Спондилолистез — бір омыртқаның астындағы омыртқаға қатысты алға сырғуы, көбіне бел аймағында. Ол бел ауыруын, аяқ симптомдарын немесе жүйке белгілерін туғызуы мүмкін, бірақ кейде кездейсоқ анықталады. Ем симптомдар мен тұрақтылыққа байланысты және оңалту, ауырсынуды басқару немесе таңдалған жағдайларда операцияны қамтиды. Диагностика мен емдеу нақты себепке, симптомдардың ауырлығына және адамның жалпы денсаулығына қарай жеке жоспарланады.
Бел аймағы — омыртқаның төменгі бөлігінде орналасқан, дене салмағын көтеретін әрі қозғалыс мүмкіндігін қамтамасыз ететін маңызды құрылым. Бұл аймақтағы омыртқалардың бірі астындағы омыртқаның үстімен сырғып, алға қарай орын ауыстырғанда бел омыртқасының сырғуы (медицина тілінде «спондилолистез») деп аталатын ауру пайда болады. Спондилолистез әдетте кенеттен болған жарақаттар, ауыр зат көтеру, күш түсіретін спорт түрлері немесе жасқа байланысты омыртқа құрылымының әлсіреуі салдарынан дамуы мүмкін. Кейбір науқастарда туа біткен омыртқаның құрылымдық бұзылыстары да бұл жағдайға негіз болуы мүмкін. Спондилолистез бастапқыда белдің жеңіл ауыруы түрінде білінгенімен, асқынған жағдайларда аяққа берілетін ауруға, ұюға, бұлшықет әлсіздігіне, тіпті жүрудің қиындауы сияқты ауыр симптомдарға әкелуі мүмкін.
Спондилолистез дегеніміз не?
Спондилолистез — омыртқадағы бір омыртқаның дәл астындағы омыртқаның үстімен алға қарай сырғуы. Медицинада «спондилолистез» деп аталатын бұл жағдай омыртқалардың қалыпты сызығынан шығуы салдарынан жүйкелерге қысым түсіруі мүмкін. Спондилолистез әсіресе бел омыртқаларының (люмбалды аймақтың) ең төменгі бөліктерінде кездеседі.
Бұл сырғу жеңіл дәрежеде болса, ешқандай белгі бермеуі мүмкін, бірақ үдеген сайын жүйке түбірлерінде қысылу пайда болып, бұл ауруға, ұюға немесе қозғалыстың шектелуіне әкелуі мүмкін. Ол әдетте балаларда, жасөспірім шақтағы жылдам өсу кезеңдерінде немесе егде жаста омыртқа дегенерациясы нәтижесінде пайда болады. Сонымен қатар жарақаттар, күш түсіретін жаттығулар немесе генетикалық бейімділік те маңызды факторлардың қатарына жатады.
Спондилолистез неліктен пайда болады?
Спондилолистездің пайда болуында бірнеше фактор рөл атқаруы мүмкін. Генетикалық факторлардан бастап жазатайым оқиғаларға дейінгі көптеген себептер омыртқадағы тұрақтылықтың бұзылуына әкелуі мүмкін. Спондилолистездің ең жиі кездесетін себептері:
- Туа біткен бұзылыстар: Кейбір науқастарда омыртқаның артқы бөлігінде туа пайда болған жарықтар немесе құрылымдық кемістіктер спондилолистезге себеп болуы мүмкін.
- Қартаю және дегенерация: Жас ұлғайған сайын омыртқалар арасындағы дискілер жұқарып, байламдар әлсірейді, бұл омыртқалардың сырғуына негіз болады.
- Жарақаттар мен жазатайым оқиғалар: Құлау, соғылу немесе кенеттен қозғалыстар омыртқаның зақымдануына әкеліп, сырғуға себеп болуы мүмкін.
- Ауыр зат көтеру және спорт: Әсіресе кәсіби спортшыларда денеге үнемі түсетін жүктеме мен дұрыс емес техникамен жасалатын қозғалыстар спондилолистезді тудыруы мүмкін.
- Омыртқаға жасалған операциялар: Бұрын жасалған кейбір омыртқа операцияларынан кейін тұрақтылық бұзылып, бұл сырғуға себеп болуы мүмкін.
Спондилолистездің белгілері қандай?
Спондилолистез әр науқаста әртүрлі ауырлықпен және белгілермен білінуі мүмкін. Жеңіл жағдайларда ешқандай белгі байқалмауы мүмкін, ал асқынған жағдайларда өмір сапасын едәуір төмендететін шағымдар байқалуы мүмкін:
- Бел аймағындағы кең таралған, тұйық немесе солқылдап ауыру
- Ұзақ уақыт тік тұрудың қиындығы
- Бөксеге, аяққа және табанға таралатын ауру
- Аяқтардағы ұю, шымырлау сезімі
- Бұлшықет әлсіздігі, әсіресе аяқ бұлшықеттерінде күштің азаюы
- Жүрудің қиындауы немесе ақсау
- Белдегі қозғалыстың шектелуі және сіресу сезімі
Спондилолистез қалай басылады?
Спондилолистезді емдеудегі бірінші кезең әдетте консервативтік (операциясыз) әдістер. Жеңіл және орташа ауырлықтағы жағдайларда өмір салтын өзгерту мен тұрақты физиотерапия арқылы айтарлықтай жақсаруға қол жеткізуге болады. Емдеу барысындағы мақсат — ауруды бақылауға алу және омыртқаның одан әрі сырғуының алдын алу. Бұл кезеңде науқас күнделікті өмірде сақ болуы керек. Әсіресе ұзақ уақыт тік тұрудан, ауыр зат көтеруден және кенеттен қозғалыстардан аулақ болу, сондай-ақ тік отыру маңызды. Бұлшықеттерді нығайту және икемділікті арттыру үшін арнайы әзірленген жаттығу бағдарламаларымен толықтырылатын ем дәрігердің бақылауымен жүргізілуі керек. Сонымен қатар төсек режимі немесе дәрігер тағайындаған дәрілер де жағдайды жеңілдетуі мүмкін. Алайда барлық осы әдістер жеткіліксіз болған кезде асқынған жағдайлар үшін хирургиялық нұсқа қарастырылуы мүмкін.
Спондилолистезге арналған жаттығулар
Спондилолистез диагнозы қойылған науқастарға арналған жаттығу бағдарламалары омыртқа айналасындағы бұлшықеттерді нығайтуды және икемділікті арттыруды көздейді. Бұл жаттығулар тұрақты жасалғанда сырғудың үдеуінің алдын алып, ауруды жеңілдетіп, жалпы қозғалыс мүмкіндігін арттыруы мүмкін.
Қолдануға болатын кейбір негізгі жаттығулар:
- Жамбасты еңкейту (pelvic tilt): Шалқасынан жатқан күйде тізелерді бүгіп, белдің төменгі бөлігін еденге басу жаттығуы.
- «Мысық-түйе» жаттығуы: Тізе мен қолға тіреліп тұрып, арқаны жоғары және төмен дөңгелету қозғалысы.
- «Көпір» жаттығуы: Тізелерді бүгіп, шалқасынан жатқан кезде жамбасты еденнен жоғары көтеру.
- Санның артқы бұлшықеттерін созу: Аяқтың артқы бұлшықеттерін созу үшін аяқты баяу жоғары көтеріп, созу.
- Кор (іш) бұлшықеттерін нығайту: Планка сияқты қозғалыстармен іш бұлшықеттерін күшейту.
Жаттығу бағдарламасы физиотерапевтің немесе дәрігердің қадағалауымен жоспарлануы керек, ауру тудыратын қозғалыстардан аулақ болу керек.
Спондилолистезді емдеу және операция
Спондилолистезді емдеу науқастың жасына, жалпы денсаулық жағдайына, сырғудың дәрежесіне және белгілердің ауырлығына қарай құрылады. Ем әдетте үш кезеңді үдерісті ұстанады: дәрі-дәрмекпен емдеу, физиотерапия және соңғы шара ретінде хирургиялық араласу. Жеңіл дәрежедегі спондилолистезі бар адамдарда қабынуға қарсы дәрілер, бұлшықетті босаңсытатын дәрілер және ауырсынуды басатын дәрілер қолданылып, симптомдар жеңілдетіледі. Физиотерапия омыртқаның тепе-теңдігін қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.
Алайда сырғу асқынған дәрежеде болса немесе жүйкенің қысылуына байланысты ауыр неврологиялық симптомдар дамыса, хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Спондилолистез операциясы әдетте «спинальды спондилодез» (спинальды фузия) деп аталатын омыртқаларды біріктіру әдісімен жасалады. Бұл процедура кезінде бұрандалар мен пластиналар қолданылып, омыртқалар бекітіледі. Операциядан кейін науқастардың басым бөлігі ауруының айтарлықтай азайғанын сезеді және өмір сапасы артады. Әрине, операциядан кейінгі жазылу кезеңі тұрақты тексерулермен және оңалтумен қолдау табуы керек.
Anadolu-дағы «Ортопедия және травматология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Қандай белгілер немесе әсерлер болуы мүмкін?
Жиі белгілеріне аяқ-қолдың қысқалығы, дене тұлғасының салыстырмалы орташа көлемі, бастың үлкенірек болуы, бет ерекшеліктері және омыртқа немесе аяқ-қол осінің айырмашылықтары жатады.
Неден пайда болады немесе қауіп не арттырады?
Көбіне FGFR3 геніндегі белгілі бір нұсқадан туындайды; ол жаңа мутация ретінде пайда болуы немесе аутосомды-доминантты түрде тұқым қуалауы мүмкін.
Спондилолистез дегеніміз не?
Спондилолистез — бір омыртқаның төмендегі омыртқаға қатысты алға сырғуы, көбіне бел аймағында болады. Ем тексеру, қажет бейнелеу, тұрақтылық және адамның белсенділік мақсаттарына байланысты таңдалады.
Қалай анықталады немесе бағаланады?
Бел ауыруы, санның артқы бұлшықеттерінің тартылуы, аяқ ауыруы немесе жүйкелік белгілер болуы мүмкін, бірақ кей жағдайлар кездейсоқ анықталады. Ем симптомдар, тексеру және бейнелеу нәтижелеріне қарай жоспарланады.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.