Эритема мультиформе — көбіне herpes simplex инфекциясынан кейін пайда болатын жедел иммундық тері реакциясы. Тән белгісі — концентрлік сақиналары бар «нысана» тәрізді симметриялы зақымдар, әсіресе қол-аяқта. Жеңіл түрі өздігінен басылуы мүмкін; ауыз немесе көз сияқты шырышты қабаттар қатты зақымданса медициналық бақылау қажет.
Теріде кенеттен пайда болатын нысана тәрізді бөртпелер көптеген адамда алаңдаушылық туғызады. Әсіресе қол басының сыртында, қолда, аяқта немесе бетте симметриялы орналасқан зақымданулар болған жағдайда негізгі себепті дұрыс бағалау маңызды. Иммундық жүйенің кейбір қоздырғыштарға жауабы нәтижесінде дамитын эритема мультиформе (көпформалы эритема) әдетте өздігінен басылатын, бірақ мұқият бақылауды қажет ететін тері реакциясы болып табылады. Клиникалық ағымы жеңіл болуы немесе кеңірек таралумен жүруі мүмкін. Ерте диагностика, тиісті бақылау және қажет болғанда емдеуді жоспарлау үдерісті бақылауда ұстауға мүмкіндік береді.
Эритема мультиформе дегеніміз не?
Иммундық жүйенің белгілі бір инфекцияларға немесе дәрілерге қарсы аса жоғары сезімталдық жауабы нәтижесінде пайда болатын қабынулық жағдай эритема мультиформе деп аталады. Оның ең айқын ерекшелігі — ортасы қою түсті, айналасы ашығырақ сақиналармен қоршалған нысана тәрізді бөртпелер. Зақымданулар көбіне қол мен аяқ басының сыртында басталып, кейін қол мен аяққа таралуы мүмкін.
Аурудың негізінде иммундық жасушалардың тері жасушаларына қарсы реакциясы жатыр. Бұл үдеріс тері бетінде қызаруымен, сәл бөртуімен және кейде іші сұйықтыққа толы көпіршіктермен көрінеді. Көп жағдайда үдеріс шектеулі аймақпен ғана шектеледі. Сирек жағдайларда ауыздың, көздің немесе жыныс мүшелері аймағының шырышты қабығы да зақымдануы мүмкін.
Клиникалық көрініс әдетте бірнеше күн ішінде айқындалады. Қышу, күйдіру немесе сезімталдық қоса жүруі мүмкін. Аурудың ағымы көптеген адамда жеңіл деңгейде болады. Тиісті бағалау арқылы ауыр түрлерін ерте анықтауға болады.
Кіші және үлкен эритема мультиформенің айырмашылығы неде?
Клиникалық көріністе екі негізгі түр бар және дұрыс жіктеу бақылау үдерісін жоспарлауда шешуші рөл атқарады. Жеңіл ағымды жағдайлар мен кеңірек таралған жағдайлар арасында белгілердің ауырлығы бойынша да, жүйелік зақымдану бойынша да айқын айырмашылықтар бар. Сондықтан бағалау тек бөртпелердің сыртқы түрімен шектелмейді, науқастың жалпы жағдайы да ескеріледі.
Екі түрдің негізгі айырмашылықтарын былайша қорытындылауға болады:
- Зақымдану аймағы: Кіші (minor) түрінде зақымданулар көбіне терімен шектеледі. Үлкен (major) түрінде тері белгілерімен қатар ауыз, ерін және көз сияқты шырышты қабық аймақтарының айқын зақымдануы байқалуы мүмкін.
- Жалпы жағдай: Жеңіл түрінде науқастың жалпы жағдайы әдетте жақсы болады. Үлкен түрінде дене қызуының көтерілуі, әлсіздік және айқын жайсыздық сезімі қоса жүруі мүмкін.
- Зақымданудың ауырлығы: Кіші түрінде нысана тәрізді бөртпелер алдыңғы қатарда болады және әдетте үстіңгі қабатта орналасады. Үлкен түрінде ауырсынуы күштірек, кең таралған және кейде көпіршікті зақымданулар пайда болуы мүмкін.
- Бақылау қажеттілігі: Жеңіл жағдайлар көбіне амбулаториялық түрде бақыланады. Үлкен түрі мұқиятырақ бақылауды қажет етеді және кейбір жағдайларда аурухана жағдайында бағалау жүргізу қажет болуы мүмкін.
Дұрыс салыстырмалы диагностика асқыну қаупін азайту тұрғысынан маңызды. Клиникалық тексеру кезінде зақымданулардың таралуы, шырышты қабық аймақтарының жағдайы және жүйелік белгілер бірге бағаланады. Ерте кезеңде жасалған ажырату емдеу жоспарын қауіпсіз түрде құруға көмектеседі.
Эритема мультиформе неден пайда болады?
Көп жағдайда негізгі қоздырғыш — инфекция. Әсіресе қарапайым герпес вирусы ең жиі байланыстырылатын себептердің қатарында. Тыныс алу жолдарының инфекцияларынан кейін де ұқсас жағдай дамуы мүмкін.
Дәрілерге байланысты дамитын аса жоғары сезімталдық реакциялары да себептердің қатарына жатады. Антибиотиктер, кейбір ауырсынуды басатын дәрілер және эпилепсияға қарсы дәрілер қоздырғыш болуы мүмкін. Дәріге байланысты жағдайларда анамнез мұқият сұралады.
Сирек жағдайларда иммундық жүйе аурулары немесе басқа вирустық инфекциялар бұл жағдайға негіз болуы мүмкін. Себепті әрқашан нақты анықтау мүмкін бола бермейді. Дегенмен егжей-тегжейлі бағалау арқылы қауіп факторларын едәуір дәрежеде анықтауға болады.
Эритема мультиформенің белгілері қандай?
Белгілер көбіне теріде пайда болатын тән зақымданулардан басталады. Нысана тәрізді қызарулар, ортасы қоюырақ сақина пішінді құрылымдар назар аудартады. Бөртпелер симметриялы таралуы мүмкін.
Төмендегі белгілер жиі байқалады:
- Нысана тәрізді қызыл зақымданулар
- Қол мен аяқ басының сыртында шоғырлануы
- Жеңіл қышу немесе күйдіру сезімі
- Еріннің кебуі мен жарылуы
- Ауыз ішіндегі ауырсынатын жаралар
Шырышты қабық зақымданса, жұтынудың қиындауы дамуы мүмкін. Көз айналасында сезімталдық байқалуы мүмкін. Жүйелік белгілер дене қызуының сәл көтерілуі және әлсіздік түрінде көрінуі мүмкін. Белгілердің ауырлығы адамнан адамға өзгереді.
Эритема мультиформе жұқпалы ма?
Тері зақымдануларының өзі жұқпалы емес. Яғни бір адамнан екіншісіне тікелей жанасу арқылы берілмейді. Алайда бұл жағдайға әкелетін кейбір вирустық инфекциялар жұқпалы болуы мүмкін. Бұл айырмашылық маңызды.
Герпес инфекциясы сияқты қоздырғыштар болса, вирустың жұғу қаупі бағаланады. Теріде көрінетін бөртпе — иммундық жауаптың нәтижесі. Зақымданулар жазылу барысында қабыршақтануы мүмкін, бірақ жанасу арқылы таралмайды.
Бұл қоғамда оқшаулауды қажет ететін тері ауруы емес. Дегенмен негізгі инфекция болған жағдайда дәрігердің ұсыныстарын орындау қажет.
Эритема мультиформе диагнозы қалай қойылады?
Диагностика үдерісі көптеген науқаста егжей-тегжейлі клиникалық бағалаудан басталады. Теріде көрінетін нысана тәрізді зақымданулардың пішіні, орналасуы және таралуы дәрігерге маңызды белгілер береді. Сонымен бірге тек бөртпенің сыртқы түрі жеткіліксіз; жақында өткерілген инфекциялар немесе қабылданған дәрілер де мұқият сұралады. Қажет деп танылған жағдайда диагноз қосымша тексерулермен расталады.
Диагноз қою үдерісінде қолданылатын негізгі әдістер мен ажырату тұстары мыналар:
- Клиникалық тексеру: Нысана тәрізді зақымданулардың симметриялы таралуы мен тән құрылымы бағаланады. Шырышты қабық аймақтарының зақымдануы бар-жоғы міндетті түрде тексеріледі.
- Науқастың анамнезі: Соңғы апталарда өткерілген инфекциялар, жаңадан басталған дәрілер және ұқсас ұстамалардың болғаны егжей-тегжейлі сұралады. Бұл мәліметтер ықтимал қоздырғышты анықтауы мүмкін.
- Тері биопсиясы: Диагноз нақтыланбаған жағдайларда теріден шағын үлгі алынады. Микроскопиялық зерттеу иммундық жасушалардың тері қабатындағы өзгерісін көрсету арқылы диагнозды растайды.
- Зертханалық тексерулер: Қан талдаулары қосарлана жүретін инфекцияларды анықтауға көмектеседі. Қажет болғанда вирустық тестер жоспарлануы мүмкін.
Ұқсас бөртпелер тудыратын басқа тері ауруларын жоққа шығару диагноздың дәлдігін арттырады. Ерте әрі дұрыс бағалау қажетсіз емнің алдын алады және ықтимал асқыну қаупін азайтады. Сондықтан күмәнді тері зақымдануларында кешіктірмей дерматологиялық бағалау жүргізу маңызды.
Эритема мультиформе қалай жазылады?
Жеңіл жағдайлар көбіне өздігінен басылады. Зақымданулар бірнеше апта ішінде солғындай бастайды. Қышу немесе сезімталдық болса, белгілерді азайтуға бағытталған ем қолданылады.
Емдеу нұсқалары мыналарды қамтуы мүмкін:
- Антигистаминдік дәрілер
- Жергілікті кортикостероидты кремдер
- Ауыз ішіндегі жараларға арналған антисептикалық шаю ерітінділері
- Ауыр жағдайларда жүйелік кортикостероидтар
Негізгі қоздырушы инфекцияны бақылауға алу маңызды. Дәріге байланысты жағдайларда жауапты дәрі тоқтатылады. Бақылау барысында зақымданулардың таралуы мұқият қадағаланады.
Эритема мультиформе туралы жиі қойылатын сұрақтар
Эритема мультиформе қанша уақытқа созылады?
Көптеген жеңіл жағдайларда зақымданулар екі-төрт апта ішінде басылады. Үлкен түрлерінде жазылу мерзімі ұзағырақ болуы мүмкін. Тиісті еммен белгілер бақылауға алынады.
Бөртпелер із қалдыра ма?
Әдетте тұрақты із қалмайды. Тері беті жазылған сайын түс өзгерісі уақытша болуы мүмкін. Терең тін зақымдануы сирек кездеседі.
Эритема мультиформе қайталана ма?
Кейбір адамдарда, әсіресе герпес инфекциясынан кейін, қайталанатын ұстамалар байқалуы мүмкін. Қайталанатын жағдайда алдын алу емі жоспарлануы мүмкін. Тұрақты бақылау ұстамалардың жиілігін азайтуға көмектеседі.
Anadolu-дағы «Дерматология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Эритема мультиформенің тән белгісі қандай?
Нысана тәрізді көп сақиналы тері зақымдары.
Ең жиі триггері қандай?
Herpes simplex инфекциясы.
Ол Stevens–Johnson синдромымен бірдей ме?
Жоқ, олар бөлек клиникалық жағдайлар.
Қалай емделеді?
Ауырлыққа қарай симптомдық ем және кей қайталанатын HSV жағдайында вирусқа қарсы ем.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.