Гиперпигментация терінің кей бөліктерінде меланин түзілуі немесе жиналуы артып, сол аймақтың қоршаған теріден күңгірт көрінуін білдіреді. Күн сәулесі, мелазма, безеу немесе қабынудан кейінгі өзгерістер, дәрілер және кей жүйелік аурулар себеп болуы мүмкін. Емнің негізі — күннен тұрақты қорғану. Бағалау мен емдеу қажеттілігі әр адамның клиникалық жағдайына қарай жеке анықталады.
Теріде пайда болатын қою түсті дақтар көбіне эстетикалық алаңдаушылық тудырады, ал кейде астарында жатқан белгілі бір үдерістің белгісі болуы мүмкін. Түс өзгерісінің себебі әдетте меланин түзілуінің артуы болып табылады. Меланин — теріге түс беретін пигмент, ол белгілі бір аймақтарда шоғырланғанда әртүрлі реңктегі дақтар пайда болады. Күнделікті өмірде жиі кездесетін бұл жағдай медицинада гиперпигментация деп аталады. Түс өзгерісінің себебін түсіну дұрыс емдеу жоспарын құру үшін маңызды.
Гиперпигментация дегеніміз не?
Терідегі кейбір аймақтардың айналасына қарағанда қоюырақ көрінуі меланин түзілуінің артуымен байланысты және бұл жағдай гиперпигментация деген не деген сұрақтың негізгі жауабын құрайды. Меланоциттер деп аталатын жасушалар түзетін меланин күн сәулесінен табиғи қорғаныс береді. Алайда түзілу теңгерімі бұзылғанда тері реңкінде біркелкі еместік дамиды.
Түстің қоюлануы көбіне бет, қол, иық сияқты күн сәулесі түсетін аймақтарда байқалады. Кейбір адамдарда ұсақ дақтар түрінде пайда болса, кейбір жағдайларда кеңірек аймақтарды қамтуы мүмкін. Тері бетінде бөртік болмай, тек түс өзгерісінің байқалуы тән болып келеді.
Қою дақтардың өзі ауру емес екенін білу керек. Көбіне гормондық өзгерістермен, күн сәулесінің әсерімен немесе терінің жазылу үдерістерімен байланысты. Диагнозды дұрыс қою үшін дерматологиялық бағалау қажет.
Гиперпигментацияның белгілері қандай?
Түс өзгерісі әдетте ең айқын белгі болып табылады. Ашық қоңырдан қою қоңырға дейін өзгеретін реңктер байқалуы мүмкін. Кейбір адамдарда сұрғылт дақтар пайда болуы мүмкін. Гиперпигментацияның белгілері қандай деген сұраққа жауап бергенде дақтың пішіні, шекаралары және орналасқан аймағы ескеріледі.
Дақтар көбіне ауырсынбайды. Қышу немесе күйдіру қоса жүрмейді. Алайда тез үлкейетін, шекарасы тегіс емес немесе түс ауысулары айқын аймақтарды міндетті түрде дәрігер тексеруі тиіс.
Белгілерді былайша атауға болады:
- Терінің айқын қоюлануы
- Реңкі ерекшеленетін дақтар
- Күн сәулесі түсетін аймақтарда шоғырлану
- Жазылған жарадан кейін қою із қалуы
Түс өзгерісінің ұзақтығы мен таралуы емдеу жоспарына әсер етеді. Ұзақ уақыттан бері бар дақтар мен жаңадан пайда болғандары әртүрлі бағаланады.
Гиперпигментация неден пайда болады?
Меланин түзілуін арттыратын көптеген фактор бар. Ең жиі себептердің бірі — күн сәулесінің қарқынды әсері. Ультракүлгін сәулелер меланоциттерді ынталандырып, пигмент түзілуі артады. Гиперпигментация неден пайда болады деген сұрақ осы тұста қоршаған орта факторларын алға шығарады.
Гормондық өзгерістер де маңызды фактор. Әсіресе жүктілік кезеңінде немесе кейбір гормондық ауытқуларда бет аймағында қою дақтар дамуы мүмкін. Қабынудан кейінгі пигменттің артуы да жиі кездеседі. Безеуден, экземадан немесе тері жарақатынан кейін қою із қалуы мүмкін.
Негізгі себептер мыналар:
- Күн сәулесінің ұзақ әсері
- Гормондық өзгерістер
- Терідегі қабынудан кейінгі жазылу үдерісі
- Кейбір дәрілерге байланысты пигменттің артуы
Себепті анықтау емдеудің бағытын белгілейді. Әрбір қою дақ бірдей тетікпен түзілмейді.
Гиперпигментацияның түрлері қандай?
Әртүрлі клиникалық жағдайлар бар. Күн дақтары — ең жиі кездесетін түрі. Олар әдетте егде жаста және күн сәулесі түсетін аймақтарда пайда болады. Гиперпигментацияның түрлері қандай деген сұрақ дақтың шығу тегіне қарай жіктеуді қамтиды.
Мелазма — гормондық өзгерістермен байланысты кең таралған түрі. Ол бетте симметриялы қою аймақтар түрінде байқалады. Қабынудан кейінгі пигменттің артуы безеуден немесе дерматиттен кейін дамуы мүмкін. Сепкілдер де генетикалық бейімділікке байланысты пигмент артуының мысалы.
Түрлерін қорытындылайтын болсақ:
- Күн дақтары
- Мелазма
- Қабынудан кейінгі (постинфламаторлық) гиперпигментация
- Сепкілдер
Әр түрдің емдеу тәсілі әртүрлі болуы мүмкін. Клиникалық тексеру бұл айырмашылықты нақтылайды.
Гиперпигментация тұрақты ма?
Пигмент артуының тұрақтылығы оның негізгі себебіне байланысты. Күнге байланысты дамыған дақтар тиісті қорғаныс болмаса тұрақты сипат алуы мүмкін. Гормондық тектегі дақтар уақыт өте келе солғындауы мүмкін, бірақ толық жойылмауы мүмкін. Гиперпигментация тұрақты ма деген сұрақ жеке айырмашылықтарды қамтиды.
Қабынудан кейін пайда болған дақтар әдетте бірнеше ай ішінде ағарады. Алайда терісі қоңыр реңкті адамдарда жазылу үдерісі ұзағырақ болуы мүмкін. Ем қолданылмаса, дақтар айқын күйінде қалуы мүмкін.
Ерте араласу маңызды. Күннен қорғану, дақты ағартатын өнімдер және дерматологиялық емшаралар тұрақтылықты азайтуы мүмкін.
Гиперпигментацияның алдын қалай алуға болады?
Қорғаныс шаралары дақтардың түзілуін азайтуда тиімді. Күннен қорғайтын құралды тұрақты қолдану — ең негізгі қадам. Қорғаныс факторы жоғары өнімдерді таңдау керек. Гиперпигментацияның алдын қалай алуға болады деген сұраққа жауап бергенде күнделікті теріні күту тәртібі де ескеріледі.
Күн астында ұзақ болмау, бас киім және қорғаныш киімдер кию ұсынылады. Теріде пайда болған қабынуларды ерте емдеу пигменттің артуын шектейді. Гормондық теңгерімді бақылау да маңызды.
Алдын алу ұсыныстары мыналар:
- Күн сайын күннен қорғайтын құралды қолдану
- Түс мезгілінде тікелей күн сәулесінен аулақ болу
- Теріні жарақаттан қорғау
- Дерматологиялық тексеруден тұрақты өту
Қорғаныс әдетке айналғанда жаңа дақтардың пайда болуы айтарлықтай азаяды.
Гиперпигментация кезінде дәрігерге қашан қаралу керек?
Түс өзгерісі тез артса немесе шекаралары тегіс емес болып көрінсе, дерматологиялық бағалау қажет. Кенеттен пайда болған, пішінін өзгертетін дақтар міндетті түрде тексерілуі тиіс. Гиперпигментация кезінде дәрігерге қашан қаралу керек деген сұрақ ерте диагностика тұрғысынан маңызды.
Үйде қолданылатын өнімдерге қарамастан жақсармайтын дақтар кәсіби емді қажет етуі мүмкін. Лазер, химиялық пилинг немесе медициналық кремдер дәрігердің бақылауымен жоспарланады.
Ерте жүгіну эстетикалық алаңдаушылықты азайтады әрі басқа ықтимал тері ауруларын жоққа шығаруға мүмкіндік береді.
Гиперпигментация туралы жиі қойылатын сұрақтар
Дақты ағартатын кремдер тиімді ме?
Құрамы тиісті өнімдер тұрақты қолданғанда тері реңкін ағартуы мүмкін. Дәрігердің ұсынысын алу қауіпсіз.
Күннен қорғайтын крем шынымен қажет пе? Күннен қорғаусыз жүргізілген ем тұрақты нәтиже бермейді. Қорғаныс — емнің негізгі бөлігі.
Лазерлік емшаралар тұрақты шешім бере ме? Кейбір жағдайларда айқын жақсаруға қол жеткізіледі. Бір сеанс жеткіліксіз болуы мүмкін. Маманның бағалауы қажет.
Терідегі қою дақтарды көп жағдайда бақылауға алуға болады. Дұрыс диагноз, тұрақты бақылау және қорғаныс шаралары арқылы тері реңкінің теңгерімін қалпына келтіруге болады.
Anadolu-дағы «Дерматология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Гиперпигментация жұқпалы ма?
Жоқ.
Күннен қорғану маңызды ма?
Иә.
Мелазма қайталана ма?
Қайталануға бейім болуы мүмкін.
Лазер бәріне жарай ма?
Жоқ, тері фототипі мен пигмент түріне қарай таңдалады.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.