Витрэктомия көздің шыны тәрізді денесін алып, торқабықты немесе көздің артқы құрылымдарын емдеуге мүмкіндік береді. Операцияда газ немесе силикон майы қолданылуы мүмкін және кейін арнайы бас қалпы не ұшу шектеуі қажет болуы ықтимал. Ем немесе бақылау тәсілі нақты себепке, ауырлыққа, адамның жасына, қосымша ауруларына және клиникалық бағалауға қарай жеке таңдалады.
Көз денсаулығы — өмір сапасына тікелей әсер ететін ең нәзік тақырыптардың бірі. Көру қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін тор қабық пен шыны тәрізді дене ауруларын емдеуде қазіргі хирургиялық әдістердің маңызы зор. Осы әдістердің бірі — витрэктомия, яғни көздің ішкі бөлігінде орналасқан және жарықтың тор қабыққа дұрыс жетуін қамтамасыз ететін гель тәрізді шыны тәрізді денені хирургиялық жолмен алып тастау операциясы. Бүгінде ол тор қабық аурулары, диабеттік қан құйылулар, макула тесігі сияқты көздің ішкі көптеген проблемаларын емдеуде тиімді әрі сенімді әдіс ретінде ерекшеленеді. Витрэктомия — микрохирургиялық әдістермен жүргізілетін және әдетте жергілікті жансыздандырумен жасалатын күрделі көз операциясы. Диагностикалық та, емдік те мақсатта жасалуы мүмкін бұл ота көздің артқы сегментіндегі проблемаларға тікелей араласуға мүмкіндік береді.
Витрэктомия дегеніміз не?
Витрэктомия — көздің ішкі бөлігінде орналасқан, «шыны тәрізді дене» (витреус) деп аталатын мөлдір, гель тәрізді құрылымды хирургиялық жолмен алып тастау операциясы. Шыны тәрізді дене қалыпты жағдайда көз алмасының ішінде жарықтың тор қабық бетіне дұрыс жетуін қамтамасыз етеді. Алайда бұл құрылым жасқа байланысты дегенерация, жарақат, қан құйылу немесе инфекция сияқты себептермен лайланғанда немесе құрылымын жоғалтқанда, көру сапасын айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Мұндай жағдайларда шыны тәрізді денені толығымен немесе ішінара алып тастау қажет болуы мүмкін. Бұл ота витрэктомия деп аталады.
Микрохирургиялық әдістермен жасалатын витрэктомия көздің артқы бөлігіне жетуге және ондағы ауруларды тікелей емдеуге мүмкіндік береді. Операция кезінде шыны тәрізді дене алынғаннан кейін оның орнына әдетте газ, силикон майы немесе тұзды ерітінді негізіндегі сұйықтықтар енгізіліп, көздің ішкі құрылымы қолдау табады. Бүгінде витрэктомия тор қабық пен макула хирургиясының негізгі әдістерінің бірі болып саналады.
Витрэктомияның қандай түрлері бар?
Витрэктомия — көз ішіндегі шыны тәрізді дене деп аталатын гель консистенциялы құрылымды хирургиялық жолмен алып тастау операциясы және аурудың сипатына қарай әртүрлі әдістермен жүргізілуі мүмкін. Витрэктомияның әр түрі хирургтың көздің қай бөлігіне араласатынына және қандай проблеманы шешуге тырысатынына қарай жіктеледі. Технологиялық жетістіктердің арқасында бұл хирургиялық араласу алдыңғы сегмент ауруларында да, тор қабық сияқты артқы сегмент ауруларында да тиімді қолданылады. Әсіресе тор қабық хирургиясының ажырамас бөлігі болып табылатын витрэктомия жоспарлы да, шұғыл да жағдайларда қолданыла алатын икемді араласу түрін ұсынады.
Бұл хирургия түрлерінің ішінде ең жиі қолданылатыны — pars plana витрэктомиясы. Бұл әдіспен тор қабық сияқты көздің артқы бөлігіндегі құрылымдарды тікелей емдеуге болады. Шектеулі аймақтарда алдыңғы (anterior) витрэктомия жүргізіледі. Ол әдетте катаракта операциясы кезінде немесе алдыңғы сегменттегі асқынуларды тазарту үшін таңдалады. Кейбір күрделі жағдайларда, әсіресе микроскоппен көрініс алу мүмкін болмағанда, эндоскопиялық витрэктомия қолданылуы мүмкін. Хирургия түрі сәттілік көрсеткішіне де, қалпына келу кезеңіне де әсер етуі мүмкін. Төменде бұл әдістердің толық сипаттамасы берілген:
- Pars plana витрэктомиясы (PPV): Көздің артқы бөлігіне, яғни шыны тәрізді дене қуысына жету үшін «pars plana» деп аталатын аймақтан кіріп жасалатын витрэктомияның ең жиі түрі. Тор қабықтың ажырауы, макула тесігі, диабеттік ретинопатия және шыны тәрізді денеге қан құйылу сияқты ауруларда қолданылады.
- Алдыңғы (anterior) витрэктомия: Көздің алдыңғы бөлігінде, әсіресе катаракта операциясы кезінде немесе артқы капсуланың жыртылуы сияқты асқынуларда шыны тәрізді дененің алдыңғы бөлігін тазарту мақсатында жасалатын ота. Бұл шектеулі хирургия және тор қабық аймағына араласпайды.
- Эндоскопиялық витрэктомия: Көздің ішкі құрылымы қатты бұлыңғырлық немесе қасаң қабық проблемасы салдарынан көрінбеген жағдайда эндоскоп көмегімен жасалатын арнайы хирургиялық әдіс. Жарақаттық жағдайларда немесе тығыз катаракта сияқты жағдайларда таңдалады.
- Аз инвазивті витрэктомия (MIVS): Кішірек тілімдер мен жіңішкерек хирургиялық құралдар арқылы жасалатын, қалпына келу кезеңі қысқарақ заманауи витрэктомия әдісі. 25G, 27G сияқты калибр нұсқаларымен жүргізілуі мүмкін.
Витрэктомия операциясы не үшін жасалады?
Витрэктомия операциясы көз ішіндегі гель тәрізді шыны тәрізді дене мөлдірлігін жоғалтқанда, тор қабыққа қысым түсіргенде немесе көруге кедергі келтіретін проблема тудырған жағдайларда жүргізіледі. Негізгі мақсат — науқастың көруіне кедергі болатын патологияны жою және қажет болса тор қабыққа тікелей хирургиялық түзету жасау.
Операция жасауға негіз әдетте қандай да бір көз ауруына байланысты дамыған көру қабілетінің төмендеуі, көрудің кенеттен бұлыңғырлануы немесе жарқылдар көру сияқты шағымдар болып табылады. Ең жиі себептердің бірі — шыны тәрізді денеге қан құйылу. Бұл жағдай әдетте қант диабеті бар науқастарда жаңа түзілген тамырлардың жарылуы нәтижесінде пайда болады және көруді толығымен бөгеуі мүмкін. Витрэктомия арқылы бұл қан құйылулар тазартылып, тор қабықты қайта көруге мүмкіндік туады. Сондай-ақ тор қабықтың ажырауы сияқты шұғыл араласуды қажет ететін жағдайларда тор қабықты орнына қайта келтірмес бұрын шыны тәрізді денені алып тастау міндетті.
Тағы бір маңызды себеп — орталық көруге әсер ететін макула тесігі немесе эпиретиналды мембрана сияқты құрылымдық проблемалар. Мұндай жағдайларда хирург тор қабыққа тікелей араласып, бар қабықшаларды тазартып қана қоймай, тіннің тұтастығын да қалпына келтіре алады. Жарақаттар, көз ішіндегі бөгде заттар, көз ішілік инфекциялар (эндофтальмит) немесе бұрын жасалған көз операциясынан кейін дамыған асқынулар да витрэктомияны қажет ететін клиникалық жағдайлар. Кейбір жағдайларда бұл ота көздің ішкі құрылымын тұрақтандыру және басқа емдеу әдістерін қолдануға мүмкіндік беру үшін профилактикалық мақсатта да жасалуы мүмкін.
Витрэктомия дұрыс уақытта және дұрыс көрсеткіш бойынша жасалғанда көру қабілетінің жоғалуының алдын алып қана қоймай, бар көру функциясын қалпына келтіруге де мүмкіндік береді. Алайда бұл хирургиялық араласуды тәжірибелі тор қабық хирургы жүргізуі тиіс және шешім науқастың клиникалық жағдайы жан-жақты бағаланғаннан кейін қабылдануы керек.
Витрэктомия операциясынан кейін неге назар аудару керек?
Операциядан кейінгі қалпына келу кезеңі қолданылған хирургиялық әдіске, көз ішіне енгізілген материалға (газ, силикон майы және т.б.) және аурудың түріне қарай өзгеріп отырады. Алайда кез келген жағдайда қалпына келудің дұрыс жүруі және асқынулардың алдын алу үшін науқастар сақтауы тиіс негізгі ережелер бар. Алғашқы күндері көздің шаншуы, жеңіл ауыру, бұлыңғыр көру немесе жасаурау сияқты белгілер қалыпты саналғанымен, қатты ауыру, көрудің кенеттен жоғалуы немесе айқын қызару жағдайында дереу дәрігерге қаралу керек.
Ең маңызды мәселелердің бірі — көз ішіндегі теңгерімді қамтамасыз ететін газ көпіршігі сияқты заттар енгізілген болса, басты белгілі бір қалыпта ұстау міндетті. Хирург ұсынған бұл қалыптарды міндетті түрде сақтау керек; әйтпесе тор қабық бетіне қажетті қысым дұрыс түспей, операцияның нәтижесі қауіпке ұшырайды. Сонымен қатар тағайындалған көз тамшыларын уақытында және тұрақты қолдану, көз гигиенасын сақтау және дене жүктемесінен аулақ болу қалпына келу процесіне тікелей әсер етеді. Операциядан кейінгі кезеңде дәрігердің бақылау тексерулерін ешқашан елемеуге болмайды және дәрігер белгілеген күндері міндетті түрде тексеруге бару керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
Витрэктомия дегеніміз не?
Витрэктомия — хирург торқабықты немесе көздің артқы бөлігіндегі басқа құрылымдарды емдеу үшін шыны тәрізді дененің бір бөлігін немесе бәрін алып тастайтын көз операциясы.
Қандай жағдайларда жасалуы мүмкін?
Витрэктомия торқабық ажырауы, макулярлық тесік, эпиретинальды мембрана, өздігінен тазаланбайтын шыны тәрізді дене қанталауы және диабеттік көз ауруының кей асқынуларында қолданылуы мүмкін.
Операция қалай жасалады?
Процедура көздегі өте кішкентай тесіктер арқылы орындалады және лазер емін, мембрананы аршуды, газ немесе силикон майын қолдануды қамтуы мүмкін.
Қалай анықталады немесе бағаланады?
Бағалау медициналық тарихты жинаудан және тексеруден басталады. Мәселеге қарай дәрігерлер себепті растау және маңызды балама жағдайларды жоққа шығару үшін қан немесе несеп талдауларын, бейнелеу әдістерін, мамандандырылған тексеруді немесе функционалдық сынақтарды қолдануы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.