Атеросклероз — артерия қабырғасында майлы бляшкалардың біртіндеп жиналып, тамырды тарылтуы және жүрек инфаркті, инсульт пен шеткері артерия ауруы қаупін арттыруы. Темекі шегу, жоғары қан қысымы, холестериннің жоғары болуы, диабет және жас маңызды қауіп факторлары. Алдын алу мен ем өмір салтын өзгертуге, қауіп факторларын бақылауға және көрсетілім болса дәрілер мен процедураларға негізделеді.
Тамырлардың қатаюы — жүрек-қантамыр ауруларының негізін құрайтын және көбінесе байқаусыз дамитын ауыр денсаулық мәселесі. Медициналық атауы атеросклероз ретінде белгілі бұл жағдай тамыр қабырғаларында май, холестерин және кальций жиналуы нәтижесінде тамырлардың серпімділігін жоғалтуынан пайда болады. Ол ұзақ уақыт бойы белгі бермей дамуы мүмкін және анықталмаған жағдайда инфаркт, инсульт сияқты өмірге қауіпті жағдайларға әкелуі мүмкін.
Атеросклероз (тамырлардың қатаюы) дегеніміз не?
Атеросклероз — артериялардың ішкі бетінде бляшка (түймедақ) деп аталатын майлы шөгінділердің түзілуімен сипатталатын созылмалы тамыр ауруы. Бұл бляшкалар уақыт өте келе тамыр қабырғасын қалыңдатып, қатайтады және тамырдың саңылауын тарылтады. Нәтижесінде қан ағымы азаяды және тіндер жеткілікті оттегімен қамтамасыз етілмейді. Атеросклероз көбінесе жүрек, ми, аяқ және бүйрек тамырларын зақымдайды.
Атеросклероздың (тамырлардың қатаюының) себептері қандай?
Атеросклероздың дамуында көптеген қауіп факторлары бірлесіп рөл атқарады. Бұл факторлар тамыр қабырғасының зақымдануына әкеліп, бляшка түзілуін бастайды және жеделдетеді.
Атеросклероздың негізгі себептерін былай атауға болады:
- Холестерин мен триглицеридтердің жоғары деңгейі
- Жоғары қан қысымы
- Қант диабеті
- Семіздік
- Қимылсыз өмір салты
- Дұрыс емес тамақтану
- Генетикалық бейімділік
Атеросклероздың (тамырлардың қатаюының) белгілері қандай?
Тамырлардың қатаюы ұзақ уақыт бойы белгі бермей дамуы мүмкін. Белгілер әдетте тамырдың тарылуы айқын деңгейге жеткенде пайда болады және зақымданған тамырға қарай әртүрлі болады. Ерте кезеңде анықтау қиын болғандықтан, тұрақты тексерулер маңызды.
Тамырлардың қатаюында байқалуы мүмкін белгілер мыналар:
- Кеуде ауырсынуы (стенокардия)
- Ентігу
- Жүргенде аяқтың ауыруы және тартылуы
- Қол немесе аяқтың ұюы
- Бас айналу
- Көрудің бұзылуы
- Кенеттен болатын әлсіздік
Атеросклероз (тамырлардың қатаюы) кімдерде кездеседі?
Атеросклероз кез келген жаста кездесуі мүмкін, бірақ кейбір топтарда жиірек байқалады. Әсіресе өмір салты мен созылмалы аурулар қауіпті арттырады.
Қауіп тобындағы адамдарды былай атауға болады:
- 50 жастан асқандар
- Қант диабеті бар науқастар
- Қан қысымы немесе холестерині жоғары адамдар
- Отбасында жүрек-қантамыр ауруы болғандар
Тамырлардың қатаюы неден пайда болады?
Тамырлардың қатаюы тамырдың ішкі бетінде пайда болған микроскопиялық зақымдардың уақыт өте келе бляшка шөгіндісіне айналуымен дамиды. Бұл зақымдардың ең маңызды қоздырғыштары — жоғары холестерин және қандағы қанттың жоғары болуы. Ағза бұл зақымды қалпына келтіруге тырысқанда май мен кальций шөгіндісі артады. Үдеріс өрши келе тамырлар қатайып, тарылады.
Тамырлардың қатаюы неге әкеледі?
Емделмеген тамырлардың қатаюы ауыр және өмірге қауіп төндіретін салдарларға әкелуі мүмкін. Тарылған немесе толық бітелген тамырлар тиісті ағзаның қызметін бұзуы мүмкін.
Тамырлардың қатаюы әкелуі мүмкін жағдайлар:
- Инфаркт
- Инсульт (сал ауруы)
- Шеткері тамырлар ауруы
- Бүйрек жеткіліксіздігі
- Кенеттен болатын жүрек өлімі
Атеросклероз (тамырлардың қатаюы) диагнозы қалай қойылады?
Тамырлардың қатаюының диагнозы науқастың анамнезі, физикалық тексеру және әртүрлі бейнелеу әдістері арқылы қойылады. Қан анализдері арқылы холестерин мен қант деңгейлері бағаланады. Қажет болған жағдайда ЭКГ, күш түсіру (тредмил) тесті, тамырлардың ультрадыбыстық зерттеуі, КТ-ангиография немесе классикалық ангиография жүргізілуі мүмкін. Диагностика үдерісі әр адамға жеке жоспарланады.
Тамырлардың қатаюы қалай өтеді?
Тамырлардың қатаюы толық жойылатын ауру емес; алайда оның өршуін тоқтатуға және белгілерін бақылауға алуға болады. Бұл тұрғыда ерте диагноз және өмір салтын өзгерту қажет. Емдеу үдерісі ұзақ мерзімді және тұрақты бақылауды қажет етеді.
Тамырлардың қатаюына не пайдалы?
Тамырлардың қатаюын бақылауға алу үшін өмір салтын өзгерту негізгі тәсіл болып табылады. Салауатты әдеттер тамыр денсаулығына тікелей оң әсер етеді.
Пайда беруі мүмкін шаралар мыналар:
- Тұрақты жаттығу
- Тұз бен майды тұтынуды азайту
- Салмақты бақылау
- Стрессті басқару
Атеросклероз (тамырлардың қатаюы) қалай емделеді?
Ем аурудың ауырлығына және зақымданған тамырларға қарай жоспарланады. Өмір салтын өзгертумен қатар холестеринді төмендететін, қан қысымын реттейтін және қанды сұйылтатын дәрілер қолданылуы мүмкін. Асқынған жағдайларда баллонды ангиопластика, стент немесе шунттау (bypass) отасы қажет болуы мүмкін. Емдеудің мақсаты — асқынулардың алдын алу және өмір сапасын арттыру.
Тамырлары қатайған адамдар не жемеуі керек?
Тамырлары қатайған адамдар тамыр денсаулығына кері әсер ететін тағамдардан аулақ болуы тиіс. Тамақтану — емнің ең маңызды бөліктерінің бірі.
Аулақ болу ұсынылатын тағамдар мыналар:
- Құрамында транс-майлар бар тағамдар
- Шамадан тыс қаныққан майлар
- Өңделген ет өнімдері
- Қантты және қаптамадағы тағамдар
- Тұзы шамадан тыс көп тағамдар
Атеросклероз (тамырлардың қатаюы) туралы жиі қойылатын сұрақтар
Тамырлардың қатаюы толық жазыла ма?
Тамырлардың қатаюы толық жойылатын ауру емес, өйткені тамыр қабырғасында түзілген бляшкалар қайтымсыз құрылымдық өзгерістер болып табылады. Алайда ерте диагноз арқылы аурудың өршуін тоқтатуға және бар бляшкалардың ұлғаюына жол бермеуге болады. Өмір салтын өзгерту және тиісті дәрілік ем арқылы тамыр денсаулығын ұзақ уақыт сақтауға болады.
Тамырлардың қатаюы жас кезде кездесе ме?
Иә. Тамырлардың қатаюы тек егде жастың ауруы емес және жас кезде де басталуы мүмкін. Әсіресе генетикалық бейімділік, семіздік және дұрыс емес тамақтану бұл үдерісті жеделдетуі мүмкін.
Тамырлардың қатаюы өлімге әкеле ме?
Тамырлардың қатаюы тікелей өлімге әкелмесе де, ол тудыратын асқынулар қауіп төндіреді. Ол инфаркт, инсульт және жүректің кенеттен тоқтауы сияқты ауыр жағдайлардың негізгі себептерінің бірі. Емделмеген жағдайда өмір ұзақтығы мен сапасын айтарлықтай төмендетуі мүмкін.
Тамырлардың қатаюының белгілері әрдайым сезіле ме?
Жоқ. Тамырлардың қатаюы ұзақ жылдар бойы ешқандай белгі бермей дамуы мүмкін. Белгілер әдетте тамырдың тарылуы айқын деңгейге жеткенде пайда болады.
Anadolu-дағы «Жүрек-қантамыр хирургиясы» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Атеросклероз деген не?
Атеросклероз — артерия қабырғасында майлы бляшкалардың біртіндеп жиналып, тамырды тарылтуы және жүрек инфаркті, инсульт пен шеткері артерия ауруы қаупін арттыруы. Темекі шегу, жоғары қан қысымы, холестериннің жоғары болуы, диабет және жас маңызды қауіп факторлары. Алдын алу мен ем өмір салтын өзгертуге, қауіп факторларын бақылауға және көрсетілім болса дәрілер мен процедураларға негізделеді.
Атеросклероз кезінде қандай белгілер болуы мүмкін?
Атеросклероз ұзақ уақыт белгісіз өтуі мүмкін. Жүрек тамырлары зақымданса кеуде ауыруы, ми тамырларында уақытша неврологиялық белгілер, аяқ артерияларында жүргенде балтыр ауыруы немесе жараның баяу жазылуы болуы мүмкін.
Атеросклероз неден пайда болады немесе кімдерде жиірек кездеседі?
Темекі шегу, жоғары LDL-холестерин, гипертония, диабет, семіздік, қозғалыстың аздығы, созылмалы қабыну және жас ұлғаюы атеросклероз қаупін арттырады.
Атеросклероз қалай анықталады және емделеді?
Бағалау қан қысымын, липидтерді, диабет көрсеткіштерін және жалпы жүрек-қантамыр қаупін анықтаудан басталады. Симптомға қарай ЭКГ, ультрадыбыс, CT-ангиография, ангиография немесе басқа тамыр зерттеулері қолданылуы мүмкін. Темекіні тоқтату, дұрыс тамақтану, қозғалыс және салмақты бақылау негізгі шаралар. Статиндер, қан қысымын және диабетті емдеу, кейбір науқастарда антиагреганттар қолданылады; айқын тарылуда стенттеу немесе хирургиялық реваскуляризация қажет болуы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.