Анальды обыр анальды өзекте немесе оны қоршаған тіндерде дамиды, көбіне жалпақ жасушалы карцинома түрінде кездеседі. Тұрақты қан кету, ауырсыну, қышу, түйін немесе ішек әдетінің өзгеруі тексеруді қажет етеді. Көп жағдай жоғары қауіптегі HPV-мен байланысты, ал ем жиі сәулелік терапияны химиотерапиямен біріктіреді.
Анальды обыр — тоқ ішектің соңғы бөлігі болып табылатын артқы өтіс аймағында дамитын қатерлі (малигнді) ісіктермен сипатталатын сирек кездесетін обыр түрі. Ас қорыту жүйесінің соңғы бөлігінде орналасқан артқы өтіс нәжістің ағзадан шығарылуын қамтамасыз ететін құрылым. Анальды өзек жасушаларында бақылаусыз көбейетін обыр жасушалары тіндерге таралып, ауыр денсаулық проблемаларына әкелуі мүмкін.
Анальды обыр дегеніміз не?
Бұл анальды өзектің ішкі бетін жабатын жасушалардың бақылаусыз көбеюі нәтижесінде пайда болатын обыр түрі. Қалыпты жағдайда ағза жасушалары белгілі бір тәртіппен бөлініп, жаңарып отырады. Алайда кейбір генетикалық және қоршаған орта факторларына байланысты жасушалар қалыптан тыс бөліне бастап, ісік түзуі мүмкін. Анальды обырдың көпшілігі жалпақ жасушалы карцинома деп аталатын жасуша түрінен бастау алады. Ауру ерлерге қарағанда әйелдерде жиірек кездескенімен, қауіп барлық адамға төнеді. Әсіресе жоғары қауіпті HPV инфекциясын тасымалдаушыларда анальды обырдың даму ықтималдығы артады. Дәрігердің тұрақты бақылауы мен ерте диагностика бұл аурудың үдеуінің алдын алуда маңызды рөл атқарады.
Анальды обыр қалай білінеді?
Әдетте ерте сатыларда айқын симптомдар бермеуі мүмкін. Алайда ауру үдеген сайын артқы өтісте жайсыздық сезімі, дәретке отыру кезінде қиналу және қан кету сияқты белгілер пайда болуы мүмкін. Тұрақты қышу, артқы өтістен бөлінділер немесе ісіну сезімі аурудың бар екенін ойлатуы мүмкін. Кейбір науқастар артқы өтістің айналасында қатты түйін байқауы немесе дәретке отыруға қатысты өзгерістерді бастан кешуі мүмкін. Ауырсыну аурудың кейінгі кезеңдерінде айқындала түседі, кейде тіпті отырған кезде де жайсыздық сезілуі мүмкін. Анальды обырды геморрой немесе анальды жарық (фиссура) сияқты жиірек кездесетін аурулармен шатастыруға болады. Сондықтан артқы өтістегі ұзаққа созылған жайсыздық, тоқтамайтын қан кету немесе дәрет әдеттеріндегі айқын өзгерістер байқалғанда дәрігерге қаралу керек.
Анальды обырдың белгілері қандай?
Белгілер ісіктің көлеміне, таралуына және орналасқан аймағына қарай әртүрлі болуы мүмкін. Алғашқы кезеңдерде жеңіл жайсыздық немесе қышу сияқты белгілермен басталуы мүмкін, ал кейінгі сатыларда қан кету, ауырсыну және дәретке отырудың қиындауы айқынырақ болады. Кейбір науқастарда артқы өтісте қатаю немесе қолға сезілетін түйін байқалуы мүмкін. Анальды обырдың белгілерін былай атауға болады:
- Артқы өтіс аймағында ауырсыну немесе басу сезімі
- Дәретке отыру кезінде немесе одан кейін қан кету
- Артқы өтістің айналасында немесе ішінде қатаю немесе түйін сезімі
- Созылмалы қышу және тітіркену
- Артқы өтістен бөлінділер немесе жағымсыз иісті сөлдер
- Дәрет шығарудағы өзгерістер (жіңішкерген нәжіс, іш қату немесе іш өту ұстамалары)
- Ішекті толық босата алмау сезімі
- Үдеген жағдайларда шап немесе артқы өтіс аймағындағы лимфа түйіндерінің ісінуі
Анальды обырдың себептері қандай?
Бұл генетикалық бейімділік пен қоршаған орта факторларының жиынтығы нәтижесінде пайда болатын ауру. Аурудың ең маңызды себептерінің бірі — адам папилломавирусы (HPV) инфекциясы. HPV, әсіресе оның жоғары қауіпті түрлері, анальды аймақ жасушаларында қалыптан тыс өсуге және обырға айналуға әкелуі мүмкін. Жыныстық жолмен берілетін бұл вирус анальды обыр жағдайларының басым бөлігімен байланысты. Иммундық жүйенің әлсіздігі, АИТВ (ЖИТС) сияқты иммун тапшылығы аурулары немесе иммунитетті басатын дәрілерді қабылдау сияқты жағдайлар да анальды обырдың даму қаупін арттырады. Артқы өтістің ұзақ уақыт созылмалы тітіркенуі, анальды жыланкөздер, ішектің қабыну аурулары (мысалы, Крон ауруы және жаралы колит) және анальды аймаққа әсер ететін созылмалы инфекциялар да аурудың пайда болуын қоздыруы мүмкін. Жас ұлғайған сайын анальды обыр қаупі артады, әсіресе 50 жастан асқан адамдарда жиірек кездеседі.
Теңгерімсіз тамақтану және талшығы аз тағамдарды тұтыну ас қорыту жүйесінің саулығына теріс әсер етіп, ішек ауруларына әкелуі мүмкін. Бұл жанама түрде анальды обыр қаупін арттыруы мүмкін. Тұрақты медициналық тексерулер, салауатты өмір салты және HPV-ға қарсы екпе сияқты алдын алу шаралары анальды обыр қаупін азайтуда тиімді болуы мүмкін.
Геморройды обырдан қалай ажыратуға болады?
Геморрой мен анальды обырдың белгілері ұқсас болғандықтан, оларды жиі шатастырады. Екі жағдай да артқы өтістен қан кету, ауырсыну және жайсыздық сезімі сияқты симптомдармен байқалғанымен, олардың негізгі себептері мен емдеу әдістері әртүрлі. Геморрой — артқы өтіс пен тік ішек аймағындағы тамырлардың кеңейіп, ісінуі нәтижесінде пайда болатын жағдай. Созылмалы іш қату, ұзақ отыру, ауыр зат көтеру және жүктілік сияқты факторлар геморройдың пайда болуын қоздыруы мүмкін. Әдетте дәретке отыру кезінде немесе одан кейін қан кету байқалады және оған ауырсыну, қышу, ісіну сияқты белгілер қосылуы мүмкін. Ал анальды обыр анальды өзек ішіндегі жасушалардың қалыптан тыс өсуі нәтижесінде пайда болатын ауыр ауру. Обыр үдеген сайын артқы өтісте қатаю, бөлінділер, ұзаққа созылған ауырсыну және дәретке отыру кезінде қиналу сияқты белгілер пайда болуы мүмкін. Геморрой мен анальды обырды ажырату үшін дәрігердің егжей-тегжейлі тексеруі, тік ішекті саусақпен тексеру, аноскопия, биопсия және бейнелеу әдістері қажет.
Артқы өтістегі ісік қолға сезіле ме?
Кейінгі сатыларда ол артқы өтістің айналасында немесе анальды өзек ішінде қатты түйін ретінде сезілуі мүмкін. Алайда барлық ісіктер қолмен сезуге болатындай беткейде орналаспауы мүмкін. Кейбір науқастар дәретке отыру кезінде немесе тазалану кезінде артқы өтіс аймағында қатаюды байқауы мүмкін. Дегенмен ішкі бөліктерде немесе тереңірек аймақтарда орналасқан ісіктерді тек дәрігердің тексеруі немесе бейнелеу зерттеулері арқылы анықтауға болады.
Анальды обыр қауіпті ме?
Бұл емделмеген жағдайда үдеп, айналадағы тіндерге және басқа ағзаларға таралуы мүмкін ауыр ауру. Ауруды ерте анықтау емдеудің нәтижелілігін арттырып, өмір сүру ұзақтығын ұзартуы мүмкін. Үдеген жағдайларда ішек өтімсіздігі, таралу (метастаз) және ішектің тұрақты зақымдануы сияқты ауыр асқынулар дамуы мүмкін. Сондықтан ерте белгілері бар науқастардың уақыт жоғалтпай маманға қаралуы өмірлік маңызға ие.
Анальды обырды анықтау әдістері
Диагноз қою үшін қолданылатын ең жиі әдістердің бірі — аноскопия немесе ректоскопия. Бұл әдістер арқылы дәрігер анальды өзекті тікелей зерттеп, қалыптан тыс тіндердің бар-жоғын бағалайды. Биопсия болса ең нақты диагностикалық әдіс: күдікті тіннен алынған үлгі зертханада зерттеліп, обыр жасушаларының бар-жоғы анықталады. Обырдың таралуын анықтау үшін бейнелеу әдістері қолданылады. Компьютерлік томография (КТ), магниттік-резонанстық томография (МРТ) және позитрондық-эмиссиялық томография (ПЭТ) сияқты әдістер ісіктің көлемін және оның лимфа түйіндеріне немесе басқа ағзаларға таралған-таралмағанын анықтауға көмектеседі. Егер науқаста қалыптан тыс қан кету немесе дәрет әдеттерінің өзгеруі сияқты белгілер болса, колоноскопия жасалып, ішектердің жалпы жағдайы да бағаланады.
Анальды обырды емдеу әдістері
Бұл анальды өзектің ішкі бетінде жасушалардың қалыптан тыс өсуі нәтижесінде пайда болатын обыр түрі. Әдетте ерте анықталса, емдеуге болады. Емдеу әдістері аурудың сатысына, ісіктің көлеміне және таралу дәрежесіне қарай әртүрлі болады. Сәулелік терапия, химиотерапия және хирургиялық араласу — ең жиі қолданылатын емдеу әдістері. Ерте анықталған жағдайларда біріктірілген емдеуді қолдану арқылы жоғары нәтижеге қол жеткізуге болады. Науқас үшін ең қолайлы емдеу жоспарын онколог пен хирург анықтайды. Анальды обырды емдеу әдістері:
- Сәулелік терапия: Жоғары энергиялы сәулелер арқылы ісік жасушалары жойылады.
- Химиотерапия: Обыр жасушаларын өлтіретін дәрілер арқылы аурудың үдеуі тоқтатылады.
- Хирургиялық араласу: Кейінгі сатыдағы жағдайларда ісікті алып тастау үшін операция жасалады.
- Нысаналы терапия: Белгілі бір генетикалық мутацияларға бағытталған дәрілермен жүргізілуі мүмкін.
- Иммунотерапия: Иммундық жүйені күшейту арқылы обыр жасушаларымен күресуге бағытталған.
- Өмір салтын өзгерту: Емдеу кезеңінде дұрыс тамақтану және тұрақты жаттығу ұсынылады.
- Паллиативтік көмек: Кейінгі сатыдағы науқастарда симптомдарды жеңілдету үшін демеуші ем жүргізіледі.
Anadolu Medical Center редакциялық алқасы
Anadolu-дағы «Гастроэнтерология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Анальды обыр дегеніміз не?
Анальды өзек немесе оның жиегіндегі тіндерден басталатын қатерлі ісік.
Қандай белгілері бар?
Қан кету, ауырсыну, қышу, түйін немесе ішек әдетінің өзгеруі болуы мүмкін.
Неден пайда болады?
Жоғары қауіптегі HPV негізгі қауіп факторы; темекі мен иммунитет әлсіреуі де ықпал етеді.
Қалай анықталады?
Тексеру, аноскопия/проктоскопия және биопсия арқылы.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.