Нейтрофилдер (NEU) — инфекцияға қарсы иммундық қорғаныстың маңызды бөлігі. Жоғары немесе төмен нәтиже әртүрлі себептен болуы мүмкін және оны симптомдармен, басқа қан көрсеткіштерімен, дәрілермен және зертханалық референстік аралықпен бірге бағалау қажет. Ем немесе бақылау тәсілі нақты себепке, ауырлыққа, адамның жасына, қосымша ауруларына және клиникалық бағалауға қарай жеке таңдалады.
NEU немесе медициналық атауы бойынша «нейтрофил» — иммундық жүйенің ең маңызды «сарбаздарының» бірі болып табылатын ақ қан жасушасының түрі. Жалпы қан анализінде (гемограммада) ол «NEU» немесе «neutrophil» деп көрсетіледі. Ағзаны микробтардан, инфекциялардан және бөгде организмдерден қорғауға жауапты бұл жасушалар әсіресе бактериялық инфекцияларға қарсы күресте алғашқы қорғаныс шебін құрайды. Сүйек кемігінде өндірілетін нейтрофилдер қанға түскеннен кейін инфекция ошағына тез көшіп барып, сонда зиянды микроорганизмдерді жояды. NEU деңгейі инфекциялармен қатар дәрі қабылдау, стресс, иммундық жүйе аурулары, химиотерапия сияқты әртүрлі жағдайларда да ауытқуы мүмкін. Сондықтан NEU мәндерінің жоғары немесе төмен болуын міндетті түрде дәрігер жалпы клиникалық көрініс аясында бағалауы керек.
NEU (нейтрофил) дегеніміз не?
NEU — ағылшынша «neutrophil» сөзінің қысқартылуы. Ол ағзаның қорғаныс жасушаларының бірі — нейтрофилдерді білдіреді. Нейтрофилдер ақ қан жасушаларының (лейкоциттердің) шамамен 55–70%-ын құрайды. Сүйек кемігінде үздіксіз өндірілетін бұл жасушалар микробтардың бар екенін сезгенде қанға бөлініп, инфекция ошағына тез жетеді. Онда олар бактерияларды, саңырауқұлақтарды немесе зиянды жасушаларды фагоцитоз деп аталатын үдеріс арқылы жояды.
Нейтрофилдердің міндеті тек микроорганизмдерді жоюмен шектелмейді. Олар өлі тіндерді тазартуға, қабынған аймақтағы бөгде жасушаларды жоюға және иммундық жүйені реттеуге де үлес қосады. Қанда айналатын нейтрофилдермен қатар, олардың бір бөлігі тіндерде күтіп тұрып, қажет болғанда белсендіріледі.
Нейтрофилдер морфологиялық тұрғыдан полиморфты-ядролы (ядросы көп бөлікті) жасушалар және цитоплазмасында лизосомалар көп болады. Осы ерекшеліктерінің арқасында олар зиянды жасушаларды жұтып, қорытып, жояды. Әсіресе бактериялық инфекцияларда тез көтерілетін NEU мәні ағзада қорғаныс үдерісі басталғанының хабаршысы болып табылады. Сондықтан дәрігерлер инфекцияның ауырлығы мен ағымын бақылау үшін NEU мәнін мұқият зерттейді.
NEU (нейтрофил) мәнінің қалыпты деңгейі қандай болуы керек?
NEU, яғни нейтрофил мәні, әдетте нейтрофилдердің абсолютті саны (ANC) ретінде де, пайыздық үлесі (NEU%) ретінде де бағаланады. Жалпы қан анализінің нәтижелерінде екі көрсеткіш те беріледі. Мәндерді дұрыс түсіндіру үшін адамның жасын, жалпы денсаулық жағдайын және анализ тапсырылған уақытты ескеру қажет. Ересектердегі нейтрофил (NEU) үшін референстік мәндер аралығы:
- NEU (абсолютті мән): 1 500 – 8 000 жасуша/мкл
- NEU пайызы (NEU%): 55% – 70%
Балаларда бұл мәндер жасқа қарай өзгеруі мүмкін: жаңа туған нәрестелерде жоғары, ал жасөспірім кезеңінде ересектер деңгейіне жақын болады. NEU деңгейінің осы аралықтан шығуы инфекцияның, қабынудың, иммундық бұзылыстың немесе сүйек кемігіне байланысты мәселенің хабаршысы болуы мүмкін.
- NEU жоғарылауы (нейтрофилия): 8 000 жасуша/мкл-ден жоғары мәндер
- NEU төмендеуі (нейтропения): 1 500 жасуша/мкл-ден төмен мәндер
Жоғары немесе төмен мәндер жалғыз өзі ауруды білдірмейді. Бағалау кезінде сонымен қатар лейкоциттердің басқа түрлері (лимфоцит, моноцит, эозинофил, базофил), гемоглобин, тромбоцит және қабыну маркерлері де ескеріледі.
NEU (нейтрофил) төмендеуі дегеніміз не?
Медициналық атауы нейтропения — қандағы нейтрофилдер санының қалыптыдан төмен түсуі. Бұл жағдай иммундық жүйенің әлсірегенін және ағзаның инфекцияларға қарсы дәрменсіз болып қалғанын көрсетеді. Нейтрофилдер — ағзаны бактериялық және саңырауқұлақтық инфекциялардан қорғайтын алғашқы қорғаныс жасушалары. Сондықтан олардың санының азаюы иммундық жүйенің дұрыс жұмыс істемейтінін немесе басылғанын көрсетеді. Нейтропения нейтрофилдердің абсолютті саны (ANC) негізінде жіктеледі:
- Жеңіл нейтропения: 1 000 – 1 500 жасуша/мкл
- Орташа нейтропения: 500 – 1 000 жасуша/мкл
- Ауыр нейтропения: <500 жасуша/мкл
NEU мәні 500 жасуша/мкл-ден төмен түскенде, әсіресе бактериялық инфекция қаупі едәуір артады. Сондықтан қан анализінде нейтропения анықталған адамдарда себебін тез арада зерттеп, қажетті шараларды қабылдау керек. Әсіресе химиотерапия алып жүрген, иммундық жүйесі басылған немесе аутоиммундық ауруы бар адамдарда бұл жағдай шұғыл араласуды қажет етуі мүмкін.
NEU төмендеуі неден болады?
Нейтропения көптеген әртүрлі факторларға байланысты пайда болуы мүмкін. Сүйек кемігінде жеткілікті өндірілмеуі, жасушалардың ерте жойылуы немесе олардың қан айналымынан тыс жиналуы себептердің қатарында. Себебін дұрыс анықтау нейтропенияға әкелген ауруды айқындау үшін қажет. NEU төмендеуіне әкелуі мүмкін негізгі себептер:
- Инфекциялар: Вирустық инфекциялар (мысалы, тұмау, гепатит, АИТВ, Эпштейн-Барр вирусы) сүйек кемігін басу арқылы нейтрофил өндірісін уақытша азайтуы мүмкін.
- Химиотерапия және сәулелік терапия: Обырды емдеу әдістері сүйек кемігіндегі жасуша өндірісін уақытша немесе тұрақты тоқтатуы мүмкін.
- Дәрілер: Антибиотиктер, антипсихотиктер, құрысуға қарсы дәрілер және кейбір қан қысымын түсіретін дәрілер сирек жағдайда нейтропенияға әкелуі мүмкін.
- Сүйек кемігінің аурулары: Лейкоз, лимфома, апластикалық анемия сияқты сүйек кемігінің бұзылыстары нейтрофил өндірісіне тікелей әсер етеді.
- Аутоиммундық аурулар: Ревматоидты артрит, қызыл жегі сияқты иммундық жүйе өз жасушаларына шабуыл жасайтын ауруларда нейтрофилдердің ыдырауы артуы мүмкін.
- Тамақтанудағы тапшылықтар: B12 витаминінің, фолий қышқылының және мыстың жетіспеушілігі нейтрофил өндірісіне теріс әсер етуі мүмкін.
- Генетикалық себептер: Кейбір сирек тұқым қуалайтын ауруларда (мысалы, Костманн синдромы) нейтрофил өндірісі туа біткен жеткіліксіз болуы мүмкін.
- Гиперспленизм: Көкбауырдың ұлғаюы сияқты жағдайларда нейтрофилдер көкбауырда жиналып, қанда азайғандай көрінуі мүмкін.
NEU (нейтрофил) тесттері қандай?
NEU деңгейін өлшеуге арналған негізгі тест — жалпы қан анализі (CBC немесе гемограмма). Бұл тест арқылы ағзадағы барлық қан жасушаларының саны мен арақатынасын анықтауға болады. Нейтрофилдер лейкоциттер (ақ қан жасушалары) фракциясының бөлігі ретінде бағаланады және тестте әдетте пайызбен (%) де, абсолютті санмен (мкл-дегі жасуша саны) де беріледі.
NEU (нейтрофил) мәнін қалай тексеруге болады?
NEU (нейтрофил) мәнін тексеру үшін жүргізілетін негізгі тест — жалпы қан анализі (гемограмма). Бұл тест көбіне күнделікті қан анализдері кезінде жасалады. Ол дәрігерлерге науқастың жалпы денсаулық жағдайы туралы мәлімет алуға мүмкіндік береді. NEU мәні пайыздық үлес (%NEU) ретінде де, абсолютті сан (NEU abs немесе ANC) ретінде де беріледі. NEU мәнін алу үшін мына қадамдар орындалады:
- Қан үлгісі алынады: Білек көктамырынан алынған аздаған қан зертханаға жіберіледі. Әдетте аш қарынға тапсыру қажет емес.
- Жалпы қан анализі жасалады: Автоматты гематологиялық анализаторлардың көмегімен қандағы қызыл және ақ жасушалар, тромбоциттер және басқа қосалқы көрсеткіштер өлшенеді.
- Лейкоцит формуласы бағаланады: Лейкоциттердің түрлері анықталады. NEU осы лейкоциттердің ішіндегі нейтрофилдердің мәнін көрсетеді.
Қан анализінің нәтижесін түсіндіргенде тек NEU мәніне ғана емес, сонымен бірге лейкоциттердің жалпы санына (WBC) және ақ қан жасушаларының басқа түрлеріне (лимфоцит, моноцит, эозинофил, базофил) де қатар қарау қажет. Мысалы, лейкоциттер саны қалыпты болса да, NEU төмен болса, иммундық жүйеге қатысты ерекше жағдай болуы мүмкін. NEU мәнін зерттегенде назар аудару керек басқа жайттар:
- Уақытша ауытқулар қалыпты жағдай: Қатты стресс, жаттығу, ұйқысыздық немесе бұрын өткерген жеңіл инфекциялар NEU мәніне қысқа мерзімді әсер етуі мүмкін.
- Әйелдерде етеккір цикліне қарай өзгеруі мүмкін: Кейбір гормондық ауытқулар иммундық жасушаларға әсер етуі мүмкін.
- Мәндер маусымға немесе тәулік уақытына қарай өзгеруі мүмкін. Сондықтан өлшеуді таңертең жүргізген жөн.
- Жалғыз қалыпсыз мән диагноз қоюға негіз болмайды. Оны клиникалық белгілермен бірге бағалау керек.
NEU мәнін тексеру иммундық жүйенің белсенділігін, оның инфекцияларға қарсы жауабын және сүйек кемігінің жағдайын бағалау тұрғысынан маңызды. Егер NEU мәні қалыпты шектен тыс болса, міндетті түрде дәрігер егжей-тегжейлі бағалау жүргізіп, қажет болса, қосымша тексерулермен толықтыруы керек.
Anadolu-дағы «Гематология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Нейтрофилдер (NEU) дегеніміз не?
Нейтрофилдер (NEU) — клиникалық бағалаудың бір бөлігі ретінде қолданылатын зертханалық көрсеткіш. Нәтижені жеке қарамай, зертхананың референстік аралығымен, белгілермен, жаспен, дәрілермен және басқа талдау нәтижелерімен бірге түсіндіру қажет.
Қалыптан тыс нәтиже нені білдіруі мүмкін?
Жоғары немесе төмен нәтиженің көптеген себептері болуы мүмкін: уақытша физиологиялық өзгерістер, инфекция, қабыну, дәрілер, қоректік факторлар немесе белгілі ағза аурулары.
Жоғары немесе төмен мәндер симптом тудыра ма?
Қалыптан тыс мәннің өзі жиі симптом бермейді; белгілер әдетте талдау нәтижесін өзгерткен негізгі жағдайдан туындайды.
Нәтиже қалай түсіндіріледі?
Ем немесе бақылау қажет пе екенін шешпес бұрын дәрігер талдауды қайталауы немесе байланысты қан, несеп не бейнелеу зерттеулерін тағайындауы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.