Жүкті болу мүмкіндігі овуляция уақытына, жасқа және репродуктивтік денсаулыққа байланысты. Фертильді кезеңде тұрақты қорғанусыз жыныстық қатынас жүктілік ықтималдығын арттырады. Ұзақ уақыт жүктілік болмаса немесе цикл тұрақсыз, ауырсыну не басқа репродуктивтік мәселе болса, дәрігерлік бағалау пайдалы. Диагностика мен емдеу нақты себепке, симптомдардың ауырлығына және адамның жалпы денсаулығына қарай жеке жоспарланады.
Бала сүйгісі келетін ерлі-зайыптылар үшін жүктілік кезеңі әрі толқытатын, әрі мұқият назарды қажет ететін сапар. Жүктілік табиғи үдеріс болғанымен, кейбір жағдайларда оның басталуы күткеннен ұзаққа созылуы мүмкін. Овуляция кезеңі, жыныстық қатынастың дұрыс уақыты, өмір салты әдеттері және жалпы денсаулық жағдайы сияқты көптеген факторлар жүкті болу ықтималдығына тікелей әсер етеді. Сондықтан жүкті болғысы келетін әйелдерге өз ағзасын тануы, фертильділік циклін бақылауы және өмір салтына кейбір өзгерістер енгізуі қажет болуы мүмкін.
Қалай жүкті болуға болады?
Жүкті болу — аналық бездердің тұрақты жұмысы, жатырдың сау ортасы және сперматозоид пен жұмыртқа жасушасының қосылуы сияқты көптеген факторлардың үйлесімді болуы нәтижесінде жүзеге асатын табиғи үдеріс. Жүктілік үшін ең алдымен әйел овуляция кезеңінде қорғаныссыз жыныстық қатынасқа түсуі керек. Бұл үдерісте сау сперматозоид жатыр түтіктерінде ұрықтануға дайын тұрған жұмыртқа жасушасына жетеді. Ұрықтану жүзеге асқаннан кейін эмбрион жатырға орнығып, жүктілік басталады. Алайда бұл үдеріс әр әйелде бірдей жылдамдықпен және оңай жүрмейді.
Овуляция тәртібі, жас, күйзеліс деңгейі, дене салмағының индексі, тамақтану әдеттері және жалпы денсаулық жағдайы сияқты көптеген факторлар жүкті болу үдерісіне тікелей әсер етеді. Етеккірі тұрақты келетін әйелдерде овуляция күні әдетте етеккір циклінің 14-күні болады. Бұл кезеңде жыныстық қатынас мүмкіндігін арттыру керек. Егер бір жыл бойы тұрақты жыныстық қатынасқа қарамастан жүктілік болмаса, маманға жүгіну қажет.
Жүкті болуды жеңілдететін қалыптар қандай?
Жүкті болуды жеңілдететін жыныстық қалыптар — сперматозоидтардың жатыр мойнына оңайырақ жетуіне көмектесетін және жердің тартылыс күшінің әсерін барынша азайтатын қалыптар. Әсіресе «миссионерлік қалып» (әйел астында жататын классикалық қалып) осы мақсатта ең жиі ұсынылатын түрі. Бұл қалыпта сперманың қынапқа тереңірек түсуі мүмкін болады. Осылайша сперматозоидтардың жатырға жетуі жеңілдейді. Сонымен қатар жүкті болуды жеңілдететін басқа қалыптарды былайша тізуге болады:
- Жастықпен қолдау көрсетілген шалқасынан жату қалпы: Әйелдің жамбасының астына жастық қойылып, жамбас аймағы көтеріледі; бұл сперманың алға жылжуын жеңілдетеді.
- Қырынан жату («қасық» қалпы): Әсіресе овуляция кезеңінде таңдалса, сперматозоидтардың қозғалысына көмектесуі мүмкін.
- Жыныстық қатынастан кейін шалқасынан жатып күту: Әйелге шамамен 15–20 минут шалқасынан жатып, аяқтарын сәл жоғары көтеру ұсынылады.
- Жыныстық қатынастың жиілігі: Әсіресе овуляция кезеңінде 2 күнде 1 рет тұрақты жыныстық қатынас ұсынылады; қалыпқа қарамастан уақытты дұрыс таңдау маңызды.
- Жердің тартылыс күшінің әсерін азайту: Тік тұрып, отырып немесе әйел үстінде болатын қалыптардан аулақ болу ұсынылады.
Жүкті болмас бұрын неге назар аудару керек?
Жүкті болмас бұрын ескерілуі тиіс негізгі мәселелер ананың да, баланың да денсаулығы үшін өте маңызды. Ең алдымен әйелдерге гинеколог маманға барып, әйел денсаулығын жалпы тексеруден өту ұсынылады. Бұл тексеруде жатыр мен аналық бездердің жағдайы, овуляция тәртібі, жағынды талдауы (смир-тест) сияқты зерттеулер жүргізіледі. Сонымен қатар фолий қышқылын жүктілікке дейін кемінде 3 ай бұрын қабылдай бастау керек, себебі бұл дәрумен баланың жүйке жүйесінің дамуы үшін өмірлік маңызға ие.
Артық салмақ немесе тым арықтық та фертильділікке кері әсер етеді. Сондықтан сау салмақта болу маңызды. Отбасында генетикалық аурулар болса, қажетті тексерулер жүргізіліп, созылмалы аурулар болса, олар бақылауға алынуы керек. Сондай-ақ тұрақты ұйқы, сапалы тамақтану және жаттығу гормондарды теңестіру үшін де, фертильділікті арттыру үшін де пайдалы. Бұл алдын ала дайындық кезеңі болашақ ананың жүктілікті салауаттырақ өткізуіне негіз қалайды.
Жүктілікке дейінгі тамақтану қандай болуы керек?
Жүктілікке дейінгі кезеңде тамақтану жұмыртқа жасушасының сапасы мен гормондық теңгерімді сақтауда үлкен рөл атқарады. Теңгерімді және тұрақты тамақтану ағзаның жүктілік үшін ең қолайлы күйге жетуін қамтамасыз етеді. Жүктілікке дейін дұрыс тамақтану үшін назар аударатын жайттар:
- Фолий қышқылына бай жасыл жапырақты көкөністерді (шпинат, брокколи, авокадо) міндетті түрде тұтыну керек.
- Құрамында темір көп қызыл етке, бұршақ тұқымдастарға және кептірілген жемістерге басымдық беру керек.
- B тобындағы дәрумендер, мырыш және омега-3 май қышқылдары тұрғысынан теңгерімді тамақтануды қамтамасыз ету керек.
- Тазартылған қант пен өңделген тағамдардан аулақ болып, табиғи әрі балғын тағамдарға басымдық беру керек.
- Күнделікті су тұтыну кемінде 2 литр болуы керек, ағзаның сусызданбауына назар аудару керек.
- Антиоксиданттарға бай жемістер мен көкөністер жұмыртқа жасушасының сапасын арттыруға пайдалы.
- Кофеин қабылдауды шектеп, күніне 1 кесе сүзілген кофемен шектеу керек.
- Жеке тамақтану жоспары үшін қажет болса, диетологтың көмегіне жүгіну керек.
- Тұрақты уақытта тамақтану гормондық теңгерімді қолдайтын ең негізгі қадамдардың бірі.
Жүкті болу ықтималдығы қашан ең жоғары?
Жүкті болу ықтималдығы әйелдің овуляция кезеңіне сәйкес келетін күндерде ең жоғары. Етеккір циклі 28 күн болатын әйелде овуляция әдетте 14-күн шамасында болады. Овуляция — жетілген жұмыртқа жасушасының аналық безден бөлініп, жатыр түтігіне өтуі. Бұл жұмыртқа жасушасы шамамен 12–24 сағат бойы ұрықтануға дайын күйде болады.
Алайда сперматозоидтар әйел ағзасында 3–5 күн тіршілік ете алатындықтан, овуляциядан 4–5 күн бұрынғы және овуляциядан кейінгі 1 күн, яғни жалпы 5–6 күндік «фертильді терезе» жүкті болу ықтималдығы ең жоғары уақыт аралығы болып табылады. Осы кезеңде 1–2 күнде бір рет тұрақты жыныстық қатынас жүктілік мүмкіндігін арттырады. Овуляция уақытын дұрыс болжау үшін овуляция тестілері, базальды дене температурасын бақылау немесе жатыр мойны шырышын бақылау сияқты әдістерді қолдануға болады. Осы күндерді тиімді пайдалану жоспарсыздықтан туындайтын кешігулердің алдын алуы мүмкін.
Етеккірден кейін неше күннен соң жүкті болуға болады?
Етеккір басталғаннан кейін неше күннен соң жүкті болуға болатыны әйелдің циклінің ұзақтығына байланысты. Стандартты етеккір циклі 28 күн болса, овуляция 14-күн шамасында болады және бұл кезеңде жүкті болу ықтималдығы ең жоғары. Алайда циклі 30–35 күн болатын әйелдерде овуляция кешірек болады. Сондықтан ең дұрыс нәтиже жеке бақылау арқылы алынады.
Етеккір аяқталғаннан кейін шамамен 5–6 күннен соң фертильді терезе ашыла бастайды. Сондықтан етеккір аяқталғаннан кейінгі 7-ден 16-күнге дейінгі аралық жалпы алғанда жүкті болуға қолайлы күндер ретінде қарастырылады. Алайда бұл кезеңді тек күнтізбе әдісімен ғана емес, ағзаның белгілеріне назар аудара отырып та бақылау керек. Әсіресе жатыр мойны шырышының мөлдір, тайғақ және жұмыртқаның ағы тәрізді консистенцияға ие болуы овуляцияның жақындағанын көрсетеді. Овуляция тестілері де бұл тұрғыда өте тиімді. Бедеулікке күдігі бар немесе циклі тұрақсыз әйелдер бұл үдерісті акушер-гинекологпен бірге бақылауы керек.
Жүкті болу үшін PRP әдісі дегеніміз не?
PRP (Platelet Rich Plasma), яғни тромбоцитке бай плазма әдісі соңғы жылдары фертильділікті арттыру мақсатында гинекология саласында да қолданыла бастады. Бұл әдісте адамның өз қаны алынып, арнайы өңдеуден өткізіледі, тромбоцитке бай сұйықтық алынады және бұл сұйықтық жатыр ішіне немесе аналық бездерге енгізіледі. PRP емі әсіресе аналық без қоры азайған, ерте менопауза қаупі бар немесе бұрын экстракорпоральды ұрықтандыру (ЭКҰ) әрекеті сәтсіз аяқталған әйелдерде үміт күттіретін нәтижелер көрсетуде.
PRP-нің негізгі мақсаты — тіндердің өзін-өзі қалпына келтіру қабілетін арттыру және аналық без функцияларын жандандыру. Процедура анестезияны қажет етпейді, әдетте ауыртпайды және клиникалық жағдайда қысқа уақыт ішінде жүргізіледі. Алайда бұл әдіс әзірге әр орталықта қолданылмайды және оның әсері адамнан адамға өзгеруі мүмкін. PRP емін алған әйелдерде кейбір жағдайларда етеккір тәртібінің жақсаруы және фолликул дамуының артуы байқалған. Ғылыми зерттеулер жалғасуда; сондықтан PRP туралы ойлап жүрген адамдарға осы салада тәжірибелі маманға жүгіну ұсынылады.
Anadolu-дағы «Акушерлік және гинекология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Диетадағы жиі қателер туралы нені білу керек?
Жүкті болу мүмкіндігі жасқа, цикл уақытына, жүктілік ықтималдығына, медициналық анамнезге және тексеру нәтижелеріне байланысты. Ұзақ уақыт жүктілік болмаса, дәрігерлік бағалау қажет болуы мүмкін.
Қандай белгілер болуы мүмкін?
Симптомдар қалыпты гормондық өзгерістермен және басқа аурулармен ұқсас болуы мүмкін. Ұзақ ауырсыну, көп қан кету, қызба, естен тану немесе өзін өте нашар сезіну өз бетінше диагноз қоюға негіз болмауы тиіс. Белгілер жас, жүктілік ықтималдығы, анамнез және тексеру нәтижелерімен бірге бағаланады.
Оған не ықпал етуі мүмкін?
Медициналық тарих, тексеру, қан талдауы және жүктілікке байланысты ультрадыбыс сияқты зерттеулер қолданылуы мүмкін.
Қандай белгілер шұғыл бағалауды қажет етеді?
Көп қан кету, есінен тану, қатты біржақты іш ауыруы, айқын ентігу, құрысу немесе көру өзгерісімен қатты бас ауруы шұғыл көмекті қажет етеді.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.