Цистоцеле — қуықты ұстап тұратын жамбас түбі тіндері әлсіреп, қуықтың алдыңғы қынап қабырғасына қарай төмен түсуі. Қынапта томпаю, ауырлық сезімі, толық емес зәр шығару, жиі инфекция немесе физикалық жүктемеде жайсыздық болуы мүмкін; босану, жас, менопауза және созылмалы қысым қауіп факторлары тиіс.
Жамбас түбі бұлшықеттері мен дәнекер тіндер қуық бастаған көптеген мүшелердің дұрыс орнында тұруын қамтамасыз етеді. Уақыт өте әлсірейтін тірек тіндердің салдарынан кейбір мүшелер төмен қарай ығысуы мүмкін. Әйелдерде жиі кездесетін жамбас түбі мәселелерінің бірі – цистоцеле, ол өмір сапасына әсер ететін маңызды денсаулық мәселесі. Күнделікті әрекеттер кезінде қысым сезімі, несеп шығарудағы қиындықтар немесе қынап аймағында толықтық сезімі сияқты шағымдармен көрініс беретін цистоцеле әртүрлі дәрежеде дамуы мүмкін. Ерте кезеңде анықталған жағдайда тиісті емдеу жолдарымен шағымдарды бақылауға алуға болады.
Цистоцеле (қуықтың түсуі) дегеніміз не?
Қуықтың қалыпты орнынан төмен қарай жылжып, қынаптың алдыңғы қабырғасына қарай томпайып шығуы цистоцеле деп аталады. Халық арасында қуықтың түсуі деп те белгілі бұл жағдай жамбас түбін ұстап тұратын бұлшықеттер мен байламдардың әлсіреуі нәтижесінде дамиды.
Әйел анатомиясында қуық пен қынаптың арасында тірек қызметін атқаратын тіндер болады. Бұл тіндер уақыт өте келе күшін жоғалтса, қуық төмен қарай ығысуы мүмкін. Жеңіл жағдайларда белгілер байқалмауы мүмкін. Неғұрлым асқынған деңгейлерде күнделікті өмірге әсер ететін шағымдар пайда болуы мүмкін.
Цистоцеле әсіресе босанған әйелдерде, егде жастағы топта және жамбас түбі бұлшықеттері әлсіз адамдарда жиірек кездеседі. Ерте диагностиканың арқасында аурудың өршуінің алдын алуға болады.
Цистоцеле (қуықтың түсуі) неден пайда болады?
Жамбас түбі аймағындағы тірек тіндердің зақымдануы немесе әлсіреуі – цистоцеленің негізгі себебі. Өмір бойы әсер ететін әртүрлі факторлар қуықтың төмен түсуіне жағдай жасауы мүмкін.
Ең жиі кездесетін себептер:
- Табиғи жолмен босану
- Егде жас
- Менопаузадан кейін эстрогеннің азаюы
- Артық салмақ
- Созылмалы іш қату
- Жиі ауыр зат көтеру
- Жамбас аймағындағы операциялар
- Дәнекер тіннің әлсіздігі
Босану кезінде жамбас бұлшықеттерінде пайда болған созылулар кейінгі жылдары айқынырақ байқалуы мүмкін. Менопаузадан кейін гормон деңгейіндегі өзгерістер де тірек тіндердің беріктігін төмендетуі мүмкін. Бірнеше қауіп факторының болуы қуықтың түсуінің даму ықтималдығын арттыруы мүмкін. Сондықтан қауіп тобындағы адамдардың тұрақты тексерулерден өтуді елемеуі маңызды.
Цистоцеле (қуықтың түсуі) дәрежелері қандай?
Цистоцеле түсудің ауырлығына қарай әртүрлі дәрежелерге жіктеледі. Дәрежелеу емдеу жоспарын анықтауда маңызды рөл атқарады.
Жалпы қолданылатын жіктеу мынадай:
- 1-дәрежелі цистоцеле: қуық сәл төмен түскен.
- 2-дәрежелі цистоцеле: қуық қынап кіреберісіне дейін жақындаған.
- 3-дәрежелі цистоцеле: қуық қынап кіреберісінен сыртқа қарай томпайып шығады.
- 4-дәрежелі цистоцеле: қуықтың едәуір бөлігі қынаптан сыртқа түскен.
Жеңіл дәрежелі жағдайларда айқын шағым болмауы мүмкін. Ал ауыр дәрежелерде қысым сезімі, несепті ұстай алмау және қуықты толық босата алмау сияқты белгілер жиірек кездеседі. Түсу дәрежесі қарау кезінде жүргізілетін бағалау арқылы анықталады. Емдеу тәсілі де негізінен осы жіктеуге сәйкес қалыптасады.
Цистоцеле (қуықтың түсуі) белгілері қандай?
Белгілер түсу деңгейіне байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір адамдарда ұзақ уақыт ешқандай шағым болмаса, кейбір науқастарда күнделікті өмірге әсер ететін шағымдар пайда болуы мүмкін.
Жиі кездесетін белгілер:
- Қынапта толықтық сезімі
- Жамбас аймағында қысым сезімі
- Несепті ұстай алмау
- Жиі несеп шығару
- Несеп шығарғанда қиналу
- Қуықты толық босата алмау сезімі
- Жыныстық қатынас кезінде жайсыздық сезімі
- Ұзақ тік тұрғанда күшейетін қысым сезімі
Шағымдар күннің екінші жартысында айқынырақ байқалуы мүмкін. Әсіресе ауыр физикалық жүктемеден кейін қысым сезімі күшеюі мүмкін. Қынап аймағында қолға сезілетін томпақтың болуы ауыр дәрежелі цистоцеленің назар аударарлық белгілерінің бірі.
Цистоцеле (қуықтың түсуі) қалай анықталады?
Диагностика үдерісі егжей-тегжейлі анамнез жинау және физикалық тексеруден басталады. Науқастың белгілері бағаланып, содан кейін жамбас мүшелерін қарау жүргізіледі. Диагнозды нақтылау үшін әртүрлі әдістер қолданылуы мүмкін:
- Жамбас мүшелерін қарау
- Несеп талдауы
- Қуық қызметін зерттейтін талдаулар
- Уродинамикалық зерттеулер
- Ультрадыбыстық зерттеу
- Магниттік-резонанстық томография (МРТ)
Қарау кезінде науқастан жөтелу немесе күшену сұралуы мүмкін. Осылайша түсу дәрежесін анығырақ бағалауға болады. Несеп шығару мәселелері қоса жүретін жағдайларда қуық қызметін зерттейтін талдаулар диагностикаға үлес қосуы мүмкін.
Цистоцеле (қуықтың түсуі) қалай емделеді?
Емдеу жоспары науқастың жасына, шағымдарының ауырлығына және түсу дәрежесіне қарай анықталады. Жеңіл жағдайларда хирургиялық емес әдістер таңдалуы мүмкін.
Қолданылуы мүмкін емдеу жолдарына мыналар жатады:
- Жамбас түбі жаттығулары
- Кегель жаттығулары
- Пессарий қолдану
- Өмір салтын өзгерту
- Гормондық ем
- Хирургиялық ем
Жамбас түбі бұлшықеттерін нығайтуға бағытталған жаттығулар ерте кезеңдерде айтарлықтай пайдалы болуы мүмкін. Пессарий деп аталатын арнайы тірек құрылғылары да кейбір науқастарда сәтті нәтиже беруі мүмкін. Ауыр дәрежелі жағдайларда немесе күнделікті өмірге елеулі әсер ететін жағдайларда хирургиялық әдістер қарастырылуы мүмкін.
Қуықтың түсуінің алдын алу бойынша кеңестер
Жамбас түбінің денсаулығын сақтауға бағытталған әдеттер цистоцеленің даму қаупін азайтуы мүмкін. Әсіресе қауіп тобындағы әйелдер үшін алдын алу шаралары маңызды.
Күнделікті өмірде қолдануға болатын ұсыныстар:
- Дені сау салмақ аралығын сақтау
- Жамбас түбі жаттығуларын тұрақты орындау
- Іш қатудың алдын алу
- Ауыр жүк көтеруден аулақ болу
- Талшыққа бай тамақтану
- Жеткілікті су ішу
- Босанғаннан кейінгі жамбас түбін оңалтуды елемеу
Бұлшықеттердің мықты болуы қуық пен басқа да жамбас мүшелерін ұстап тұруға көмектеседі. Тұрақты жаттығу әдеті ұзақ мерзімде қорғаушы әсер беруі мүмкін.
Цистоцеле (қуықтың түсуі) операциясы
Хирургиялық ем ауыр дәрежелі цистоцеле жағдайларында немесе басқа әдістер жеткіліксіз болған жағдайларда қолданылуы мүмкін. Операцияның мақсаты – қуықты анатомиялық тұрғыдан дұрыс орнына қайта орналастыру. Операция кезінде әлсіреген қынап қабырғасы нығайтылып, жамбас түбі күшейтіледі. Кейбір жағдайларда адамның өз тіндері пайдаланылса, кейбір жағдайларда арнайы тірек материалдары қолданылуы мүмкін.
Операциядан кейінгі қалпына келу кезеңі адамның жалпы денсаулық жағдайына және қолданылған әдіске қарай өзгеруі мүмкін. Дәрігер ұсыныстарын сақтау қалпына келу үдерісінің дұрыс жүруіне ықпал етеді.
Цистоцеле (қуықтың түсуі) туралы жиі қойылатын сұрақтар
Цистоцеле өздігінен жазыла ма?
Цистоцеле әдетте өздігінен жазылмайды. Жеңіл жағдайларда шағымдар ұзақ уақыт тұрақты күйде қалуы мүмкін. Жамбас түбі жаттығулары аурудың өршуін баяулатуы мүмкін, бірақ бар түсуді толық жоймауы мүмкін. Тиісті емдеу жоспары үшін дәрігердің бағалауы қажет.
Цистоцеле қай жаста жиірек кездеседі?
Кез келген жаста кездесуі мүмкін болғанымен, егде жаста жиірек байқалады. Менопаузадан кейінгі кезеңде дәнекер тіндердің күш жоғалтуы қаупін арттыруы мүмкін. Босану тарихы бар әйелдерде кездесу жиілігі жоғарырақ.
Цистоцеле несепті ұстай алмауға әкеле ме?
Иә, кейбір науқастарда несепті ұстай алмау байқалуы мүмкін. Қуықтың қалыпты орнынан ығысуы несепті бақылау тетігіне әсер етуі мүмкін. Әсіресе жөтелгенде, күлгенде немесе физикалық белсенділік кезінде несеп ұстай алмау шағымдары пайда болуы мүмкін.
Цистоцеле операциясынан кейін қайта түсу болуы мүмкін бе?
Сәтті операциядан кейін ұзақ жылдар бойы мәселесіз кезең болуы мүмкін. Дегенмен қартаю, ауыр зат көтеру немесе жамбас түбінің әлсіздігі сияқты факторларға байланысты уақыт өте келе қайта түсу дамуы мүмкін. Тұрақты жаттығу жасау қаупін азайтуға көмектесуі мүмкін.
Anadolu-дағы «Акушерлік және гинекология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл жағдайдың негізгі мәні қандай?
Цистоцеле — қуықты ұстап тұратын жамбас түбі тіндері әлсіреп, қуықтың алдыңғы қынап қабырғасына қарай төмен түсуі.
Нені ескеру керек?
Қынапта томпаю, ауырлық сезімі, толық емес зәр шығару, жиі инфекция немесе физикалық жүктемеде жайсыздық болуы мүмкін; босану, жас, менопауза және созылмалы қысым қауіп факторлары.
Қалай бағаланады?
Гинекологиялық тексеру, пролапс дәрежесі, несеп симптомдары және қажет болса қалдық несеп/уродинамика бағаланады.
Қашан маманға қаралу керек?
Зәр мүлде шықпау, ауыр инфекция, қынаптағы жара немесе кенет қатты ауырсыну болса тез медициналық көмек қажет.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.