Регрессия: психологияда нені білдіреді?

Сананың тереңінде сақталған естеліктер кейде біздің бүгінгі мінез-құлқымыз бен эмоциялық реакцияларымыздың негізгі көзіне айналуы мүмкін. Заманауи психологиялық тәсілдер ішінде назар аударатын әдістердің бірі – регрессия адамның бұрынғы өмірлік тәжірибесіне назар аудару арқылы қазіргі мәселелерінің түп-тамырына жетуін көздейтін техника ретінде сипатталады. Бұл әдістің арқасында адамдар мәнін түсінбейтін қорқыныштарын немесе үнемі қайталанып отыратын жағымсыз сызбаларын (схемаларын) байқау мүмкіндігіне ие болады. Рухани сапар ретінде де сипатталатын бұл процесс кәсіби жетекшінің көмегімен клиенттің бейсана қабаттарына қол жеткізуіне мүмкіндік береді. Басты мақсат – өткенді жай ғана есте сақтау емес, сол естеліктердің бүгінге түсірген жүгінен арылу.

Регрессия деген не?

Терминдік мағынасы бойынша «кері кету» дегенді білдіретін регрессия – психотерапия процесінде клиенттің қазіргі мәселесінің көзін табу үшін өткендегі естеліктеріне бет бұру процесі. Адам санасы бастан өткерген жарақаттарды немесе қарқынды эмоциялық сәттерді кейде сыртқы деңгейде ұмытса да, бұл жазбалар бейсанада сақтала береді. Бастан өткерілген тәжірибелер ересек кезеңде түсініксіз мазасыздық, физикалық ауырсыну немесе қарым-қатынас мәселелері түрінде көрінуі мүмкін.

Ойдағы археологиялық жұмысқа ұқсайтын бұл әдістеме басылған сезімдерді сыртқа шығаруды көздейді. Адам балалық шағына немесе санасының тереңіндегі одан да бұрынғы жазбаларға жетіп, ондағы түйіндерді шешуге тырысады. Естеліктерді қайта бастан кешіру немесе бақылау сол сәттегі сезімнің босауына (катарсиске) мүмкіндік береді.

Регрессиялық терапияның негізгі ерекшеліктері және қолданылу салалары

Адамға өзінің эмоциялық өткенін зерттеуге мүмкіндік беретін бұл әдістің ең айқын ерекшелігі – нәтижеге бағытталған әрі терең жұмыс принципі. Дәстүрлі сөйлесу терапияларынан айырмашылығы, ол тікелей бейсанадағы символдарға және эмоцияға бағытталған естеліктерге жүгінеді. Мамандар клиенттің әңгімесін тыңдағанда логикалық түсіндірмелерден тыс шығып, дене сезімдері мен лездік бейнелер арқылы алға жылжиды. Бұл пән әсіресе созылмалы түрге өткен және стандартты әдістермен шешілмеген психологиялық тоқырауларда жиі таңдалады.

Кең ауқымда қолданылатын бұл терапия әдісі әрі ақыл-ой, әрі эмоциялық денсаулықты қолдау мақсатында түрлі салаларда кездеседі. Әдістің ең жиі қолданылатын салаларын төмендегідей қорытындылауға болады:

• Фобиялар мен қорқыныштар: себебі белгісіз биіктіктен, қараңғылықтан немесе жабық кеңістіктен қорқудың түп-тамырын табу үшін қолданылады.
• Қарым-қатынас мәселелері: адамның жұптық қарым-қатынастарында үнемі бір циклге түсуіне себеп болатын балалық шақ сызбаларын шешуде тиімді.
• Өзіне сенімділіктің жетіспеуі: бұрын бастан өткерген дәрменсіздік сезімдері мен сындардың қазіргі өзін-өзі қабылдауға әсерін қалпына келтіруді көздейді.
• Психосоматикалық шағымдар: медициналық себебі табылмаған, бірақ стресспен қозатын дене ауырсынуларының эмоциялық астарын зерттеуге көмектеседі.

Регрессиялық терапияның қандай түрлері бар?

Әртүрлі мектептер мен тәсілдердің әсерімен дамыған бұл терапия түрі назар аударатын уақыт кезеңіне және қолданылатын техникаға қарай жіктеледі. Әр түрі клиенттің қажеттілігіне сай қалыптасып, шешім жолында әртүрлі есіктер ашады. Маман адамның дайындық деңгейі мен шағымының сипатын бағалап, ең қолайлы бағытты белгілейді.

Жиі қолданылатын негізгі түрлерге мыналар жатады:

• Жастық регрессия: бұл әдісте клиент қазіргі өміріндегі балалық немесе нәрестелік кезеңдерге апарылады. Әсіресе отбасылық байланыстар мен ерте жаста болған жарақаттар бойынша жұмыс жүргізіледі.
• Құрсақтағы кезең регрессиясы: туылғанға дейінгі кезеңде ананың сезінген қарқынды эмоцияларының немесе жарақаттық оқиғалардың нәрестеге әсерін зерттейтін тармақ.
• Өткен өмір регрессиясы: кейбір мектептерде қазіргі өмірден тыс рухани жазбаларға назар аударылады. Ғылыми ортада бұл әдетте бейсананың символдық баяндауы ретінде қабылданады.

Регрессиялық терапия не үшін қолданылады? Қандай жағдайларда таңдалады?

Адамдар өмір бойы кейде өздерін тұйыққа тірелгендей сезініп, себебін білмейтін бақытсыздық күйінде өмір сүруі мүмкін. Регрессиялық терапия мұндай жағдайларда беткі симптомдарды емес, тереңдегі көзді құрту үшін қолданылады. Адамның қазіргі сәтін көлеңкелейтін өткен жүктерден арылуы оған еркінірек әрі саналы өмір сүруге мүмкіндік береді. Бұл әдіс тек жарақаттарды шешу үшін ғана емес, сонымен қатар адамның әлеуетіне кедергі келтіретін блоктарды жою үшін де күшті құрал.

Әдетте мына жағдайларды бастан кешіретін адамдарға осы терапия ұсынылады:

• Түсініксіз аза тұту кезеңдері мен терең қайғы сезімімен күресу мүмкін болмағанда.
• Созылмалы стресс пен мазасыздық бұзылыстары күнделікті өмірді тұралатқанда.
• Бұрын болған зорлық-зомбылық, жазатайым оқиға немесе жақынынан айырылу сияқты жарақаттық оқиғалардың әсері өшпегенде.
• Жеке даму жолында өзін тану және тереңдеу тілегі басым болғанда.

Регрессиялық терапия қалай жүргізіледі?

Процесс өзара сенімге негізделген алдын ала әңгімелесуден басталады. Маман клиент жұмыс істегісі келетін негізгі тақырыпты анықтап, кейін адамды жайлы ортаға дайындайды. Процесс бойы клиент ұйықтамайды, керісінше санасы анық, бірақ денесі мен ақыл-ойы терең босаңсу күйінде болады. Маман бағыттаушы сұрақтар арқылы клиенттің санасында жанданған бейнелерді, сезімдерді және дене сезімдерін қадағалауына мүмкіндік береді.

Сеанстың келесі кезеңдерінде адам мәселенің көзі болып табылатын естелікке жеткенде, сол естелікті ересек адамның санасымен қайта бағалау мүмкіндігіне ие болады. Эмоциялық босау болғаннан кейін естелік тудырған жағымсыз сенім үлгілері жағымдыларымен алмастырылады. Сеанстың соңында клиент біртіндеп қазіргі уақытқа қайтарылады және бастан кешкен түсініктері бойынша қысқа бағалау жасалады. Бұл кезеңдердің әрқайсысы адамның бақылауымен және қауіпсіз жетекшілікпен жүргізіледі.

Регрессиялық терапияның пайдасы мен әсерлері

Дұрыс жүргізілген сеанстан кейін адамдарда әдетте үлкен жеңілдік пен түсіну сезімі байқалады. Регрессиялық терапияның пайдасы ішінде ең айқыны – жылдар бойы көтеріп жүрген эмоциялық жүктердің шетке ысырылуы. Адам оқиғаларға қатысты қалыптастырған автоматты реакцияларының себебін түсінгенде, бұл реакцияларды өзгертуге күшті өзінен табады. Ойдың анықтығы артып, өткенмен орнатылған бейбіт байланыстың арқасында болашаққа үмітпен қарау мүмкін болады.

Процестің әкелетін жағымды өзгерістері мына тұстарда шоғырланады:

• Эмоциялық тазару: басылған ашу, қорқыныш және кінә сезімдерінің дұрыс жолмен сыртқа шығуы қамтамасыз етіледі.
• Көзқарастың өзгеруі: мәселелерге құрбан рөлінен емес, шешімге бағытталған бақылаушы рөлінен қарау қабілеті дамиды.
• Дененің босаңсуы: ойдағы керілудің азаюымен бірге стресске байланысты бұлшықет ауырсынулары мен ұйқы бұзылыстары жақсаруы мүмкін.
• Шешім қабылдау дағдысы: ішкі кедергілер жойылғандықтан, адам өміріне қатысты нақтырақ әрі батыл қадамдар жасай алады.

Регрессиялық терапияны жүргізгенде назар аудару керек жайттар

Бұл әдіс айтарлықтай күшті бейсана техникасы болғандықтан, оны жүргізушінің біліктілігі өмірлік маңызды. Қате бағыттаулар немесе аяқталмаған сеанстар клиенттің екіншілік жарақат алуына себеп болуы мүмкін. Сондықтан міндетті түрде психологиялық негіздегі білімі бар және регрессия саласында маманданған адамдармен жұмыс істеу керек. Сеанс алдында адамның физикалық және психикалық денсаулығының осындай терең жұмысқа жарамды-жарамсыздығы мұқият талдануы тиіс.

Сонымен қатар процеске қатысты мына жайттарды ескеру қажет:

• Терапияға ашық көзқараспен және ерікті түрде қатысу керек.
• Сеанстан кейін ой процестерінің орнығуы үшін адамға демалуға мүмкіндік беру керек.
• Бұл әдістің «ғажайып» емес, сауығу процесі екенін ұмытпау керек.
• Ауыр психотикалық белгілері бар адамдар үшін бұл әдістің жарамдылығын мамандар талқылап, қауіптерді барынша азайтуы тиіс.

Регрессиялық терапия туралы жиі қойылатын сұрақтар

Регрессия процесіне қатысты көптеген қызықтыратын жайттар адамдардың бұл әдіске әрі қызығушылық, әрі сақтық танытуына себеп болуы мүмкін. Ақпараттық шатасуды болдырмау үшін ең жиі кездесетін сұрақтардың жауаптарын білу маңызды.

Регрессиялық терапия кезінде адам өзін-өзі бақылауды жоғалта ма?

Жоқ, сеанс бойы адамның санасы толығымен анық. Ол кез келген сәтте процесті тоқтата алады немесе сөйлесуді үзе алады; бақылау әрдайым клиентте болады.

Сеанста көргеннің бәрі шындық па?

Сана кейде нақты естеліктерді, кейде символдық метафораларды пайдаланады. Маңыздысы – көрген нәрселердің тарихи шынайылығы емес, сол көріністердің адамда тудыратын эмоциялық жауабы.

Неше сеанс өткізу қажет?

Бұл жұмыс жүргізілетін тақырыптың тереңдігіне және адамның табиғатына қарай өзгереді. Кейбір жағдайларда бір ғана сеанс үлкен өзгеріс әкелсе, күрделі жарақаттарда көбірек сеанс қажет болуы мүмкін.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.