Ішек пен ми ішек–ми осі арқылы өзара байланысады. Бұл екі бағытты жүйеге вегетативтік жүйке жүйесі, гормондар, иммундық жолдар және ішек микробтары қатысады. Стресс ішектің қозғалысы мен сезімталдығын өзгертіп, әсіресе IBS сияқты функционалдық ішек бұзылыстарында ауырсыну, диарея немесе іш қату белгілерін күшейтуі мүмкін.
Адам ағзасында тіршілік ететін бактериялар, саңырауқұлақтар, вирустар және қарапайымдылар сияқты триллиондаған микроағзалардың жиынтығын білдіретін микробиота сау ағза үшін аса маңызды. Сау микробиота үшін талшыққа және пробиотиктерге бай ашытылған тағамдармен тамақтану, антибиотиктерді шамадан тыс қолданбау, тұрақты жаттығу жасау және стрессті басқару үлкен маңызға ие. Сау микробиота ас қорыту денсаулығын қолдайды, иммундық жүйені нығайтады, қабынуды азайтады және психикалық денсаулыққа оң әсер етеді.
Ішек микробиотасы тағамның қорытылуы, иммундық жүйені қолдау, кейбір дәрумендердің синтезі мен биологиялық модификациясы, ішектің сау қызметі, қабыну өзгерістерінің алдын алу, қалыпты дене салмағын сақтау, ми қызметі, жүрек-қантамыр ауруларының алдын алу және психикалық денсаулық сияқты ағзаның көптеген функцияларын реттеуде маңызды рөл атқарады.
Микробиом әр адамға тән
Микробиотаны құрайтын микроағзалар геномдарының жиынтығын білдіретін микробиом зиянды патогендермен күресу арқылы ағза денсаулығын қорғауда маңызды қызмет атқарады. Микробиом адамнан адамға қарай ерекшеленеді, ал бұл айырмашылықтарға генетикалық ерекшеліктер, туу тәсілі, адамның иммундық жауап қабілеті, тамақтану үлгісі, антибиотиктерді қоса алғанда дәрі-дәрмек қабылдау, инфекциялар және қоршаған орта факторлары сияқты көптеген айнымалылар әсер етеді. Жас пен жыныс та микробиом құрылымын анықтайтын факторлар қатарына жатады.
Ішек денсаулығы мен семіздік арасындағы байланыс
Соңғы кездегі зерттеулер ішек микробиотасындағы айырмашылықтар мен оның құрамындағы өзгерістердің семіздікпен тікелей байланысты болуы мүмкін екенін көрсетіп отыр. Семіздігі бар адамдарда кейбір бактерия түрлерінің азаюы, кейбір бактерия түрлерінің көбеюі және жалпы бактериялық әртүрліліктің төмендеуі сияқты өзгерістер байқалған. Сонымен қатар салмақ жоғалтқанда бұл өзгерістердің кері қайтатыны да анықталған.
Антибиотиктерді қолдану микробиота тепе-теңдігін бұзуы мүмкін
Антибиотиктер зиянды бактерияларды жоюмен қатар пайдалы бактерияларды да жойып жіберуі мүмкін, ал бұл микробиота тепе-теңдігінің бұзылуына әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайда антибиотик қабылдағаннан кейін іш өту, саңырауқұлақ инфекциялары және ұзақ мерзімде антибиотикке төзімділік сияқты мәселелер туындауы мүмкін. Микробиомның бұрынғы тепе-теңдігіне қайта оралуы бірнеше айға, тіпті бірнеше жылға созылуы мүмкін. Сондықтан антибиотиктерді тек дәрігердің ұсынысымен және тиісті дозада қабылдау керек. Суық тию немесе тұмау сияқты вирустық инфекцияларда антибиотиктердің әсер етпейтінін ұмытпаған жөн.
Микробиота психикалық денсаулыққа әсер етеді
Ішек микробиотасы психикалық денсаулыққа да әсер етуі мүмкін. Адам ағзасында ішек–ми осі деп аталатын байланыс бар. Бұл байланыстың дұрыс жұмыс істеуі және ішек бактерияларының әртүрлілігі көңіл-күйге тікелей әсер етуі мүмкін. Сондықтан дұрыс тамақтану, тұрақты дене белсенділігі және стрессті басқару микробиота денсаулығын сақтаудың, демек психикалық денсаулықты қолдаудың ең тиімді жолдарының қатарына жатады.
Микробиотадағы өзгерістер ішек қызметінің бұзылыстарына әкелуі мүмкін
Микробиотадағы теңгерімсіздіктер, яғни дисбиоз, ішекте түрлі функционалдық бұзылыстарға әкелуі мүмкін. Ішек қозғалысын реттейтін механизмдерге әсер ететін микробиом пайдалы бактериялардың азаюына және зиянды бактериялардың көбеюіне себеп болуы мүмкін. Бұл жағдай ішек қозғалысының ретсіздігіне және ішек денсаулығының бұзылуына әкелуі мүмкін.
Anadolu Medical Center редакциялық алқасы
Anadolu-дағы «Гастроэнтерология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Ішек–ми осі дегеніміз не?
Ішек–ми осі орталық жүйке жүйесі мен асқазан-ішек жолының арасындағы байланысты сипаттайды. Сигналдар кезбе және басқа жүйкелер, стресс гормондары, иммундық медиаторлар және микробтық метаболиттер арқылы беріледі. Ұзаққа созылған ас қорыту белгілері анамнез, тексеру және қажет болған жағдайда нысаналы зерттеулермен бірге бағалануы тиіс.
Әр адамның микробиомы бірегей ме?
Иә. Ішек микробиомы адамдар арасында ерекшеленеді және жасқа, тамақтануға, дәрі-дәрмектерге, инфекцияларға және қоршаған ортаға байланысты өзгереді. Ұзаққа созылған ас қорыту белгілерін анамнез, тексеру және қажет болса нысаналы зерттеулермен бірге қарастыру керек. Клиникалық мағынасы симптомдардың жалпы көрінісіне, тексеру нәтижелеріне және адамның денсаулық жағдайына байланысты.
Стресс ас қорытуға қалай әсер етуі мүмкін?
Жедел немесе созылмалы стресс ішек моторикасын, секрециясын және ауырсынуға сезімталдықты өзгерте алады. Кей адамдарда диарея немесе шұғыл дәрет қажеттілігі, ал басқаларында іш қату байқалуы мүмкін. Ұзаққа созылған белгілер медициналық анамнезбен, тексерумен және қажет болса нысаналы зерттеулермен бағалануы тиіс.
Антибиотиктер микробиомға әсер ете ме?
Антибиотиктер бактериялық әртүрлілікті азайтып, ішек микробтарының құрамын өзгертуі және кейде диарея тудыруы мүмкін. Өзгерістер жиі қалпына келеді, бірақ жанама әсерлер мен антибиотикке төзімділік қаупіне байланысты оларды қажетсіз қолданбау керек.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.