Аргирияға күдік болғанда тері түсінің тұрақты өзгерістері, әсер ету анамнезі және басқа ықтимал себептер бірге бағаланады. Диагноз сыртқы көрініске ғана негізделмейді; қажет болса қосымша тексерулер қолданылады. Басқару тәсілі нақты клиникалық жағдайға қарай таңдалады. Диагностика мен емдеу нақты себепке, симптомдардың ауырлығына және адамның жалпы денсаулығына қарай жеке жоспарланады.
Аргирия — күмістің немесе күміс қосылыстарының ағзада ұзақ уақыт бойы және көп мөлшерде жиналуы нәтижесінде пайда болатын сирек жағдай. Ол әсіресе құрамында күміс бар дәрілерді, қоспаларды қабылдағаннан немесе жұмыс орнында күміс шаңына ұшырағаннан кейін дамуы мүмкін. Бұл жиналу теріде, көзде, тырнақта және шырышты тіндерде сұр-көк түсті өзгеріске әкеледі. Ауру үдеген сайын бұл түс өзгерісі тұрақты сипат алады. Әсіресе күн сәулесі түсетін аймақтарда айқынырақ болады. Аргирия өмірге қауіп төндіретін ауру емес. Бірақ эстетикалық мәселелер тудыруы мүмкін.
Аргирия ауруы дегеніміз не?
Ағзаның күміске қатысты табиғи түрде қалыптастыратын жиналу үдерісі нәтижесінде пайда болатын аргирия — тұрақты пигменттік өзгерістермен сипатталатын ауру. Қалыпты жағдайда ағза күмістің аз мөлшерін көтере алады. Алайда ұзақ мерзімді және жоғары дозалы әсер нәтижесінде күміс иондары тіндерде жиналады. Бұл иондар жарықпен жанасқанда қараюға әкеледі. Фотопленкадағы әсерге ұқсас түрде сұр-көк түсті көрініс пайда болады.
Көбінесе теріде байқалғанымен, көз ағында (склерада), тырнақтарда, қызыл иекте және кейде ішкі ағзаларда да анықталуы мүмкін. Ең жиі кездесетін себептердің қатарында балама медицинада қолданылатын коллоидты күміс препараттарын ұзақ уақыт тұтыну, құрамында күміс бар дәрілер немесе өнеркәсіптік жұмыс орындарындағы әсер бар.
Аргирия ауруының белгілері қандай?
Ең назар аударарлық белгісі — денеде пайда болатын сұр-көк түс өзгерісі. Бұл жағдай әдетте алдымен күн сәулесі жиі түсетін аймақтарда басталып, уақыт өте бүкіл теріге таралуы мүмкін. Ауру өмірге тікелей қауіп төндірмесе де, сыртқы келбетте елеулі өзгеріс тудырады. Кейбір науқастарда түс өзгерісі ашық реңкте болса, кейбіреулерінде қою әрі айқын көк-сұр түске айналуы мүмкін. Ауыр жағдайларда бұл өзгерістер көзде, тырнақта, қызыл иекте және шырышты қабықтарда да байқалады. Эстетикалық әсерлерден бөлек, науқасқа психологиялық тұрғыдан да терең әсер етуі мүмкін; әлеуметтік өмірге араласуға құлықсыздық, өзіне деген сенімнің жоғалуы және депрессия байқалуы мүмкін.
Аргирияның белгілерін былай қорытындылауға болады:
- Теріде сұр-көк немесе көк-қара түс өзгерісі (әсіресе бетте, қолда және күн сәулесі түсетін аймақтарда)
- Көз ағында (склерада) көкшіл-сұр дақтар
- Тырнақтардың қараюы және сұр реңктердің айқындалуы
- Қызыл иекте қою түсті жолақтар
- Шырышты қабықтарда (мысалы, ауыз ішінде) сұр пигментация
- Ауыр жағдайларда ішкі ағзаларда күміс жиналуына байланысты құрылымдық өзгерістер
- Психологиялық әсерлер: депрессия, өзіне деген сенімнің жоғалуы, әлеуметтік оқшаулану
- Сирек жағдайда терінің қалыңдауы немесе құрғау сезімі
- Әсер жалғаса берген жағдайда түс өзгерістерінің біртіндеп қоюланып, тұрақты сипат алуы
Аргирия неліктен пайда болады?
Қалыпты жағдайда адам ағзасы күміске мұқтаж емес және оның аз мөлшерін сыртқа шығара алады. Алайда ұзақ мерзімді және жоғары дозалы әсер күмістің теріде, көзде, тырнақта, қызыл иекте және тіпті ішкі ағзаларда жиналуына әкеледі. Күміс иондары тіндерде күкіртпен және селенмен қосылып, ерімейтін күміс тұздарын түзеді. Бұл тұздар күн сәулесінің әсерінен қарайып, түс өзгерісіне себеп болады. Бұл үдеріс фотопленкадағы күміс галогенидтерінің жарықпен қараюына ұқсас. Күн көретін аймақтарда түстің көбірек қоюлануы да осы механизммен түсіндіріледі.
Аргирияның себептерінің ішінде дәрі қолдану, балама ем және кәсіби әсер алдыңғы орында тұр. Сонымен қатар күміс кеніштерінде жұмыс істейтін жұмысшыларда, күміспен жұмыс істейтін шеберлерде және өнеркәсіптік ортада күміс шаңына ұшырайтын адамдарда кәсіби аргирия кездесуі мүмкін. Сирек жағдайда күміспен қапталған медициналық құрылғылар, тіс пломбалары немесе құрамында күміс бар күйікке қарсы емдік кремдер де ауруға әкелуі мүмкін.
Аргирия қалай анықталады?
Аргирия диагнозы көбінесе науқастың анамнезі мен физикалық тексеру нәтижелері арқылы қойылады. Ең айқын белгі — әсіресе күн көретін аймақтардағы терінің сұр-көк түсі. Дәрігер науқастың құрамында күміс бар дәрі немесе қоспаларды қолданған-қолданбағанын немесе жұмыс орнында күміс әсеріне ұшыраған-ұшырамағанын сұрайды.
Диагноз қоюда қолданылатын әдістер мыналар:
- Клиникалық бағалау: Теріндегі тән түс өзгерістерін бақылау.
- Анамнез жинау: Коллоидты күміс, дәрі немесе кәсіби әсер тарихы анықталады.
- Тері биопсиясы: Микроскоппен тіндерде күміс түйіршіктерінің жиналғанын көруге болады. Электрондық микроскоп арқылы бұл бөлшектерді егжей-тегжейлі зерттеуге болады.
- Қан және зәр талдаулары: Күміс деңгейін өлшеуге болады, алайда әдетте кейінгі кезеңде қандағы деңгей қалыпты болуы мүмкін. Сондықтан ол жалғыз өзі диагноз қоюға жеткіліксіз.
- Көзді тексеру: Склерада көкшіл түстің пайда болуы және тор қабықта күміс жиналуы байқалуы мүмкін.
Генетикалық тест немесе күрделі бейнелеу әдістері әдетте қажет етілмейді, өйткені аурудың ең ажыратушы ерекшелігі — теріндегі тұрақты түс өзгерісі.
Аргирия қалай емделеді?
Өкінішке қарай, аргирияның нақты емі жоқ. Күміс тіндерде бір рет жиналған соң, бұл жиналу тұрақты болады және ағза оны табиғи жолмен шығара алмайды. Алайда емдеудегі мақсат — жаңа әсерлердің алдын алу, қазіргі түс өзгерісін азайтуға тырысу және науқастың өмір сапасын арттыру.
Емдеу тәсілдерін былай тізуге болады:
- Әсерді тоқтату: Коллоидты күмісті немесе құрамында күміс бар өнімдерді қолдануды дереу тоқтату керек. Жұмыс орнында қорғаныс шараларын (маска, қолғап, желдету) күшейту қажет.
- Күннен қорғану: Ультракүлгін сәулелер күміс тұздарының түсін қоюлататындықтан, күн сәулесінен қорғану терінің одан әрі қараюының алдын алады.
- Лазерлік ем: Q-switched Nd:YAG лазері сияқты кейбір дерматологиялық лазер әдістері теріндегі сұр-көк түс өзгерісін ішінара азайтуы мүмкін. Алайда нәтижелер адамға қарай әртүрлі.
- Жергілікті ем: Ағартатын кремдер әдетте тиімсіз, сондықтан лазерлік емге көбірек басымдық беріледі.
- Психологиялық қолдау: Аурудың эстетикалық және әлеуметтік әсерлеріне байланысты психологиялық кеңес беру мен қолдау маңызды рөл атқарады.
Аргирия диагнозы қойылған адамдар үшін аурудың ең үлкен қиындығы — теріндегі тұрақты сұр-көк түс өзгерісінің тудыратын эстетикалық және психологиялық әсері. Ол өмір сүру ұзақтығын тікелей қысқартпаса да, әлеуметтік өмірде өзіне деген сенімнің жоғалуына, оқшаулануға және депрессияға әкелуі мүмкін. Сондықтан аргириямен өмір сүрудегі мақсат — науқастардың физикалық та, рухани да тұрғыдан сапалырақ өмір сүруін қамтамасыз ету. Бірінші әрі ең маңызды қадам — күміспен жаңа жанасуларды толықтай тоқтату. Егер кәсіби әсер туралы сөз болса, қорғаныс жабдықтарымен жұмыс істеу міндетті. Күн сәулесіне назар аудару да өте маңызды. Өйткені ультракүлгін сәулелер теріндегі сұр пигментацияны қоюлатады. Сондықтан науқастарға күннен қорғану үшін жоғары қорғаныс факторы бар кремдерді қолдану, жиегі кең бас киім мен қорғаныс киімдерін таңдау ұсынылады.
Anadolu-дағы «Дерматология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Аргирия дегеніміз не?
Аргирия клиникалық бағалаудан кейін таңдалған пациенттерге қолданылатын медициналық тест, процедура немесе ем ретінде сипатталған. Оның мақсаты, күтілетін пайдасы және баламалары алдын ала түсіндірілуі тиіс. Сыртқы көрініс жалғыз өзі диагнозды растауға жеткіліксіз болуы мүмкін, сондықтан тұрақты немесе өзгеретін тері зақымдары қажет жағдайда бағалануы керек.
Қандай белгілер немесе әсерлер болуы мүмкін?
Процедураның өтуі және қалпына келу нақты техникаға, емделетін аймаққа, анестезия немесе седация қажеттілігіне және адамның жалпы денсаулығына байланысты.
Неден пайда болады немесе қауіп не арттырады?
Процедура симптомдар, тексеру немесе алдыңғы зерттеулер диагнозды нақтылауға, функцияны жақсартуға, симптомдарды бақылауға не ауруды басқаруға көмектесетінін көрсеткенде ұсынылуы мүмкін.
Қалай анықталады немесе бағаланады?
Бағалау медициналық тарихты жинаудан және тексеруден басталады. Мәселеге қарай дәрігерлер себепті растау және маңызды балама жағдайларды жоққа шығару үшін қан немесе несеп талдауларын, бейнелеу әдістерін, мамандандырылған тексеруді немесе функционалдық сынақтарды қолдануы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.