Асқазан немесе басқа асқазан-ішек жолының перфорациясы — қабырға толық тесіліп, ауа мен асқазан құрамының құрсақ қуысына ағуы. Кенет өте қатты іш ауыруы, тақтайдай қатты іш, қызба, құсу немесе шок дамуы мүмкін. Бұл перитонит пен сепсиске тез әкелетін хирургиялық жедел жағдай және үйде күтуге болмайды.
Іш қуысында кенеттен басталған қатты ауырсыну көбіне ас қорыту жүйесімен байланысты мәселені білдіреді. Мұндай жағдайлардың ең ауыр себептерінің бірі – асқазан қабырғасының жыртылуы. Медициналық әдебиетте асқазанның тесілуі деп аталатын бұл көрініс жедел бағалауды қажет ететін шұғыл денсаулық мәселесі. Асқазандағы заттардың іш қуысына ағуы инфекцияның дамуына әкелуі мүмкін. Сондықтан ерте диагноз бен жедел ем өмірлік маңызға ие.
Асқазанның тесілуі (асқазан перфорациясы) деген не?
Медицинада асқазан перфорациясы деп анықталатын асқазанның тесілуі асқазан қабырғасында толық қабатты саңылаудың пайда болуымен сипатталады. Қалыпты жағдайда асқазан қабырғасы бірнеше қабаттан тұратын берік құрылымға ие. Бұл қабаттардың қандай да бір себеппен тұтастығын жоғалтуы асқазандағы заттардың іш қуысына өтуіне себеп болады.
Асқазан ішінде ас қорытуды қамтамасыз ететін күшті қышқылдар болады. Бұл сұйықтықтардың ішперденің жанасуы жылдам қабыну реакциясын бастайды. Іш қуысында дамыған инфекция жағдайды ауырлатуы мүмкін. Клиникалық үдеріс әдетте кенеттен басталатын қатты ауырсынумен көрінеді.
Асқазанның тесілуінің себептері қандай?
Асқазан қабырғасындағы саңылау әдетте астарында жатқан басқа аурудың салдары болып табылады. Асқазанның шырышты қабығының зақымдануына әкелетін жағдайлар уақыт өте келе қабырғаның әлсіреуіне себеп болуы мүмкін. Бұл үдеріс ілгерілегенде перфорацияның даму қаупі артады.
Медициналық бағалауларда ең жиі кездесетін себептерді белгілі тақырыптарға топтастыруға болады. Олардың әрқайсысы асқазан қабырғасына әртүрлі механизмдер арқылы әсер етуі мүмкін. Қауіп факторларын білу ерте диагноз үшін маңызды.
Асқазанның тесілуіне әкелуі мүмкін негізгі себептер:
- Ойық жара (пептикалық жара) ауруы
- Асқазанның ауыр инфекциялары
- Жарақат салдарынан асқазанның зақымдануы
- Кейбір дәрілерді ұзақ уақыт қабылдау
- Асқазан ісіктері
- Ас қорыту жүйесінің инфекциялары
- Іш аймағына тиген соққылар
Әр адамда бірдей себептер байқала бермейді. Кейбір науқастарда бірнеше фактор бірге әсер етуі мүмкін. Әсіресе ойық жара ауруы үдегенде асқазанның тесілу ықтималдығы айтарлықтай артады.
Асқазанның тесілуінің белгілері қандай?
Перфорация дамығанда белгілер әдетте кенеттен пайда болады. Ең назар аударарлық белгі – өткір әрі қатты іш ауыруы. Ауырсыну көбіне іштің жоғарғы бөлігінде басталады. Уақыт өте келе бүкіл ішке тарауы мүмкін.
Ауырсынумен қатар басқа белгілер де қосылуы мүмкін. Ағза инфекциямен күресе бастағанда кейбір жүйелік белгілер пайда болады. Бұл белгілер аурудың өрбу жылдамдығына қарай өзгеруі мүмкін.
Жиі байқалатын белгілер:
- Кенеттен басталған іш ауыруы
- Іш аймағының қатаюы
- Жүрек айну сезімі
- Құсу
- Дене қызуының көтерілуі
- Тамыр соғысының жиілеуі
- Іш қимылдары кезінде ауырсынудың күшеюі
Белгілер қысқа уақытта күшеюі мүмкін. Сондықтан асқазанның тесілуіне күдік туындағанда медициналық бағалауды кешіктіруге болмайды.
Ерте кезеңдегі белгілер (алғашқы 6 сағат)
Перфорация дамуының алғашқы сағаттары диагноз үшін өте шешуші саналады. Алғашқы кезеңде пайда болатын белгілер әдетте кенеттен ауырсынудан басталады. Ауырсыну көбіне өткір сипатта болады. Адам қозғалғанда оның қарқыны артуы мүмкін.
Ерте кезеңде асқазан заттарының іш қуысына таралуы әлі шектеулі болуы мүмкін. Алайда ішперде тітіркене бастайды. Науқастар іш аймағында сезімталдықты сезінеді.
Алғашқы сағаттарда байқалуы мүмкін белгілер:
- Кенеттен және өткір іш ауыруы
- Іш аймағындағы сезімталдық
- Жеңіл жүрек айну
- Қозғалғанда күшейетін ауырсыну
- Іштің жоғарғы бөлігінде керілу сезімі
Осы кезеңде анықталған асқазанның тесілуін жедел емдеуге болады.
Кеш кезеңдегі белгілер (6-12 сағаттан кейін)
Перфорация үдеген сайын іш ішілік инфекцияның даму қаупі артады. Ішпердеде пайда болған қабыну жағдайды ауырлатады. Ауырсыну кеңірек тарайды. Іш қабырғасы қатаюы мүмкін.
Бұл кезеңде жүйелік белгілер де пайда болады. Дене қызуының көтерілуі немесе тамыр соғысының жиілеуі назар аударарлық белгілер қатарына жатады.
Кеш кезеңде байқалуы мүмкін белгілер:
- Кең таралған іш ауыруы
- Іштің қатаюы
- Жоғары қызба
- Тамыр соғысының жиілеуі
- Қатты жүрек айну
Емделмеген жағдайда асқазанның тесілуі іш ішілік инфекцияға әкелуі мүмкін.
Асқазанның тесілуі қалай сезіледі?
Асқазан перфорациясын бастан кешкен адамдар ауырсынуды көбіне өткір әрі шыдау қиын сезім ретінде сипаттайды. Ауырсыну басында асқазан аймағында сезіледі. Уақыт өте келе бүкіл іш аймағына таралуы мүмкін. Іш бұлшықеттері рефлекторлы түрде жиырылуы мүмкін. Бұл жағдай іштің қатаюы деп аталады. Адам қозғалғанда ауырсыну айқынырақ болады.
Кейбір науқастар тіпті тыныс алғанда да ауырсыну сезетінін айтады. Ауырсынудың қарқыны әдетте қысқа уақытта артады. Сондықтан асқазанның тесілуі көбіне шұғыл араласуды қажет ететін жағдай ретінде бағаланады.
Асқазанның тесілуі қауіпті ме?
Асқазан қабырғасында пайда болған саңылау денсаулыққа елеулі қауіп төндіреді. Асқазан заттары іш қуысына таралғанда инфекция дамуы мүмкін. Бұл жағдай ішперденің қабынуына әкеледі.
Емделмеген жағдайда көрініс тез үдеуі мүмкін. Инфекцияның бүкіл ағзаға таралу қаупі бар. Бұл жағдай сепсис деп аталады және өмірге қауіп төндіруі мүмкін.
Ерте диагноз қойылғанда емнің сәттілік деңгейі жоғары. Хирургиялық араласу арқылы перфорацияны жабуға болады. Сондықтан асқазанның тесілу белгілеріне байыппен қарау керек.
Асқазанның тесілуі диагнозы қалай қойылады?
Диагноз қою үдерісі клиникалық бағалаудан басталады. Науқастың шағымдары егжей-тегжейлі зерттеледі. Физикалық тексеру кезінде іштің қатаюы немесе сезімталдығы назар аудартуы мүмкін.
Диагнозды нақтылау үшін бейнелеу әдістері қолданылады. Іш аймағында бос ауаның көрінуі перфорация тұрғысынан маңызды белгі.
Диагноз қоюда қолданылатын негізгі әдістер:
- Іш қуысының рентгені
- Компьютерлік томография
- Қан анализдері
- Физикалық тексеру
Бұл зерттеулердің арқасында асқазанның тесілуін тез анықтауға болады.
Асқазанның тесілуі қалай емделеді?
Емдеу жоспары науқастың жалпы жағдайына қарай анықталады. Көптеген жағдайларда хирургиялық араласу қажет. Мақсат – асқазан қабырғасындағы саңылауды жабу.
Хирургиялық операция кезінде іш қуысы тазартылады. Инфекцияның алдын алу үшін антибиотикпен емдеу қолданылуы мүмкін.
Емдеу үдерісінде қолданылатын әдістер:
- Хирургиялық қалпына келтіру
- Антибиотикпен емдеу
- Сұйықтықпен қолдау
- Мұқият бақылау
Ерте араласу жасалған асқазан тесілуі жағдайларында сауығу үдерісі қысқарақ болады.
Операциядан кейінгі емдеу үдерісі
Хирургиялық араласудан кейін науқастар әдетте бірнеше күн ауруханада бақыланады. Іш ішілік инфекция қаупіне байланысты тұрақты тексеру жүргізіледі.
Тамақтану үдерісі біртіндеп жүзеге асады. Алғашқы күндері сұйық тағамдар таңдалады. Кейін қалыпты тамақтануға көшеді. Сауығу кезеңінде дәрігер ұсыныстарын орындау маңызды. Бұл кезеңде асқазан тесілуінен кейінгі асқынулардың даму қаупін азайтуға болады.
Асқазанның тесілуіне жасалатын операция неше сағатқа созылады?
Хирургиялық операцияның ұзақтығы науқастың жағдайына қарай өзгеруі мүмкін. Перфорацияның көлемі мен іш ішілік инфекцияның дәрежесі операция ұзақтығына әсер етеді.
Көптеген жағдайларда операция 1-ден 2 сағатқа дейін аяқталады. Алайда кейбір жағдайларда ұзағырақ созылуы мүмкін.
Операция кезінде асқазан қабырғасындағы саңылау жабылады. Іш қуысы тазартылады. Осы араласудан кейін асқазанның тесілуі емделген болып саналады.
Асқазанның тесілуі қанша уақытта жазылады?
Сауығу уақыты адамнан адамға әртүрлі болуы мүмкін. Хирургиялық араласудан кейін бірнеше апта ішінде күнделікті іс-әрекеттерге оралуға болады.
Дәрігер ұсыныстарын орындау сауығу үдерісін жылдамдатады. Бұл кезеңде тамақтану тәртібі маңызды рөл атқарады. Науқастардың көпшілігінде асқазанның тесілуінен кейін толық сауығу бірнеше апта ішінде жүзеге асады.
Асқазанның тесілуіне жасалған операциядан кейін неге назар аудару керек?
Операциядан кейінгі кезеңде кейбір сақтық шараларын қолдану қажет. Ас қорыту жүйесінің қайта теңгерімге келуі уақыт алуы мүмкін.
Науқастар назар аударуы тиіс тұстар:
- Дәрігер тексеруіне тұрақты бару
- Жеңіл тамақтану тәртібін ұстану
- Ауыр дене белсенділігінен аулақ болу
- Жеткілікті сұйықтық ішу
Бұл ұсыныстарды орындау асқазанның тесілуінен кейінгі сауығу үдерісін қолдайды.
Асқазанның тесілуіне жасалатын операцияның қауіптері қандай?
Әрбір хирургиялық операцияның белгілі бір қауіптері бар. Асқазан перфорациясына жасалатын операция да кейбір асқынуларға әкелуі мүмкін.
Ықтимал қауіптер қатарына мыналар жатады:
- Инфекцияның дамуы
- Қан кету
- Тігіс сызығынан ағу
- Іш ішілік қабыну
Хирургиялық топ қолданатын сақтық шараларының арқасында асқазан тесілуіне жасалатын операцияларда асқыну деңгейі төмен.
Асқазанның тесілуінің алдын қалай алуға болады?
Ас қорыту жүйесінің денсаулығын сақтау перфорация қаупін азайтуы мүмкін. Тұрақты тексерулер ерте диагноз үшін маңызды.
Әсіресе асқазан ауруларын емдеу қауіп факторларын азайтады. Салауатты өмір салты әдеттері ас қорыту жүйесін қолдайды.
Қорғаныш шараларына мыналар жатады:
- Денсаулықты тұрақты тексеру
- Теңгерімді тамақтану
- Асқазан ауруларын ерте емдеу
- Дәрігер ұсынысынсыз дәрі қабылдамау
Бұл шаралар асқазанның тесілу қаупін азайтуы мүмкін.
Тамақтану және өмір салты бойынша ұсыныстар
Ас қорыту жүйесінің денсаулығы күнделікті әдеттермен тығыз байланысты. Теңгерімді тамақтану асқазан денсаулығын сақтайды.
Жеткілікті су ішу ас қорытуды қолдайды. Тұрақты дене белсенділігі де жалпы денсаулыққа оң әсер етеді. Салауатты өмір тәртібін қалыптастыру асқазанның тесілу қаупін азайтуда маңызды рөл атқарады.
Күйзелістен асқазан тесіле ме?
Қатты күйзеліс асқазан перфорациясын тікелей тудырмайды. Алайда асқазан ауруларының өршуіне ықпал етуі мүмкін.
Күйзеліс кезеңдерінде асқазан қышқылының артуы байқалуы мүмкін. Бұл жағдай ойық жараның пайда болуына негіз болуы мүмкін. Ұзақ уақыт емделмеген ойық жара жағдайларында асқазанның тесілу қаупі туындауы мүмкін.
Асқазанның тесілуі туралы жиі қойылатын сұрақтар
Асқазанның тесілуі өздігінен жазыла ма?
Асқазан перфорациясы – елеулі денсаулық мәселесі. Көптеген жағдайларда хирургиялық араласу қажет. Оның өздігінен жазылуы күтілмейді.
Асқазанның тесілуі неше күнде білінеді?
Белгілер әдетте қысқа уақытта пайда болады. Науқастардың көпшілігінде бірнеше сағат ішінде қатты ауырсыну дамиды. Асқазанның тесілуі тез үдейтін жағдай.
Асқазан тесілгенде ауырсынуды басатын дәрі қабылдауға бола ма?
Іш қатты ауырған жағдайда дәрі қабылдамас бұрын дәрігердің бағалауы қажет. Ауырсынуды басатын дәрілер кейбір белгілерді жасыруы мүмкін.
Асқазан қандай жағдайларда тесіледі?
Асқынған ойық жара ауруы, жарақат немесе инфекция сияқты жағдайлар асқазан қабырғасын әлсіретуі мүмкін. Бұл жағдайлар асқазанның тесілуіне әкелуі мүмкін.
Асқазанның тесілуі неше сағатқа созылады?
Перфорация пайда болғанда белгілер әдетте бірнеше сағат ішінде күшейеді. Ерте араласу емнің сәттілігін арттырады.
Anadolu-дағы «Гастроэнтерология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Асқазан перфорациясы жедел жағдай ма?
Иә, хирургиялық шұғыл жағдай.
Ең тән белгісі қандай?
Кенет өте қатты және тұрақты іш ауыруы.
CT қажет пе?
Көп жағдайда диагнозды нақтылауға көмектеседі.
Емде операция керек пе?
Көп науқаста шұғыл хирургиялық ем қажет.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.