыққа құнды үлес қосуы мүмкін. Сондықтан мамандар емізуді қолдауды ұсынады.
Ана сүтінің құрамы және қоректік құндылығы
Ана сүті тек негізгі қоректік заттардан тұрмайды. Онда нәрестенің иммундық жүйесінің дамуын қолдайтын биологиялық компоненттер де бар. Бұл компоненттер өсу кезеңінде маңызды рөл атқарады. Нәрестенің қажеттіліктері өзгерген сайын сүттің құрамы да өзгеруі мүмкін.
Ана сүтіндегі маңызды компоненттер қатарында мыналар бар:
- Ақуыздар
- Лактоза
- Май қышқылдары
- Дәрумендер
- Минералдар
- Иммунитетті қолдайтын антиденелер
Бай құрамының арқасында ана сүтінің пайдасы тек тамақтанумен шектелмейді. Ол өсу, иммундық жүйенің дамуы және ағзалардың дамуы тұрғысынан да қолдаушы рөл атқарады.
Мидың дамуы мен ақыл-ойға әсері
Ми өмірдің алғашқы жылдарында өте жылдам дамиды. Осы кезеңде алынатын қоректік заттар неврологиялық дамуда шешуші болуы мүмкін. Ана сүтінің құрамындағы кейбір май қышқылдары жүйке жүйесінің дамуы үшін маңызды.
Омега май қышқылдары ми жасушаларының дамуын қолдайды. Бұл майлар жүйке жасушалары арасындағы байланысты жеңілдетеді. Когнитивтік даму тұрғысынан маңызды рөл атқарады. Сондықтан емізуді ерте кезеңде жалғастыру ұсынылады.
Емізудің когнитивтік дамуға ықпал етуі мүмкін тұстарын былай қорытындылауға болады:
- Жүйке жүйесінің дамуын қолдайтын май қышқылдары бар
- Ми жасушаларының дамуына үлес қосуы мүмкін
- Оқу үдерістерін қолдайтын қоректік заттар береді
- Неврологиялық дамудың ерте кезеңін қолдайды
Сондықтан көптеген мамандар даму ерте кезеңдерінде ана сүтімен тамақтандыруды қолдауды ұсынады.
Ана сүті қорғайтын аурулар
Ана сүтінде иммундық жүйенің дамуын қолдайтын көптеген биологиялық компоненттер бар. Сондықтан ол кейбір аурулардан қорғаныштық әсер көрсетуі мүмкін. Әсіресе өмірдің алғашқы айларында инфекциялардан қорғауға көмектесетін антиденелер маңызды рөл атқарады.
Иммундық жүйесі әлі даму сатысындағы нәрестелерде инфекция қаупі жоғарырақ болуы мүмкін. Ана сүтімен түсетін иммундық заттар ағзаның қорғаныс механизміне үлес қосады. Бұл кейбір аурулардың жиілігін азайтуы мүмкін.
Қорғаныштық әсері зерттелген кейбір жағдайлар:
- Тыныс жолдарының инфекциялары
- Ортаңғы құлақ инфекциялары
- Ас қорыту жүйесінің инфекциялары
- Кейбір аллергиялық аурулар
- Ішек инфекциялары
Күшті иммундық қолдауына байланысты ана сүтінің пайдасы нәресте денсаулығын қорғау тұрғысынан маңызды саналады.
Босанғаннан кейінгі қалпына келу және физикалық пайдалар
Емізудің пайдасы тек нәрестемен шектелмейді. Ол ананың денсаулығына да маңызды үлес қосады. Босанғаннан кейін ағзаның қалпына келу үдерісінде гормондардың рөлі зор.
Емізу кезінде бөлінетін окситоцин гормоны жатырдың жиырылуын қолдайды. Бұл босанғаннан кейінгі қалпына келу үдерісіне ықпал етуі мүмкін. Жатырдың бұрынғы көлеміне оралуы тезірек жүруі мүмкін.
Емізу үдерісі энергия шығынын арттыруы мүмкін. Сондықтан кейбір аналарда босанғаннан кейінгі салмақты бақылауға көмектесуі мүмкін. Сонымен бірге тұрақты әрі теңгерімді тамақтану маңызды.
Ана денсаулығы тұрғысынан емізудің беруі мүмкін кейбір пайдалары:
- Босанғаннан кейінгі қалпына келу үдерісіне ықпал етуі мүмкін
- Жатырдың жиырылуын қолдауы мүмкін
- Энергия шығынын арттыруы мүмкін
- Ана мен нәресте арасындағы байланысты нығайтуы мүмкін
Осы себептердің барлығына байланысты емізу үдерісі нәресте үшін де, ана үшін де құнды тәжірибе ретінде қарастырылады.
Кезеңдерге қарай ана сүтінің пайдасы
Нәрестенің дамуы әртүрлі кезеңдерден тұрады. Әр кезең әртүрлі тамақтану қажеттіліктерін туғызады. Ал ана сүтінің құрамы осы өзгеріске бейімделе алатын икемді құрылымға ие.
Алғашқы айларда иммундық қолдау алдыңғы қатарға шығады. Кейінгі кезеңдерде энергия мен өсу қажеттіліктері айқындала түседі. Емізу жалғасқан сайын сүт құрамында кейбір өзгерістер байқалуы мүмкін.
Нәрестенің өсу сатыларына қарай емізудің беретін үлесі әртүрлі болуы мүмкін. Сондықтан емізу кезеңдері әдетте үш негізгі тақырып бойынша қарастырылады.
Алғашқы 6 ай: тек ана сүті кезеңі
Өмірдің алғашқы алты айы тамақтану тұрғысынан шешуші кезең. Осы кезеңде көптеген мамандар тек ана сүтімен тамақтандыру жеткілікті екенін айтады.
Ана сүті энергия қажеттілігін өтейді. Иммундық жүйенің дамуын қолдайды. Оңай қорытылады. Нәрестенің даму қарқынына сай келетін қоректік теңгерім береді.
6–12 ай: қосымша тағамдармен бірге
Алтыншы айдан кейін нәрестелердің энергия қажеттілігі артады. Сондықтан тамақтану бағдарламасына қосымша тағамдар енгізілуі мүмкін.
Емізу үдерісі өз маңызын сақтайды. Бұл кезеңде де ана сүті иммундық қолдау береді. Энергия мен қоректік заттар тұрғысынан қолдаушы рөлін жалғастырады.
1 жастан кейінгі ана сүті
Бір жастан кейінгі кезеңде емізу қалауға қарай жалғасуы мүмкін. Бұл кезеңде ана сүтінің пайдасы иммундық қолдау тұрғысынан маңызын сақтай береді.
Емізу сонымен қатар эмоционалдық байланыстың нығаюына ықпал етуі мүмкін. Сондықтан кейбір отбасылар емізуді ұзағырақ жалғастыруы мүмкін.
Ана сүті және емізу үдерісі
Емізу үдерісінің дұрыс жүруі үшін кейбір негізгі тұстар маңызды. Әсіресе алғашқы апталарда қолдау алу пайдалы болуы мүмкін.
Емізуді жеңілдетуі мүмкін кейбір ұсыныстар:
- Нәрестені дұрыс қалыпта ұстау
- Емізуге жайлы орта қалыптастыру
- Емізудің тұрақты аралықтарын сақтау
- Ананың жеткілікті сұйықтық ішуі
Емізу үдерісі уақыт өте келе жеңілдеуі мүмкін. Тәжірибе артқан сайын ана мен нәресте арасында үйлесім қалыптасады.
Ана сүтін көбейтетін тағамдар
Сүттің бөлінуіне көптеген факторлар әсер етуі мүмкін. Тұрақты емізу – ең маңызды ынталандырушы. Сонымен қатар ананың тамақтану тәртібі де маңызды.
Энергия қажеттілігін өтейтін теңгерімді тамақтану сүт бөлінуін қолдауы мүмкін. Жеткілікті сұйықтық ішу де маңызды рөл атқарады.
Тамақтану жоспарына енгізуге болатын кейбір тағамдар сүт бөлінуін қолдауы мүмкін. Бұл тақырыптағы ғылыми зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсетуі мүмкін.
Сүт бөлінуін қолдауы мүмкін кейбір тағамдар:
- Сұлы
- Жасыл жапырақты көкөністер
- Жаңғақтар мен кептірілген жемістер
- Толық дәнді өнімдер
- Жеткілікті су ішу
Теңгерімді тамақтану әдеті ана сүтінің бөлінуін қолдауға ықпал етуі мүмкін.
Ана сүті туралы жиі қойылатын сұрақтар
Ана сүтін қанша уақыт беру керек?
Мамандар өмірдің алғашқы алты айында тек ана сүтімен тамақтандыруды ұсынады. Кейінгі кезеңде қосымша тағамдар енгізілуі мүмкін. Емізу ұзақтығы отбасының қалауына қарай жалғасуы мүмкін.
Ана сүтінің сары болуы қалыпты ма?
Босанғаннан кейінгі алғашқы күндері келетін уыз әдетте сары түсті болады. Оның қоректік құндылығы өте жоғары. Сондықтан сары түсті болуы табиғи саналады.
Ана сүтін қалай сақтау керек?
Ана сүтін сауғаннан кейін тиісті жағдайда сақтауға болады. Оны таза ыдыстарда сақтау маңызды. Суық тізбекті сақтау сүт сапасын қорғауға көмектеседі.
Емізу кезінде қандай тағамдардан аулақ болу керек?
Емізу кезеңінде теңгерімді тамақтану ұсынылады. Шектен тыс өңделген тағамдар мен құрамында қант көп өнімдерді шектеуге болады. Әр адамның тамақтану қажеттілігі әртүрлі болуы мүмкін болғандықтан, жеке бағалау жүргізу маңызды.
Anadolu-дағы «Акушерлік және гинекология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Ана сүтінде антидене бар ма?
Иә.
Алғашқы 6 ай тек ана сүті ме?
Көп нұсқаулық солай ұсынады.
Қоспа қажет болса қолдануға бола ма?
Иә.
Бала салмақ қоспаса не істеу керек?
Педиатр бағалауы қажет.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.