Жедел коронарлық синдром — жүрек бұлшықетіне қан ағымының кенет азаюынан туындайтын, миокард инфарктісі мен тұрақсыз стенокардияны қамтитын шұғыл жағдайлар тобы. Кеудедегі қысым немесе ауырсыну, ентігу, тершеңдік және жүрек айну болуы мүмкін. ECG мен тропонин арқылы дереу бағалау және қажет болса шұғыл коронарлық араласу талап етіледі.
Жедел коронарлық синдром (ЖКС) — жүректі қоректендіретін коронарлық артерияларда қан ағымының кенеттен әрі айтарлықтай азаюы немесе толық бітелуі нәтижесінде дамитын, шұғыл араласуды қажет ететін клиникалық жағдайлар. Бұл синдром жүрек бұлшықетінің жеткілікті оттегі ала алмауына әкеліп, миокардтың зақымдануы мен өлім қаупін туғызады. Кардиологиядағы ең қауіпті шұғыл жағдайлардың бірі болып табылатын ЖКС әсіресе кеуде ауыруы, ентігу және тершеңдік сияқты белгілермен көрінеді. Диагностика мен емде уақыт өте маңызды болғандықтан, «алтын сағат» деп аталатын алғашқы 90 минуттық кезеңде араласу науқастың өмір сүру мүмкіндігін айтарлықтай арттырады. Жедел коронарлық синдром халық арасында «инфаркт» деп белгілі миокард инфарктісімен қатар жүрек бұлшықетін зақымдайтын басқа да ауыр жағдайларды қамтиды.
Жедел коронарлық синдром дегеніміз не?
Жедел коронарлық синдром — жүректің оттегіге қажеттілігін қамтамасыз ететін коронарлық артерияларда қан ағымының кенеттен үзілуі немесе айтарлықтай азаюы нәтижесінде пайда болатын шұғыл кардиологиялық жағдай. Бұл жағдай әдетте коронарлық артериялардағы атеросклероздық түймедақтардың (бляшкалардың) жыртылуы, жарылуы немесе үстінің тромбпен бітелуі нәтижесінде туындайды. Қан ағымының бұзылуы жүрек бұлшықетінің оттегісіз қалуына және бірнеше минут ішінде зақымдануына әкеледі. ЖКС ST сегментінің көтерілуімен жүретін миокард инфарктісі (STEMI), ST сегментінің көтерілуінсіз миокард инфарктісі (NSTEMI) және тұрақсыз стенокардия деген үш негізгі түрде кездесуі мүмкін. Үш түрі де шұғыл диагностика мен емді қажет етеді.
Жедел коронарлық синдром неліктен пайда болады?
ЖКС-тың негізгі себебі — коронарлық артериялардағы қан ағымын шектейтін немесе толық тоқтататын оқиға. Бұл себептер көбіне атеросклероздық түймедақтың жыртылуы және тромб түзілуі. Алайда басқа механизмдер де бұл жағдайға әкелуі мүмкін:
- Атеросклероз: Тамыр қабырғасында холестериннің жиналуы нәтижесінде түймедақтың түзілуі және жыртылуы.
- Тромбтың түзілуі: Түймедақ жыртылғаннан кейін тромбтың тамырды бітеуі.
- Коронарлық артерия спазмы: Тамырдың кенеттен әрі уақытша тарылуы (әсіресе күйзеліс, суық ауа райының әсері).
- Эндотелий дисфункциясы: Тамырдың ішкі бетінің өз қызметін атқара алмауы нәтижесінде қан ағымының бұзылуы.
- Сирек себептер: Тамырлардың қабынуы (васкулит), жарақат, кокаин қолдану, туа біткен коронарлық ауытқулар.
Жедел коронарлық синдромның белгілері қандай?
ЖКС белгілері жүрек бұлшықетінің оттегісіз қалуымен пайда болады және көбіне кенеттен басталады. Симптомдар жағдайға және науқастың жалпы денсаулық күйіне қарай өзгергенімен, әсіресе кеуде аймағындағы қысым, күйдіру немесе қысылу сезімімен сипатталады. Белгілер көбіне физикалық жүктеме, қатты күйзеліс кезінде, тіпті демалып отырғанда да басталуы мүмкін.
- Кеуде ауыруы: Әдетте 20 минуттан ұзаққа созылатын, қысатын, күйдіретін немесе басатын сипатта; кеуденің ортасынан басталып, қолға, мойынға, иекке, арқаға таралуы мүмкін.
- Ентігу: Жүрек бұлшықетінің айдау күші азайғанда өкпеде сұйықтық жиналады.
- Суық тер және әлсіздік: Қан қысымының кенеттен төмендеуімен пайда болады.
- Жүрек айнуы — құсу: Әсіресе төменгі қабырға инфарктілерінде жиі кездеседі.
- Бас айналу, талып қалу: Миға баратын қан ағымының азаюына байланысты.
- Мазасыздық және өлімнен қорқу: Ағзаның жедел күйзеліске жауабы.
- Атиптік белгілер: Әсіресе егде жастағы, диабеті бар және әйел науқастарда тек шаршаумен, қыжылмен немесе арқа ауыруымен өтуі мүмкін.
Жедел коронарлық синдромның түрлері қандай?
Жедел коронарлық синдром клиникалық көрініс пен ЭКГ белгілеріне қарай үш негізгі түрге жіктеледі. Әрқайсысының шұғылдық дәрежесі мен ем тәсілі әртүрлі:
- ST сегментінің көтерілуімен жүретін миокард инфарктісі (STEMI): Жүрек бұлшықетін қоректендіретін коронарлық артерияның кенеттен әрі толық бітелуімен дамиды. ЭКГ-да ST сегментінің айқын көтерілуі анықталады. Тромбты шұғыл еріту немесе механикалық жолмен алып тастау қажет.
- ST сегментінің көтерілуінсіз миокард инфарктісі (NSTEMI): Коронарлық артерияда ішінара бітелу бар, ST сегменті қалыпты немесе аздап төмендеген. Жүрек бұлшықетінің зақымдануы айқын және қан талдауларында тропониннің жоғарылауы арқылы анықталады.
- Тұрақсыз стенокардия: Тыныштықта немесе біртіндеп артатын жүктеме кезінде пайда болатын кеуде ауыруы. Тропонин көрсеткіштері қалыпты, алайда тамырдың бітелуі үдеуге бейім және STEMI-ге айналуы мүмкін.
Жедел коронарлық синдромның қауіп факторлары қандай?
ЖКС-тың дамуында өзгертуге болатын және өзгертуге болмайтын қауіп факторлары рөл атқарады. Аурудың қауіп факторлары төменде келтірілген:
- Жоғары холестерин
- Гипертензия
- Диабет
- Семіздік және физикалық белсенділіктің төмендігі
- Теңгерімсіз тамақтану, тұз бен қаныққан майларды шамадан тыс тұтыну
- Күйзеліс пен депрессия
- Егде жас
- Жынысы
- Отбасында ерте жаста жүрек ауруының болуы
- Генетикалық бейімділік
Жедел коронарлық синдром нешеге бөлінеді?
Тәжірибеде ЖКС үш негізгі түрге бөлінеді. Бұл бөлу ЭКГ белгілері мен тропонин деңгейлері арқылы жүргізіледі. Аурудың ем тәсілі түрлеріне қарай өзгереді:
- STEMI: Тамырдың толық бітелуі, шұғыл араласуды қажет етеді.
- NSTEMI: Ішінара бітелу және миокардтың зақымдануы бар.
- Тұрақсыз стенокардия: Миокардтың зақымдануы жоқ, бірақ қауіп жоғары.
Жедел коронарлық синдромның диагнозы қалай қойылады?
Диагностикада клиникалық анамнез, физикалық тексеру, зертханалық талдаулар және бейнелеу әдістері бірге бағаланады. Диагностикада қолданылатын әдістер:
- Электрокардиография (ЭКГ): ST сегментінің өзгерістері, Q тісшесінің болуы.
- Қан талдаулары: Тропонин және CK-MB сияқты жүрек бұлшықеті ферменттерін өлшеу.
- Эхокардиография: Жүректің айдау күшін және қабырға қозғалысының бұзылыстарын зерттеу.
- Коронарлық ангиография: Бітелген тамырдың орны мен дәрежесін көрсетеді.
- Кеуде рентгенографиясы: Қатар жүретін жүрек жеткіліксіздігін немесе кеуде қуысының басқа патологияларын бағалау үшін қолданылады.
Жедел коронарлық синдромды емдеу
Ем бітелуді ашуға және жүрек бұлшықетіне қан ағымын қайта қалпына келтіруге бағытталады. Оттегі сатурациясы төмен болса, оттегімен қолдау көрсетіледі. Ауырсынуды басатын ем жүргізіледі. Сонымен бірге емдеу үшін мына әдістер де таңдалуы мүмкін:
- Біріншілік тері арқылы коронарлық араласу (ангиопластика + стент): STEMI кезінде бірінші таңдау болып табылады.
- Тромболиздік ем: Ангиография мүмкіндігі болмаса, тромбты еритін дәрілер беріледі.
Жедел коронарлық синдром — жүрек-қантамыр ауруларының ең шұғыл әрі өмірлік маңызы бар жағдайларының бірі. Ерте диагностика мен жылдам араласу жүрек бұлшықетінің зақымдануын барынша азайтып, өмір ұзақтығын да, өмір сапасын да айтарлықтай арттырады. Кеуде ауыруы, ентігу, суық тер немесе кенеттен шаршау сияқты ескерту белгілері пайда болғанда уақыт жоғалтпай шұғыл медициналық көмекке жүгіну — өлімге әкелетін салдардың алдын алудың ең тиімді жолы. Қауіп факторларынан хабардар болу, кардиологтың тұрақты тексеруінен өту, салауатты тамақтану және белсенді өмір салтын ұстану осы синдромның да, басқа жүрек-қантамыр ауруларының да алдын алуда шешуші рөл атқарады.
Anadolu-дағы «Жүрек-қантамыр хирургиясы» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Жедел коронарлық синдром дегеніміз не?
Жедел коронарлық синдром — жүрек бұлшықетіне қан ағымының кенет азаюынан болатын, миокард инфарктісі мен тұрақсыз стенокардияны қамтитын шұғыл жағдайлар тобы. Шұғылдық жалпы клиникалық көрініске байланысты болғандықтан, симптомдар мен зерттеу нәтижелері бірге бағаланады.
Неден пайда болады немесе қауіп не арттырады?
Кеудеде қысым, ауырлық немесе ауырсыну, ентігу, тершеңдік, жүрек айну немесе қолға, жаққа не арқаға тарайтын ауырсыну болуы мүмкін; белгілер кейде әдеттен тыс. Шұғылдық жалпы клиникалық көрініске байланысты болғандықтан, симптомдар мен зерттеу нәтижелері бірге бағаланады.
Қандай белгілер тексеруге себеп болуы мүмкін?
Жағдайға қарай жүрек қағуы, кеуде жайсыздығы, ентігу, бас айналу, дене жүктемесіне төзімділіктің төмендеуі, ісіну немесе естен тану болуы мүмкін.
Қандай белгілер болуы мүмкін?
Жүрек қағуы, бас айналу, ентігу, кеуде жайсыздығы, естен тану немесе әлсіздік болуы мүмкін, бірақ кей эпизод симптомсыз өтеді.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.