Плацента — жүктілік кезінде жатырда қалыптасатын уақытша ағза және ана мен ұрық арасындағы газ, қорек және қалдық алмасуына қатысады. Ол имплантациядан кейін ерте дами бастайды, hCG, прогестерон және басқа гормондарды өндіреді және жүктіліктің жалғасуына маңызды рөл атқарады. Нәтиже жеке клиникалық жағдайға қарай бағаланады.
Жүктілік үдерісі тек баланың дамуымен шектелмейді. Ана ағзасы баланың дұрыс өсуі үшін көптеген ерекше құрылымдар қалыптастырады. Осы құрылымдардың ең маңыздыларының бірі — жүктілік алға жылжыған сайын белсенді рөл атқаратын плацента. Ана мен бала арасындағы тіршілік байланысы іспетті жұмыс істейтін бұл мүше даму үдерісінің орталығында тұрады. Ана құрсағындағы баланың қоректенуі, оттегі алуы және зат алмасу қалдықтарының шығарылуы сияқты өмірлік маңызды қызметтер тікелей плацента арқылы жүзеге асады. Жүктіліктің ерте кезеңдерінен бастап қалыптаса бастайтын бұл құрылым босануға дейін белсенді жұмыс істеп, баланың тіршілігін сақтауы үшін қажетті барлық қолдауды қамтамасыз етеді.
Плацентаның негізгі ерекшеліктері
Жүктілік бойы дамитын плацента уақытша мүше болса да, өмірлік маңызға ие. Құрылымы жағынан ол ананың да, баланың да жасушаларынан тұрады. Бұл оның екі түрлі қан айналым жүйесі арасында көпір қызметін атқаруына мүмкіндік береді.
Плацентаның негізгі ерекшеліктері:
- Ана мен бала арасындағы зат алмасуды қамтамасыз етеді
- Оттегі мен қоректік заттарды балаға тасымалдайды
- Көмірқышқыл газы мен қалдық өнімдерді шығарады
- Гормон түзу арқылы жүктіліктің жалғасуын қолдайды
- Иммундық жүйеге үлес қосады
Жоғарыдағы ерекшеліктер жүктіліктің дұрыс жүруі тұрғысынан шешуші рөл атқарады. Плацента өз қызметтерін дұрыс атқарғанда баланың дамуы неғұрлым теңгерімді жүреді.
Плацента деген не?
Жүктілік кезінде жатыр ішінде қалыптасатын плацента ана мен бала арасында байланыс орнататын ерекше мүше. Оның құрылымы кеуек тәрізді әрі қан тамырларына өте бай. Осының арқасында қан айналымы арқылы қоректік заттар мен газ алмасуы жүзеге асады.
Плацента балаға тікелей жалғанбайды. Байланыс кіндік бауы арқылы орнатылады. Бұл жүйенің арқасында ананың қаны мен баланың қаны араласпай, қажетті заттар тасымалданады. Мұнда өте нәзік теңгерім бар.
Босану жүзеге асқанда плацента да ағзадан бөлінеді. Сондықтан ол тұрақты мүше емес. Дегенмен жүктілік үдерісіндегі рөлін ескерсек, уақытша болса да шешуші құрылым екені көрінеді.
Плацента не істейді?
Жүктілік бойы плацента бір мезгілде көптеген қызмет атқарады. Бұл қызметтер баланың тіршілігіне тікелей әсер етеді. Қоректендіру және тыныс алу қызметтері ең негізгілерінің қатарында.
Плацентаның қызметтерін былай қорытындылауға болады:
- Балаға оттегі тасымалдайды
- Қоректік заттарды жеткізеді
- Қалдық заттарды ананың қан айналымына қайтарады
- Гормон түзуді қамтамасыз етеді
- Иммундық қолдау көрсетеді
Осы қызметтердің барлығы баланың дамуының үздіксіз жалғасуын қамтамасыз етеді. Плацента қызметтеріндегі кез келген іркіліс жүктілік үдерісіне тікелей әсер етуі мүмкін.
Плацента қашан қалыптасады?
Плацента жүктіліктің ерте кезеңдерінде қалыптаса бастайды. Ұрықтанудан кейін көп ұзамай даму үдерісі басталып, алғашқы апталарда оның негізгі құрылымы қалыптасады. Әдетте 2-аптадан бастап плацентаның дамуы байқалады.
Бірінші триместр бойы плацента жылдам өседі. Шамамен 12-аптаға қарай ол негізгі қызметтерін атқара алатын деңгейге жетеді. Осы кезеңнен кейін өз міндеттерін неғұрлым белсенді түрде жалғастырады.
Жүктіліктің келесі кезеңдерінде плацента өсуін жалғастырады. Баланың қажеттіліктері артқан сайын плацента да осы қажеттіліктерге бейімделеді. Ол босануға дейін белсенді күйде қалады.
Плацента қай жерде қалыптасады?
Жатыр қабырғасына бекіп дамитын плацента әдетте жатырдың жоғарғы бөлігінде орналасады. Орналасу орны жүктіліктің дұрыс жүруі тұрғысынан маңызды.
Плацента әртүрлі аймақтарда қалыптасуы мүмкін:
- Жатырдың жоғарғы бөлігі
- Алдыңғы қабырға
- Артқы қабырға
- Төменгі аймақ
Орналасу орны кейбір жағдайларда босану тәсіліне әсер етуі мүмкін. Әсіресе жатыр мойнына жақын орналасқанда қосымша бақылау қажет болуы мүмкін. Сондықтан тұрақты тексерулердің маңызы зор.
Плацентаның денсаулығына не әсер етеді?
Жүктілік кезеңінде плацентаның денсаулығы көптеген факторларға байланысты. Болашақ ананың өмір салты, жалпы денсаулық жағдайы және кейбір сыртқы факторлар плацентаның қызметіне әсер етуі мүмкін.
Плацентаның денсаулығына әсер ететін факторлар:
- Тамақтану тәртібі
- Созылмалы аурулар
- Инфекциялар
- Стресс деңгейі
- Жарақаттар
Теңгерімді тамақтану және дәрігерге тұрақты қаралу плацентаның денсаулығын сақтауға көмектеседі. Сау плацента баланың дамуы үшін берік негіз қалыптастырады.
Плацента қандай болып көрінеді?
Құрылымы жағынан қарағанда плацента дөңгелек әрі жалпақ пішінді болады. Кеуек тәрізді құрылымының арқасында қан тамырларына өте бай. Түсі әдетте қою қызыл реңкте болады.
Кіндік бауы плацентаға бекиді. Бұл байланыс баланың қоректенуін қамтамасыз етеді. Құрылымындағы тамырлар торы зат алмасудың жылдам жүруіне көмектеседі.
Босанғаннан кейін плацента сыртқа шыққанда оның сыртқы көрінісі анығырақ түсініледі. Көп адам үшін ол өте ерекше құрылым ретінде назар аудартады.
Плацента бұзылыстары қандай?
Әр жүктілікте плацента мінсіз жұмыс істей бермеуі мүмкін. Кейбір жағдайларда плацентаға қатысты мәселелер дамуы мүмкін. Бұл жағдайлар жүктілікті бақылауды одан әрі маңызды етеді.
Жиі кездесетін плацента бұзылыстары:
- Плацентаның төмен орналасуы (плацента previa)
- Плацентаның мерзімінен бұрын ажырауы
- Плацентаның өсіп кіруі (плацента accreta)
- Плацента жеткіліксіздігі
Бұл мәселелердің барлығы ерте анықталғанда неғұрлым бақыланатын түрде басқарылуы мүмкін. Сондықтан тұрақты ультрадыбыстық тексерулер шешуші рөл атқарады.
Плацента бұзылысының ең жиі белгілері қандай?
Плацентаға қатысты мәселелер кейбір белгілермен көрінуі мүмкін. Бұл белгілер ерте байқалғанда араласу үдерісі тиімдірек болады.
Ең жиі кездесетін белгілер:
- Қынаптан қан кету
- Іштің ауыруы
- Бала қимылының азаюы
- Қан қысымының кенет өзгеруі
Белгілер әрқашан бірдей көріне бермеуі мүмкін. Күдікті жағдайларда уақыт жоғалтпай денсаулықты тексерту маңызды.
Плацента мәселелері қалай емделеді?
Емдеу үдерісі плацентаға қатысты мәселенің түріне қарай өзгереді. Жеңіл жағдайларда тұрақты бақылау жеткілікті болуы мүмкін. Неғұрлым ауыр жағдайларда ауруханада бақылау қажет болуы мүмкін.
Емдеу әдістері мыналарды қамтуы мүмкін:
- Жіті бақылау
- Дәрімен емдеу
- Төсектік режим
- Қажет жағдайда мерзімінен бұрын босануды жоспарлау
Әр жүктілік өзіндік ерекшелікке ие. Сондықтан емдеу жоспары әр адамға жеке анықталады. Маманның бақылауымен жүру ең қауіпсіз тәсіл болып табылады.
Плацента туралы жиі қойылатын сұрақтар
Плацента неге маңызды? Баланың қоректенуі, оттегі алуы және қалдықтардың шығарылуы плацентаның арқасында жүзеге асады. Ол жүктілік үдерісінің дұрыс жүруі үшін шешуші рөл атқарады. Оның қызметтеріндегі іркілістер балаға тікелей әсер етуі мүмкін.
Плацента әр жүктілікте бір жерде орналаса ма? Орналасу орны жүктіліктен жүктілікке өзгеруі мүмкін. Ол жатырдың әртүрлі аймақтарында қалыптасуы мүмкін. Орналасу түрі босану жоспарына әсер етуі мүмкін.
Босанғаннан кейін плацентаға не болады? Босану жүзеге асқаннан кейін плацента да ағзадан бөлінеді. Ол босанудың соңғы кезеңінде сыртқа шығарылады. Бұл үдеріс әдетте қысқа уақытта аяқталады.
Плацента мәселелерінің алдын алуға бола ма? Оларды толық болдырмау әрқашан мүмкін бола бермейді. Теңгерімді тамақтану, тұрақты тексеру және салауатты өмір әдеттері қауіпті азайтуға көмектеседі. Ерте анықтау үдерісті басқаруды жеңілдетеді.
Anadolu-дағы «Акушерлік және гинекология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл жағдайдың негізгі мәні қандай?
Плацента — жүктілік кезінде жатырда қалыптасатын уақытша ағза және ана мен ұрық арасындағы газ, қорек және қалдық алмасуына қатысады.
Нені ескеру керек?
Ол имплантациядан кейін ерте дами бастайды, hCG, прогестерон және басқа гормондарды өндіреді және жүктіліктің жалғасуына маңызды рөл атқарады.
Қалай бағаланады?
УДЗ плацентаның орналасуын, құрылымын және ұрықпен байланысын бағалайды; placenta previa немесе accreta сияқты ерекшеліктер босану жоспарына әсер етуі мүмкін.
Қашан маманға қаралу керек?
Жүктілікте қан кету, іштің қатты ауыруы немесе ұрық қозғалысының азаюы плаценталық асқынуды жоққа шығару үшін шұғыл бағалауды қажет етеді.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.