Мазохизм ауырсынудан немесе қорланудан қанағат алуды сипаттауы мүмкін, бірақ контекст маңызды. Өзара келісімге негізделген сексуалдық қызығушылық автоматты түрде психикалық бұзылыс болып саналмайды; диагноз тек құмарлықтар не мінез-құлық айқын күйзеліс, қызметтің бұзылуы немесе зиян тудырғанда қарастырылады. Бағалау айыптаусыз жүргізіліп, қажет ем адамның мақсаты мен қауіпсіздігіне сай жоспарланады.
Мазохизм — адамның азап шегуден, кемсітілуден, бақылауда болудан немесе эмоционалдық/тәндік тұрғыдан жазалануынан ләззат алуға бейімділігі ретінде анықталатын мінез-құлық пен ойлау үлгісі. Бұл жағдай тек физикалық ауырсынуды ғана емес, сонымен бірге психологиялық тұрғыдан жәбірленуді де қамтуы мүмкін. Мазохистік бейімділіктер кейде қиял деңгейінде шектеліп қалса, кейде адамның қарым-қатынастарына, әлеуметтік өміріне және психикалық денсаулығына әсер ететіндей қарқынды болуы мүмкін.
Мазохист дегеніміз кім?
«Мазохист» — азап шегумен немесе кемсітілумен психологиялық не физикалық ләззат байланысын орнататын адамды білдіретін ұғым. Бұл ләззат әрқашан жыныстық сипатта бола бермейді. Кейбір адамдарда ол кінә сезімін басу, бақылауды жоғалтудың жеңілдігін сезіну немесе басқалардың билігі астында өзін қауіпсіз сезіну сияқты эмоционалдық қажеттіліктермен байланысты. Мазохизм кейде адамның балалық шақтағы тәжірибесінен, қарым-қатынас орнату тәсілінен немесе өзін қабылдауынан туындайтын күрделі динамиканы қамтиды. Адам бұл бейімділіктерді әрқашан саналы түрде бағалай бермеуі мүмкін. Кейде бұл мінез-құлық үлгілері автоматты түрге енген, үйреншікті қарым-қатынас тәсілі ретінде көрінеді. Мазохизмді клиникалық тұрғыдан бағалағанда мінез-құлықтың адамның бақылауында болуы-болмауы, зиян келтіру-келтірмеуі және келісім шеңберінің сақталуы-сақталмауы негізгі өлшемдер болып табылады.
Мазохизмнің белгілері қандай?
Мазохизмнің белгілері психологиялық, мінез-құлықтық және эмоционалдық деңгейде көрінуі мүмкін. Кейбір адамдарда белгі айқын әрі жиынтық түрде болады. Ал кейбіреулерінде жанама, әлеуметтік қарым-қатынастармен астасқан және жасырын түрде көрінуі мүмкін. Белгілер әр адамда бірдей қарқынмен байқалмайды және мазохистік бейімділіктің болуы міндетті түрде ауру бар дегенді білдірмейді.
Мазохизмнің кең таралған белгілері мыналар:
- Қарым-қатынастарда үнемі қабылданбау, айғай есту, елемеу сияқты жағдайларды қалыпты деп санау
- Азап шеккенде эмоционалдық жеңілдік немесе ләззат сезіну
- Өзін кінәлі сезінгенде жазалану қажеттілігін сезіну
- Бақытқа лайық емеспін деп ойлау және бейсаналы түрде сәтсіздікке ұмтылу
- Кемсітілудің сенім мен жақындық сезімін тудыруы
- Өзіне зиян келтіретін әрекеттерге бейімділік (эмоционалдық, физикалық немесе әлеуметтік)
- Зиян келтіретін қарым-қатынастардан шыға алмау немесе сондай қарым-қатынастарды қайта таңдау
- Қақтығыс пен дауға толы қарым-қатынас түрлерін «құштарлықпен» теңестіру
Мазохизмнің қандай түрлері бар?
Мазохизмді әртүрлі психологиялық және мінез-құлықтық негіздерге қарай жіктеуге болады. Әр түрі әртүрлі уәждерді қамтиды және адамның бұл тәжірибеден не алуды көздейтінін түсінуде маңызды белгілер береді.
Мазохизм түрлері төменде келтірілген:
- Жыныстық мазохизм: Ауырсынуды немесе кемсітуді жыныстық ләззатпен байланыстыру
- Эмоционалдық мазохизм: Кемсітілуді, қабылданбауды немесе елеусіз қалуды эмоционалдық қажеттіліктермен байланыстыру
- Қарым-қатынастық мазохизм: Зиянды қарым-қатынастарды саналы немесе бейсаналы түрде таңдау
- Пассивті мазохизм: Бақылауды толығымен басқаға беру арқылы жауапкершілік сезімінен қашу
- Өзіне зиян келтіруге бағытталған мазохизм: Психологиялық ауырсынуды физикалық ауырсыну арқылы білдіру
Мазохизм неліктен пайда болады?
Ол психологиялық, әлеуметтік-орта, даму және кейбір жағдайларда биологиялық факторлардың өзара әрекеттесуі арқылы дамиды. Балалық шақта жазалау мен сүйіспеншіліктің қатар берілуі адамның санасында «азап пен сүйіспеншілік» арасында байланыс орнауына әкелуі мүмкін. Өзін-өзі бағалаудың төмендігі, құнсыздық сезімі, жарақаттық қарым-қатынастар, эмоционалдық немқұрайлылық, ата-ананың сыншыл көзқарасы мазохистік мінез-құлықтың негізін құрауы мүмкін. Кейбір адамдар үшін азап шегу бақылаудың қолдан алынуын білдіреді және бұл олардың мазасыздығын уақытша азайтуы мүмкін. Кейбір психодинамикалық теориялар мазохизм басылған ашудың адамның өзіне бағытталуынан пайда болады деп тұжырымдайды. Әлеуметтік үйрену үдерісі де маңызды. Адам бұл үлгіні отбасында, ерте қарым-қатынастарында немесе романтикалық серіктес таңдауында қайталауы мүмкін.
Мазохизм кімдерде кездеседі?
Мазохизм белгілі бір жасқа, жынысқа немесе әлеуметтік-экономикалық топқа тән емес. Ол әртүрлі адамдарда әртүрлі өмірлік тәжірибелерге байланысты кездесуі мүмкін.
Мазохистік бейімділіктер жиірек байқалуы мүмкін адамдар:
- Балалық шағында жарақаттық тәжірибе болғандар
- Шамадан тыс бақылаушы ортада өскендер
- Өзіне сенімі төмен адамдар
- Үнемі мақұлдау іздейтіндер
- Қабылданбау алаңдаушылығы жоғары адамдар
- Қарым-қатынаста шекара қоюда қиналатындар
- Эмоционалдық манипуляцияға осал адамдар
Тәуелді қарым-қатынас динамикасы және азап пен мейірімді бірге романтикаландыратын қарым-қатынас үлгілері бұл бейімділіктерді күшейтуі мүмкін.
Мазохизм қалай емделеді?
Мазохизмді емдеу адамның уәжін, саналылық деңгейін және мінез-құлық үлгілерін бағалайтын психотерапия үдерістерін қамтиды. Емнің мақсаты бейімділікті толығымен жою емес, адамның өз таңдауларын қайта бақылауға алуы. Когнитивтік-мінез-құлықтық терапия әдістерімен адам азап пен ләззат арасындағы ой байланысына күмән келтіруді үйренеді. Схема-терапия ерте кезеңдегі қиындықтарды еңсеру стильдерін қайта реттеуге көмектеседі. Жарақаттан кейін дамыған мазохизмде EMDR сияқты тәсілдер таңдалуы мүмкін. Емдеу барысында шекара қою дағдысын дамыту, өзін-өзі бағалау сезімін нығайту және салауатты қарым-қатынас үлгілерін үйрену маңызды. Дәрілік ем өз бетінше шешім болмайды, бірақ мазасыздық, депрессия немесе обсессивті ойлар қатар жүрсе, демеуші ретінде қолданылуы мүмкін.
Мазохизм мен садизмнің айырмашылығы неде?
Мазохизм мен садизм ләззат алу тәсілдері және қарым-қатынастағы рөлдері тұрғысынан бір-бірінен ерекшеленетін бейімділіктер.
Мазохизм
- Азап шегуден немесе жәбірленуден ләззат алуға бейімділікпен байланысты
- Бақылаудың қарсы тарапта болуын қалауы мүмкін
- Жазалану немесе кемсітілу сияқты тәжірибелер ләззат элементіне айналуы мүмкін
- Қарым-қатынастарда пассивті рөл атқаруға бейімділік байқалуы мүмкін
Садизм
- Басқаға азап шектіруден немесе бақылау жасаудан ләззат алуға бейімділікпен байланысты
- Бақылауды өз қолында ұстауды және билік орнатуды қалауы мүмкін
- Қарсы тараптың шекарасын бұзатын әрекеттер байқалуы мүмкін
- Қарым-қатынастарда басым рөл атқаруға бейімділік болуы мүмкін
Екі жағдай да өзара келісім шеңберінен шыққанда және физикалық немесе эмоционалдық зиян келтірілгенде клиникалық және құқықтық мәселеге айналуы мүмкін. Мазохизм мен садизм кейбір адамдарда қатар кездесуі мүмкін, бірақ бұл барлығына қатысты емес.
Мазохизм туралы жиі қойылатын сұрақтар
Мазохист болу ауру ма?
Әрқашан емес. Егер ол келісім шеңберінде және адамның өмір сапасын бұзбай жүрсе, клиникалық диагнозды қажет етпеуі мүмкін. Зиян келтіретін деңгейге жетсе, кәсіби көмек қажет болуы мүмкін.
Мазохизм кейін дами ма?
Иә. Ол жарақаттар, қарым-қатынас тәжірибелері немесе үйреншікті мінез-құлық үлгілері нәтижесінде пайда болуы мүмкін.
Мазохизм генетикалық па?
Нақты генетикалық берілудің дәлелі жоқ. Алайда кейбір тұлғалық қасиеттердің генетикалық негізі болуы бейімділікке әсер етуі мүмкін.
Мазохист адам неліктен зиянды қарым-қатынастан арыла алмайды?
Себебі азап пен сүйіспеншілік арасындағы байланыс бейсаналы деңгейде сенім сезімімен ұштасқан болуы мүмкін. Бұл тұйық шеңберді терапияда шешуге болады.
Мазохизмді толық емдеуге бола ма?
Мінез-құлық үлгілері толығымен өзгеруі мүмкін. Алайда бұл үдеріс адамға, тұрақтылыққа және уәжге байланысты.
Жиі қойылатын сұрақтар
Мазохизм деген не?
Мазохизм ауырсынудан немесе қорланудан қанағат алуды сипаттауы мүмкін, бірақ контекст маңызды. Өзара келісімге негізделген сексуалдық қызығушылық автоматты түрде психикалық бұзылыс болып саналмайды; диагноз тек құмарлықтар не мінез-құлық айқын күйзеліс, қызметтің бұзылуы немесе зиян тудырғанда қарастырылады. Бағалау айыптаусыз жүргізіліп, қажет ем адамның мақсаты мен қауіпсіздігіне сай жоспарланады.
Мазохизм кезінде қандай белгілер болуы мүмкін?
Клиникалық мәселе ретінде қайталанатын қиялдар, құмарлықтар немесе әрекеттер адамның өзіне айқын күйзеліс әкелгенде, күнделікті өмірге кедергі келтіргенде немесе келісімсіз және қауіпті мінез-құлықпен байланысты болғанда бағаланады.
Мазохизм неден пайда болады немесе кімдерде жиірек кездеседі?
Бір ғана дәлелденген себеп жоқ. Жеке психологиялық факторлар, бұрынғы тәжірибе, қарым-қатынас динамикасы және қатар жүретін психикалық денсаулық мәселелері әр адамда әртүрлі рөл атқаруы мүмкін.
Мазохизм қалай анықталады және емделеді?
Бағалауды психикалық денсаулық маманы құпиялық пен айыптаусыз тәсілмен жүргізеді. Негізгі назар күйзеліске, функционалдық бұзылысқа, қауіпке, келісімге және қатар жүретін жағдайларға аударылады. Ем әрдайым қажет емес. Егер адамға күйзеліс немесе зиян болса, психотерапия, қатар жүретін мазасыздық/депрессияны емдеу және қауіпсіздік жоспары қолданылуы мүмкін; мақсат — адамның құндылықтары мен қауіпсіздігін қолдау.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.