Көздің ашуы, күйдіруі немесе құм тұрғандай сезім көбіне көз бетінің тітіркенуінен болады. Құрғақ көз, ұзақ экран қолдану, контакт линзалары, аллергия, түтін, шаң, жел, инфекция немесе бөгде зат себеп болуы мүмкін. Тұрақты ауырсыну, айқын қызару, жарыққа сезімталдық немесе көру өзгерісі офтальмологиялық тексеруді қажет етеді.
Көз денсаулығы — күнделікті өмір сапасына тікелей әсер ететін ең маңызды факторлардың бірі. Көру сезімінің дұрыс жұмыс істеуі көздің дұрыс ылғалдануы және сыртқы әсерлерден қорғалуы арқылы мүмкін болады. Алайда көптеген адамдар анда-санда көздің ашуы, күйдіруі, қызаруы және қышуы сияқты шағымдарға тап болуы мүмкін. Көздің ашуы — көз бетінде немесе оның айналасында сезілетін жайсыз күйдіру, шаншу немесе тітіркену сезімі. Бұл жағдай көздің құрғауы, аллергиялар, инфекциялар, бөгде заттар, экранды ұзақ пайдалану және қоршаған орта факторлары сияқты көптеген әртүрлі себептерден туындауы мүмкін. Көбіне жеңіл әрі уақытша болатын көздің ашуы кейбір жағдайларда созылмалы сипат алып, медициналық араласуды қажет етуі мүмкін. Көздің ашуының себептерін түсіну, белгілерін тану және дұрыс емдеу әдістерін қолдану көз денсаулығын сақтау тұрғысынан өте маңызды.
Көздің ашуы деген не?
Бұл — көздегі жайсыз күйдіру, шаншу, құрғау немесе бөгде зат түскендей сезіммен көрінетін жиі кездесетін симптом. Ол көз бетінің жеткілікті ылғалданбауы, тітіркенуі немесе қабынуы нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Көбіне көздің ашуы жеке байқалмайды; ол қызару, қышу, жасаурау, жарыққа сезімталдық және көрудің бұлыңғырлануы сияқты басқа белгілермен бірге пайда болуы мүмкін. Көздің ашуының негізгі себебі — көз бетінің қорғаныш қабатының зақымдануы немесе тітіркенуі. Көз жас қабығының арқасында ылғалданып, қорғалады. Егер бұл қабат жеткілікті өндірілмесе немесе біркелкі таралмаса, көз бетінде құрғау мен тітіркену пайда болады. Бұл көздің ашу сезіміне әкелуі мүмкін.
Көздің ашуы әртүрлі себептерге байланысты пайда болуы мүмкін болғандықтан, оның алдын алу және емдеу әдістері де соған сәйкес әртүрлі болады. Әсіресе компьютерді ұзақ пайдалану, құрғақ ауа және ауаның ластануы сияқты қоршаған орта факторлары көз денсаулығына теріс әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар тамақтану әдеттері де көз денсаулығында маңызды рөл атқарады. Құрамында омега-3 май қышқылдары бар тағамдар (балық, грек жаңғағы, зығыр тұқымы) және A дәруменіне бай тағамдар (сәбіз, тәтті картоп, шпинат) көзді қолдап, құрғау мен ашу сезімін азайтуы мүмкін. Көз денсаулығы үшін жеткілікті мөлшерде су ішу де өте маңызды. Себебі ағзаның сусыздануы көз жасының өндірілуін азайтып, көзде құрғау сезіміне әкелуі мүмкін.
Егер көздің ашуы қатты қышумен, күйдірумен және көрудің бұзылуымен қатар жүрсе, кешіктірмей көз дәрігеріне жүгіну қажет. Көзді тексеру арқылы көз бетіндегі тітіркенуді немесе ықтимал инфекцияны бағалау дұрыс емдеу әдісін анықтау үшін шешуші маңызға ие.
Көздің ашуы неліктен пайда болады?
Көздің ашуы көптеген әртүрлі себептерге байланысты дамуы мүмкін. Ең жиі себебі — көздің құрғауы. Құрғау кезінде көз жасы өндірілуінің азаюына немесе көз жасының булануына байланысты көз бетінде жеткілікті ылғал қамтамасыз етілмейді. Кондиционерлі немесе желді ортада болу, экранды ұзақ пайдалану, қартаю және кейбір дәрілер көздің құрғауына себеп болуы мүмкін. Басқа себептер:
- Аллергиялық реакциялар: Тозаң, шаң, үй жануарларының жүні, зең немесе косметикалық өнімдер сияқты аллергендер көздің ісінуі, қышуы, ашуы және жасаурауы сияқты белгілерге әкелуі мүмкін. Көктем айларында маусымдық аллергиялық конъюнктивит жиі кездеседі және көздің ашу сезіміне себеп болуы мүмкін.
- Көздің шаршауы және экранды ұзақ пайдалану: Компьютер, телефон немесе теледидар экрандарына ұзақ қарау көздің сирек жыпылықтауына әкеліп, көздің құрғауы арқылы ашу сезімін тудырады. Көк жарықтың әсері көз бұлшықеттерін шаршатып, көзде ашу мен күйдіру сезіміне себеп болуы мүмкін.
- Конъюнктивит: Көздің ақ бөлігін жабатын қабықтың қабынуы, ол қызару, бөлінді, көздің ашуы және қышуы арқылы көрінеді.
- Блефарит: Қабақ жиектерінің қабынуы, ол әдетте қабыршақтану, ашу және күйдіру сезімімен сипатталады.
- Арпа (хордеолум): Қабақтағы инфекцияланған май бездерінің ісінуінен пайда болады және ашу сезіміне себеп болуы мүмкін.
- Көзге түскен бөгде зат немесе химиялық заттар: Көзге шаң, құм, кірпік немесе ұсақ бөлшектердің түсуі көз бетін тітіркендіріп, ашу сезімін тудыруы мүмкін. Сабын, сусабын, тазалау құралдары немесе түтін сияқты химиялық заттар да көздің тітіркенуіне себеп болуы мүмкін.
- Контактілі линзаларды пайдалану: Линзаларды ұзақ уақыт тағу немесе оларды дұрыс тазаламау көз бетін құрғатып, тітіркендіруі мүмкін. Линзаларды дұрыс пайдаланбау, линза ерітіндісіне аллергиялық реакция немесе көзде оттегінің жетіспеуі ашу сезіміне әкелуі мүмкін.
- Жүйелі аурулар және дәрумен тапшылықтары: Қант диабеті, қалқанша без аурулары, ревматоидты артрит, Шегрен синдромы сияқты аутоиммундық аурулар көздің құрғауына және ашу сезіміне себеп болуы мүмкін.
- A дәруменінің тапшылығы: Көз денсаулығы үшін аса маңызды дәрумен, оның тапшылығы көз бетінде құрғау мен ашу сезіміне әкелуі мүмкін.
Көздің ашуы қалай басылады?
Көздің ашуын емдеу оның себебіне қарай өзгереді. Алайда жалпы алғанда мына әдістерді қолдануға болады:
- Көздің құрғауын басу үшін жасанды көз жасын қолдану: Көзді ылғалдандыру үшін жасанды көз жасы тамшылары немесе гельдері қолданылуы мүмкін. Көзі құрғайтын адамдар консервантсыз көз тамшыларын таңдағаны жөн.
- Көзге демалыс беру және экран алдындағы уақытты азайту: 20-20-20 ережесін сақтау керек: әр 20 минут сайын 20 секунд бойы 20 метр қашықтыққа қарау көзге демалыс береді. Жыпылықтау рефлексін күшейту үшін көзді саналы түрде жиірек жыпылықтату керек.
- Жылы компресс және көз гигиенасына мән беру: Көз инфекцияларының алдын алу үшін қолды жиі жуып, макияжды тұрақты түрде тазалап отыру керек. Арпа немесе блефарит сияқты жағдайларда жылы компресс қолданылуы мүмкін.
Көздің ашуын емдеу
Көздің ашуының негізінде жатқан себепті дұрыс анықтау үшін көз дәрігерімен кеңесу керек. Көздің құрғауы кезінде дәрігер көз жасы тамшыларын, омега-3 қоспаларын, ылғалдандыратын көз гельдерін тағайындауы мүмкін. Аллергиялық себепті көздің ашуы кезінде дәрігер ұсынған дәрілерді қолдану қажет болуы мүмкін; ал ауыр көз мәселелерінде контактілі линзаларды ауыстыру, көз операциялары немесе жоғары деңгейлі медициналық ем қажет болуы мүмкін. Егер көздің ашуы қатты болса, ұзақ уақыттан бері жалғасып келсе немесе көрудің жоғалуымен бірге байқалса, уақыт жоғалтпай көз дәрігеріне жүгіну керек.
Anadolu Medical Center редакциялық алқасы
Жиі қойылатын сұрақтар
Көздің ашуы дегеніміз не?
Бұл көз бетінде күйдіру, шаншу, құм тұрғандай немесе бөгде зат бардай сезім. Бір немесе екі көзде болып, қызару, жас ағу, қышу, құрғақтық немесе бұлдыр көрумен қатар жүруі мүмкін.
Көздің ашуына не себеп болады?
Құрғақ көз, экранды ұзақ пайдалану, аллергия, контакт линзалары, түтін, жел, шаң, инфекция және бөгде заттар жиі себеп болуы мүмкін.
Көздің ашуын қалай жеңілдетуге болады?
Жеңіл жағдайда экраннан үзіліс, жиі жыпылықтау, түтін мен желден аулақ болу, линзаны демалдыру және консервантсыз жасанды жас тамшылары көмектесуі мүмкін.
Тұрақты ашу қалай тексеріледі?
Көру өткірлігі, қабақ, конъюнктива, қасаң қабық және көз жасы қабаты тексеріледі; қажет болса флуоресцеин бояуы қолданылады.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.