Мифомания немесе патологиялық өтірік термині күрделі немесе қайталанатын өтірік айту үлгісін сипаттайды, бірақ қазіргі ірі диагностикалық жіктемелерде жеке дербес диагноз емес. Өтірік айту тұлғалық ерекшеліктер, жарақат, көңіл күй мәселелері немесе басқа жағдайлар аясында кездесуі мүмкін. Бағалау негізгі факторлар мен қарым-қатынасқа және күнделікті қызметке әсерін анықтауға бағытталады.
Өтірік айту ауруы ретінде белгілі мифомания — адамның шын мәнінде болмаған оқиғаларды асыра сілтеп, өзгертіп немесе толығымен ойдан шығарып айтуымен және мұны жиі қайталауымен көрінетін мінез-құлық бұзылысы. Мұндай адамдар көп жағдайда өздері айтқан өтірікке өздері де сенуі мүмкін. Бұл жағдай қарым-қатынастарға, жұмыс өміріне және әлеуметтік ортаға зиян келтіруі мүмкін. Мифомания әдетте бақылауға көнбейтін және қайталанатын ой-мінез-құлық үлгісі ретінде қарастырылады. Өтірік айту адамның таңданыс жинау, мойындалу немесе эмоционалдық қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында да пайда болуы мүмкін.
Өтірік айту ауруы (мифомания) дегеніміз не?
Мифомания — адамның үнемі әрі бақылаусыз өтірік айту қажеттілігін сезінуімен сипатталатын психологиялық бұзылыс. Бұл өтіріктер көбіне күнделікті өмірге қатысты қарапайым тақырыптарды қамтиды. Кейде ауқымды ойдан шығарылған оқиғалар мен драмаға толы сценарийлер түрінде көрінеді. Адам өтірікті тек пайда табу үшін ғана емес, өзін құндырақ сезіну немесе қиялдағы бейне қалыптастыру үшін де пайдалануы мүмкін. Кейбір жағдайларда адам өзі айтқан өтіріктің шындық емес екенін ұмытып кетуі немесе оларға бейсаналы түрде сенуі мүмкін. Мұнда тұйық шеңберлі мінез-құлық құрылымы орын алады. Өтірік айтқан сайын оны жаңа өтіріктермен қолдау қажеттілігі туындайды. Әлеуметтік қарым-қатынастар, отбасылық байланыстар және жұмыс өмірі уақыт өте келе осы мінез-құлыққа байланысты зардап шегеді және сенім сезімі қайтымсыз түрде бұзылуы мүмкін.
Өтірік айту ауруы (мифомания) неліктен пайда болады?
Мифоманияның жалғыз себебі жоқ. Ол биологиялық, психологиялық және әлеуметтік-орта факторларының жиынтығынан пайда болады деп есептеледі. Балалық шақта бастан кешкен немқұрайлылық, өзін құнсыз сезіну, тым сыншыл отбасылық орта немесе назардың жетіспеуі адамның шынайы болмысы қабылданбайды деген түсінік қалыптастыруы мүмкін. Мұндай жағдайда адам өзін құнды сезіну және мақұлдау алу үшін ойдан шығарылған жетістіктер немесе драмаға толы әңгімелер ойлап таба бастауы мүмкін. Кейбір тұлғалық бұзылыстар, жарақаттар, сенім сезімінің бала кезден дұрыс қалыптаспауы бұл жағдайды қоздыруы мүмкін. Сонымен қатар мидың импульсті бақылау механизмдеріндегі функционалдық айырмашылықтар мифоманиямен байланысты болуы мүмкін деген пікірлер бар. Әлеуметтік желілер дәуірінде ұнау және бағалану қалауының күшеюі кейбір адамдарда бұл мінез-құлықты нығайтуы мүмкін.
Өтірік айту ауруының (мифомания) белгілері қандай?
Мифоманияның белгілері адамның өтірік айту тәсіліне, жиілігіне және мақсаттарына қарай өзгеруі мүмкін. Өтіріктер әдетте асыра айтылған, драмалық элементтерді қамтиды және адам бұл өтіріктерді қорғауда табанды болуы мүмкін. Өтірік айту әрекеті байқалғанда да көбіне оны жаңа өтіріктермен қолдауға тырысады.
Мифомания белгілерін былайша атауға болады:
- Үнемі асыра сілтенген немесе шындыққа жанаспайтын әңгімелер айту
- Сынға қарсы шамадан тыс қорғаныс ұстанымы
- Өтірікті жалғастыру үшін жаңа өтірік ойлап табу
- Жетістіктерді немесе бастан кешкендерді шындықтан өзгеше етіп көрсету
Өтірік айту ауруы (мифомания) қалай анықталады?
Мифомания диагнозы адамның өтірік айтуы негізінде ғана қойылмайды. Өтіріктің тұрақтылығы, бақылаудан тыс болуы және адамның әлеуметтік өміріне әсер ету дәрежесі бағаланады. Диагностика барысында адамның өткені, әлеуметтік қарым-қатынастары, мінез-құлық үлгілері және психологиялық жағдайы зерттеледі. Қажет болса, отбасымен әңгімелесу және мінез-құлықты талдау жүргізіледі.
Мифоманияны анықтау үшін қолданылатын бағалау әдістері төменде келтірілген:
- Психологиялық бағалау және клиникалық сұхбат
- Мінез-құлықты талдау және тұлғалық тестілер
- Отбасымен немесе жақын ортамен әңгімелесу
- Астарында жатқан басқа психиатриялық бұзылыстарды бағалау
Өтірік айту ауруы (мифомания) қалай емделеді?
Мифоманияны емдеудің мақсаты — адамның өтірік айту мінез-құлқының астарында жатқан эмоционалдық, когнитивтік және мінез-құлықтық үдерістермен жұмыс істеу. Емдеу шыдамдылықты талап етеді және ұзақ мерзімді тәсілді қажет етуі мүмкін. Адамның терапия үдерісіне деген уәждемесі емнің сәттілігінде маңызды рөл атқарады. Когнитивтік-мінез-құлықтық терапия — ең жиі қолданылатын әдістердің бірі.
Мифоманияны емдеуде қолданылатын әдістер мыналар:
- Когнитивтік-мінез-құлықтық терапия
- Эмоцияны реттеу және импульсті бақылау бойынша жұмыс
- Жарақатқа бағытталған терапия (қажет болса)
- Демеуші әдіс ретінде топтық немесе отбасылық терапия
Өтірік айту ауруына (мифомания) не көмектеседі?
Мифоманиямен күресу тек терапиялық араласумен шектелмейді. Адамның өз мінез-құлқын байқауы, эмоцияларын түсінуі және импульсті бақылауды дамытуы да үдерістің маңызды бөлігі болып табылады. Сенімді қарым-қатынас орната алатын терапиялық ортада эмоцияны реттеу бойынша жұмыс ұзақ мерзімді өзгеріс әкелуі мүмкін. Адамның мақұлдау мен ұнауға деген шамадан тыс қажеттілігін байқап, бұл қажеттіліктің өткендегі тамырына үңілуі үдерісті жеңілдетеді. Жақын ортаның шыдамды әрі дәйекті көзқарасы да емді қолдайды. Ал айыптаушы және кемсітуші көзқарас қорғаныс механизмдерін күшейтуі мүмкін. Адамның саналылықты дамыту жаттығуларын орындауы, шындықты тексеру әдістері арқылы ой мен шындық арасындағы айырмашылықты бақылауы да пайдалы болуы мүмкін. Эмоционалдық бостықты салауатты қарым-қатынастармен және құрылымдалған іс-шаралармен толтыру емнің тиімділігін арттырады.
Өтірік айту ауруы туралы жиі қойылатын сұрақтар
Мифомания тұлғалық бұзылыс па?
Мифомания өз бетінше тұлғалық бұзылыс болмауы мүмкін. Алайда ол кейбір тұлғалық бұзылыстармен қатар кездесуі мүмкін және бұл диагностиканы қиындатады.
Мифоманияны толық емдеуге бола ма?
Ем арқылы оны бақылауға алуға болады, бірақ үдеріс адамның өзін-өзі түсінуіне және терапияға бейімділігіне байланысты уақыт алуы мүмкін.
Мифоманиясы бар адам өтірік айтып жатқанын біле ме?
Кейбір адамдар өтірігін біледі, ал кейбіреулері уақыт өте келе өз ойдан шығарғанына сенуі мүмкін.
Балаларда да мифомания кездесе ме?
Иә, бірақ балалардағы өтірік әрқашан мифомания бола бермейді, ол даму үдерісінің бөлігі болуы мүмкін. Мінез-құлықтың ұзақтығы мен мақсаты бағаланады.
Мифоманияны отбасының қолдауынсыз емдеуге бола ма?
Қолдау емді жеңілдетеді, бірақ тек отбасының қолдауы жеткіліксіз. Кәсіби терапия үдерісі қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
Мифомания деген жеке диагноз бар ма?
«Мифомания» немесе «патологиялық өтірік» қазіргі ірі диагностикалық жүйелерде жеке дербес диагноз емес. Ол қайталанатын мінез-құлық үлгісін сипаттайтын термин ретінде қолданылып, негізгі психологиялық немесе психиатриялық факторлар бағаланады.
Қандай белгілер болуы мүмкін?
Қайталанатын өтірікпен бірге мазасыздық, мінез-құлық өзгерісі, зейін қиындығы, ұйқы бұзылысы және қарым-қатынас проблемалары болуы мүмкін. Бірақ бұл белгілер басқа жағдайларда да кездеседі.
Қалай бағаланады?
Маман мінез-құлықтың ұзақтығын, триггерлерін, адамның қауіпсіздігін, күнделікті қызметке және қарым-қатынасқа әсерін, медициналық анамнезді және зат қолдануды бағалайды. Қажет болса басқа психикалық немесе неврологиялық себептер қарастырылады.
Қалай емделеді?
Ем негізгі себеп пен қатар жүретін жағдайларға бағытталады. Психотерапия, психобілім және практикалық мінез-құлық өзгерістері қолданылуы мүмкін. Дәрі нақты қатар жүретін диагнозға көрсетілім болғанда ғана тағайындалады.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.