Аяқтың суық болуы көбіне суық ауа райы, қимылдың аздығы немесе температураға жеке сезімталдықпен байланысты. Егер суықтық ұзақ сақталып, тері түсінің өзгеруі, ұю, ауырсыну немесе жаралармен қатар жүрсе, Рейно феномені, перифериялық артерия ауруы, нейропатия, гипотиреоз немесе анемия сияқты себептерді тексеру қажет.
Аяқтың тоңуы салқын ауа райында немесе ұзақ уақыт қимылсыз қалғанда пайда болатын табиғи жағдай болғанымен, созылмалы сипат алғанда денсаулық проблемасының белгісі болуы мүмкін. Ағза жылуды теңгерімде ұстау үшін қан айналымын реттеп, қанды ең алдымен өмірлік маңызды ағзаларға бағыттайды. Алайда қан айналымының бұзылыстары, жүйкенің зақымдануы, гормондық өзгерістер немесе созылмалы аурулар аяқтың үнемі тоңуына себеп болуы мүмкін. Әсіресе қант диабеті, анемия, гипотиреоз және тамыр аурулары сияқты жағдайлар аяқтағы суық сезімінің тұрақты болуына әкелуі мүмкін.
Аяқтың тоңуы дегеніміз не?
Бұл аяқта үнемі немесе мезгіл-мезгіл сезілетін суық сезімі. Қалыпты жағдайда дене температурасы 36–37°C аралығында болады және қан айналымы арқылы дене жылуы теңгеріледі. Алайда кейбір жағдайларда аяққа қан жеткілікті жетпегенде немесе жүйке жүйесі қалыпты жұмыс істемегенде аяқта тұрақты тоңу сезімі пайда болады. Бұл жағдай тек сыртқы ортаның суық болуымен байланысты болмауы мүмкін. Кейбір денсаулық проблемалары, тамырлардың бітелуі, неврологиялық аурулар және гормондық теңгерімсіздік аяқтың тоңуына әкелуі мүмкін. Егер аяқтағы тоңу сезімі ұзақ уақыт сақталса және оған көгеру, ұю, шымыршу немесе ауырсыну сияқты белгілер қосылса, дәрігерге қаралу қажет.
Аяқ неге тоңады?
Көп жағдайда бұл бөлменің салқын болуына байланысты. Алайда кейде қан айналымының бұзылыстары, жүйке жүйесінің аурулары немесе метаболизмдік теңгерімсіздік те аяқтың тоңуына себеп болуы мүмкін. Ағза қанды ең алдымен өмірлік маңызды ағзаларға жіберуге шоғырланғанда аяққа баратын қан ағысы азаюы мүмкін. Бұл жағдай суық сезімін тудыруы мүмкін.
Аяқтың тоңуы қандай аурудың белгісі?
Бұл ағзада қан айналымына, жүйке жүйесіне немесе гормондық теңгерімге қатысты проблеманың белгісі болуы мүмкін. Тұрақты әрі созылмалы сипат алған аяқтың тоңуы әсіресе қан айналымының баяулауына, жүйкенің зақымдануына немесе метаболизмдік бұзылыстарға байланысты пайда болуы мүмкін. Егер тоңу сезіміне шымыршу, ұю, көгеру, ауырсыну немесе сезімнің жоғалуы сияқты қосымша симптомдар қосылса, бұл жағдай неғұрлым ауыр денсаулық проблемасының белгісі болуы мүмкін. Аяқтың тоңуына әкелуі мүмкін аурулар:
- Шеткі артериялар ауруы (тамырлардың бітелуі): Тамырлардың тарылуына немесе бітелуіне байланысты аяққа жеткілікті қан ағысы жетпейді. Бұл аяқтың үнемі суық болуына әкелуі мүмкін.
- Диабеттік нейропатия (қант диабетінен туындаған жүйке зақымдануы): Қандағы қанттың жоғары деңгейі жүйкелерді зақымдап, аяқта тоңу, шымыршу және ұю сияқты белгілерге әкелуі мүмкін.
- Гипотиреоз: Қалқанша без гормондарының жеткіліксіз өндірілуі метаболизмді баяулатады, бұл дене жылуының төмендеуіне және әсіресе қол мен аяқтың тоңуына әкеледі.
- Рейно ауруы: Суық ауа немесе стресс әсерінен ұсақ қан тамырлары тарылып, қан ағысын шектейді. Бұл жағдай әсіресе қол мен аяқтың қатты тоңуымен, көгеруімен және ағаруымен байқалады.
- Анемия (қаназдық): Темір, В12 немесе фолий қышқылының тапшылығына байланысты қанның оттегі тасымалдау қабілеті төмендейді, бұл аяқтың тоңуына себеп болуы мүмкін.
- Шашыраңқы склероз (ШС): Жүйке жүйесінің аурулары аяқтағы суық сезімімен қатар ұю және әлсіздік сияқты белгілерге әкелуі мүмкін.
- Төмен қан қысымы: Қан қысымының төмен болуы дененің шеткі бөліктеріне (қол мен аяққа) жеткілікті қан жетуіне кедергі келтіріп, тоңу сезімін тудыруы мүмкін.
- Жүйкенің қысылуы (ишиас немесе шеткі нейропатия): Жұлында немесе жүйкелерде пайда болған қысылулар аяққа баратын жүйке сигналдарына әсер етіп, тоңуға және сезімнің жоғалуына әкелуі мүмкін.
Егер аяқтың тоңуы тұрақты сипат алып, күнделікті өмірге теріс әсер етсе, бұл аурудың белгісі болуы мүмкін. Сондықтан қан талдаулары, қалқанша без қызметін тексеру, тамырларды бейнелеу және неврологиялық бағалау сияқты тексерулер арқылы оның себебін анықтау маңызды.
Аяқтың тоңуының белгілері
Аяқтың тоңуы тек суық сезінумен шектелмейді. Денсаулық проблемасының бар-жоғын түсіну үшін тоңумен қатар байқалатын басқа белгілерді де бағалау қажет. Аяқтың тоңуы кейде уақытша жағдай болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда ол қан айналымына, жүйке жүйесіне немесе метаболизмге қатысты ауыр аурулардың көрсеткіші болуы мүмкін. Ауруға байланысты аяқтың тоңуымен қатар байқалатын белгілер:
- Аяқтың үнемі суық болуы және жылынуының қиындауы.
- Аяқтағы ұю немесе шымыршу сезімі.
- Аяқтың бозарып, күлгін немесе көк түсті болып көрінуі (қан айналымы бұзылысының белгісі болуы мүмкін).
- Қол мен аяқтың суыққа шамадан тыс сезімталдығы.
- Табандағы күйдіру немесе шаншу сезімі (диабеттік нейропатияның белгісі болуы мүмкін).
- Аяқ терісінің құрғауы және жарылуы.
- Аяқтағы сезімнің жоғалуы немесе әлсіздік сезімі.
- Аяқтағы құрысу немесе ауырсыну сезімі, әсіресе ұзақ уақыт қимылсыз қалғаннан кейін.
- Тырнақтардың сынғыштығы және терінің жұқаруы (анемияның немесе қан айналымы бұзылысының белгісі болуы мүмкін).
- Түнде ұйықтағанда аяқтың тоңуы және көрпенің астында да жылынбауы.
Аяқтың тоңуы қалай анықталады?
Дәрігер аяқтың тоңуы қаншадан бері жалғасып келе жатқанын, қандай жағдайларда күшейетінін және қатар жүретін белгілерді сұрайды. Әсіресе көгеру, ұю, шымыршу немесе ауырсыну сияқты қосымша симптомдар болса, егжей-тегжейлі тексерулер жүргізіледі. Диагностикада қолданылатын зерттеулер:
- Қан талдаулары: Анемияны, қалқанша без ауруларын, қант диабетін және дәрумен тапшылығын анықтау үшін жүргізіледі.
- Доплерлік ультрадыбыстық зерттеу: Қан айналымын бағалау және тамырлардың бітелуін анықтау үшін қолданылады.
- Электромиография (ЭМГ): Жүйке қызметтерін өлшеп, шеткі нейропатияның немесе жүйкенің қысылуының бар-жоғын анықтайды.
- Қан қысымын өлшеу: Төмен қан қысымының немесе қан айналымы бұзылысының бар-жоғын түсіну үшін жүргізіледі.
- Қалқанша без қызметін тексеру: Гипотиреоздың бар-жоғын тексеру үшін жүргізіледі.
- Глюкозаға төзімділік сынамасы: Қант диабетінен туындаған жүйке зақымдануының бар-жоғын түсіну үшін жүргізіледі.
- Рейно сынамасы: Суық ортаға ұшыраған кезде тамырлардың қалай жауап беретінін зерттеу арқылы Рейно ауруын анықтауға көмектеседі.
Аяқтың тоңуын емдеу
Егер тоңу уақытша жағдайдан туындаса, қозғалу, жылы киім кию және қан айналымын жақсартатын әдістерді қолдану жеткілікті болуы мүмкін. Алайда созылмалы және тұрақты сипат алған аяқтың тоңуы кезінде өмір салтын өзгерту және табиғи әдістер қолданылуы мүмкін. Қан айналымын жақсарту үшін тұрақты жаттығу жасау, жаяу жүру және жеңіл қарқынды қозғалыстар арқылы аяқ пен табан бұлшықеттерін жұмыс істету қан ағысын жылдамдатуы мүмкін. Аяқты жылы сумен шомылдыру немесе уқалау аяққа қан ағысын арттырып, тоңуды жеңілдетуі мүмкін. Тамақтану тәртібінде құрамында темір, В12 және магний бар тағамдарға орын беру қан айналымы жүйесін қолдауы мүмкін. Егер аяқтың тоңуына жүйкенің зақымдануы, қалқанша без проблемалары немесе тамырлардың бітелуі сияқты жағдай себеп болса, емдеу осы ауруларға бағытталып жоспарлануы тиіс.
Аяқ тоңғанда қашан дәрігерге қаралу керек?
Аяқтың тоңуы уақытша жағдай болуы мүмкін. Егер аяқтағы тоңу сезімі тұрақты сипат алса және оған қосымша белгілер қосылса, дәрігерге қаралу керек. Әсіресе аяқтың тоңуы үнемі жалғасып, басылмаса; тоңуға ұю, шымыршу, көгеру немесе түстің өзгеруі қосылса; жүрудің қиындауы, сезімнің жоғалуы немесе аяқтағы әлсіздік сезімі болса; қол мен аяқта кенеттен басталған шамадан тыс суық сезімі пайда болса; тырнақтар мен теріде құрғау, жарылу және жазылмайтын жаралар пайда болса; қан айналымының бұзылысы, қант диабеті, қалқанша без ауруы немесе жүйкенің зақымдануы сияқты диагнозы қойылған ауру болса, дәрігерге қаралуды кейінге қалдырмау керек.
Anadolu Medical Center редакциялық алқасы
Anadolu-дағы «Ішкі аурулар» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Аяқ неге суық болады?
Суықта ағза жылуды сақтау үшін қол мен аяқтағы қан тамырларын тарылтады. Мазасыздық пен ұзақ отыру да ұқсас уақытша әсер беруі мүмкін.
Қандай белгілер қан айналымының нашарлығын көрсетеді?
Жүргенде балтырдың ауыруы, аяқ пульсінің әлсіздігі, баяу жазылатын жаралар, бозғылт немесе көгілдір тері және суық ауырсынатын аяқ артериялық ауруға тән ескерту белгілері болуы мүмкін.
Анемия тоңғыштық тудыруы мүмкін бе?
Иә. Анемия жалпы тоңғыштық, шаршау және ентігу тудыруы мүмкін. Темір тапшылығы бір себеп, бірақ B12 немесе фолат тапшылығы қан талдауымен расталуы керек.
Не көмектеседі?
Жылы шұлық, тұрақты қозғалыс, темекіні тоқтату және негізгі себепті емдеу көмектеседі. Қоспалар тек дәлелденген тапшылық болғанда қабылданғаны дұрыс.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.