Несеп өсіндісі — несеп жолы инфекциясына күдік болғанда несептегі бактерияларды немесе басқа микроорганизмдерді анықтауға арналған зертханалық тест. Үлгінің дұрыс жиналуы ластануды азайтады. Нәтижеде микроорганизм және антибиотикке сезімталдығы көрсетілуі мүмкін, бұл антибиотик қажет болғанда нысаналы ем таңдауға көмектеседі. Нәтиже мен емдеу қажеттілігі жеке клиникалық жағдайға қарай бағаланады.
Несеп өсіндісі (несепті бактериологиялық себу) — зәр шығару жолдарында инфекция тудыруы мүмкін бактерияларды, саңырауқұлақтарды немесе сирек жағдайда басқа микроорганизмдерді анықтау мақсатында жасалатын микробиологиялық зертханалық талдау. Бұл талдау әсіресе зәр шығару жолдарының инфекциясына (ЗЖИ) күдігі бар адамдарда диагнозды нақтылау және дұрыс емді жоспарлау үшін қолданылады. Несеп өсіндісінің арқасында инфекцияның бар-жоғымен қатар оны тудырған микроорганизмнің түрі және оның қандай антибиотиктерге сезімтал екені де анықталуы мүмкін.
Несеп өсіндісі дегеніміз не?
Несеп өсіндісі — стерильді жағдайда алынған несеп үлгісін арнайы қоректік орталарға себу арқылы микроорганизмдердің өсетін-өспейтінін зерттейтін талдау. Қалыпты жағдайда несеп стерильді деп есептеледі және құрамында микроорганизмдер болмайды. Өсіндіде бактериялардың немесе саңырауқұлақтардың өсуі анықталса, бұл зәр шығару жолдарында инфекцияның бар екенін көрсетеді. Талдау әсіресе жиі зәр шығару, зәр шығарғанда ашу, жағымсыз иісті несеп, қызба немесе шап ауыруы сияқты шағымдары бар адамдарда өте маңызды. Сонымен қатар емге қарамастан басылмайтын немесе қайталанатын инфекцияларда да оны міндетті түрде жасау керек.
Несеп өсіндісі арқылы не тексеріледі?
Несеп өсіндісі талдауы арқылы зәр шығару жолдарында инфекцияның бар-жоғы және инфекцияны қандай микроорганизм тудырғаны анықталады. Сонымен қатар талдау нәтижесінде антибиотикограмма деп аталатын қосымша бағалау жүргізіледі. Антибиотикограмманың арқасында өскен бактерияның қандай антибиотиктерге сезімтал, қайсысына төзімді екені анықталады. Осылайша антибиотиктерді кездейсоқ қолданудың алдын алып, адамға жеке, тиімді ем жоспарлауға болады.
Несеп өсіндісі қалай жасалады?
Несеп өсіндісі үшін алдымен дұрыс алынған несеп үлгісі қажет. Ең жиі қолданылатын әдіс — несептің орта үлесін алу. Бұл әдістің мақсаты — несептің алғашқы бөлігіндегі сыртқы ортадан түсуі мүмкін микроорганизмдердің үлгіге араласуына жол бермеу. Алынған несеп үлгісі стерильді ыдыста зертханаға жіберіледі және онда арнайы қоректік орталарға себіледі. Өсінді ортасында 24–48 сағат күтіледі және осы уақыт өткен соң микроорганизмдердің өсу-өспеуі бағаланады. Қажет болған жағдайда нәтижелерді нақтылау үшін бұл мерзім 72 сағатқа дейін ұзаруы мүмкін.
Әйелдерде несеп өсіндісі қалай алынады?
Әйелдерде несеп өсіндісіне үлгі алғанда гигиена ережелеріне ерекше назар аудару керек. Алдымен жыныс аймағын алдыңғы жақтан артқы жаққа қарай тазалау және мүмкін болса, бір рет қолданылатын тазалау майлықтарын пайдалану керек. Несептің алғашқы бөлігін дәретханаға шығарып, содан кейін несептің орта үлесін стерильді ыдысқа жинау керек. Ыдыстың ішкі бетіне және қақпағына қол тигізбеу өте маңызды. Дұрыс алынбаған үлгілер өсіндіде жалған оң нәтижелерге әкеліп, қажетсіз антибиотик қолдануға себеп болуы мүмкін.
Несеп өсіндісінің көрсеткіштері
Несеп өсіндісінің нәтижелері несепте микроорганизмдердің өскен-өспегеніне және өскен бактериялардың санына қарай бағаланады. Нәтижелер әдетте колония түзетін бірлікпен (CFU/ml) беріледі. Қалыпты жағдайда сау адамдардың несебінде бактериялардың өсуі күтілмейді. Белгілі бір шекті мәннен жоғары бактериялардың анықталуы зәр шығару жолдарының инфекциясы пайдасына қабылданады. Алайда нәтижелер ешқашан жеке-дара бағаланбайды. Науқастың шағымдары, жасы, жынысы және клиникалық жағдайы да ескеріледі.
Жалпы алғанда несеп өсіндісінің көрсеткіштері былай түсіндіріледі:
- 10⁵ CFU/ml және одан жоғары бактериялардың өсуі мәнді инфекция ретінде қабылданады
- Төменірек мәндер кейде контаминацияның (үлгінің ластануының) көрсеткіші болуы мүмкін
- Шағым болса, төмен мәндердің де клиникалық маңызы болуы мүмкін
Жүктілік кезіндегі несеп өсіндісінің көрсеткіштері
Жүктілік кезінде несеп өсіндісі ана мен сәбидің денсаулығы тұрғысынан ерекше маңызға ие. Жүктілік кезеңінде кейбір әйелдерде ешқандай белгі болмаса да, зәр шығару жолдарында бактериялар болуы мүмкін. Бұл жағдай симптомсыз бактериурия деп аталады және емделмесе, мерзімінен бұрын босану, бүйрек инфекциясы немесе түсік тастау қаупін арттыруы мүмкін.
Жүкті әйелдерде көрсеткіштер былай түсіндіріледі:
- 10⁵ CFU/ml-ден жоғары бактериялардың өсуі міндетті түрде емделеді.
- Белгі болмаса да, оң нәтиженің клиникалық маңызы бар.
- Емнен кейін бақылау өсіндісі тағайындалады.
Нәрестелердегі несеп өсіндісінің көрсеткіштері
Нәрестелерде зәр шығару жолдарының инфекциялары қызбаның жалғыз себебі болуы мүмкін және бүйректің ауыр зақымдануына әкелуі мүмкін. Сондықтан нәрестелерде несеп өсіндісінің нәтижелері ересектермен салыстырғанда мұқиятырақ бағаланады. Несеп үлгісі әдетте несеп қапшығы, катетер немесе қасаға үстілік аспирация әдісімен алынады. Алу тәсілі өсінді нәтижесін түсіндіруге тікелей әсер етеді.
Нәрестелерде несеп өсіндісі талдауы былайша зерттеледі:
- Бактериялардың аз саны да инфекцияның көрсеткіші болуы мүмкін.
- Қызба болғанда оң өсіндінің маңызы өте зор.
- Қайталанатын инфекцияларда қосымша тексеру қажет болуы мүмкін.
Несеп өсіндісі оң шықса не болады?
Несеп өсіндісінің оң шығуы зәр шығару жолдарында инфекция тудыратын микроорганизмнің өскенін көрсетеді. Бұл жағдайда әдетте антибиотикограмма нәтижесі де қорытындыға қосылады. Антибиотикограмма қандай антибиотиктердің тиімді екенін және қайсысына төзімділік бар екенін көрсетеді. Дәрігер осы нәтижеге сүйеніп, ең қолайлы антибиотикпен емдеуді жоспарлайды. Ем ұзақтығы мен дәрі дозасы инфекцияның ауырлығына және науқастың ерекшеліктеріне қарай анықталады.
Несеп өсіндісінің теріс нәтижесі
Несеп өсіндісінің теріс болуы несепте бактериялардың мәнді өсуі анықталмағанын білдіреді. Бұл жағдай әдетте белсенді инфекцияның жоқ екенін болжайды. Алайда кейбір ерекше жағдайларда өсінді теріс шыққанына қарамастан, науқаста шағымдар жалғасуы мүмкін. Оның себебі антибиотик қабылдаудың өсінді алынғанға дейін басталуы, бактерияның қиын өсетін түрі болуы немесе инфекцияның қуықтан тыс аймақта орналасуы болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда қосымша талдаулар тағайындалуы мүмкін. Бағалау несептің жалпы талдауымен бірге жүргізіледі. Клиникалық көрсеткіштерге басымдық беріледі.
Несептің жалпы талдауы мен несеп өсіндісінің айырмашылығы неде?
Несептің жалпы талдауы мен несеп өсіндісі — зәр шығару жолдарына қатысты ауруларды бағалауда жиі қолданылатын, бірақ әртүрлі мақсатқа қызмет ететін екі бөлек талдау. Несептің жалпы талдауы несептің физикалық және химиялық қасиеттерін бағалап, жедел алдын ала ақпарат берсе, несеп өсіндісі инфекция қоздырғышын нақты анықтауды мақсат етеді. Сондықтан несептің жалпы талдауы көбінесе скринингтік және алдын ала бағалау талдауы болса, несеп өсіндісі — нақты диагностикалық талдау.
Несептің жалпы талдауында лейкоциттер, эритроциттер, нитриттер және ақуыз сияқты параметрлер тексеріледі және инфекцияға күдік туындауы мүмкін. Алайда бұл талдау инфекцияны қандай бактерия тудырғанын көрсетпейді. Ал несеп өсіндісі микроорганизмді өсіріп, оны қандай антибиотиктермен емдеуге болатынын нақты көрсетеді. Әсіресе қайталанатын, басылмайтын немесе асқынған инфекцияларда несеп өсіндісін ештеңе алмастыра алмайды.
Несеп өсіндісі туралы жиі қойылатын сұрақтар
Несеп өсіндісінің нәтижесі неше күнде шығады?
Несеп өсіндісінің нәтижелері әдетте 24–48 сағат ішінде шығады. Бұл мерзім бактерияның өсу-өспеуіне байланысты. Кейбір микроорганизмдердің өсуі ұзағырақ уақыт алуы мүмкін болғандықтан, нәтижелер 72 сағатқа дейін созылуы мүмкін. Антибиотикограмма талдауы қосылғанда нақты нәтижелердің шығуы кейде бірнеше күнге созылуы мүмкін. Бұл кезеңде дәрігердің ұсынуымен уақытша ем бастауға болады.
Несеп өсіндісі нәтижесіндегі «төзімді» сөзі нені білдіреді?
Төзімді нәтиже несепте өскен бактерияның кейбір антибиотиктерге жауап бермейтінін білдіреді. Антибиотикограмма талдауында бактерия төзімді болған дәрілер көрсетіледі.
Несеп өсіндісі арқылы қандай аурулар анықталады?
Несеп өсіндісі көбінесе зәр шығару жолдарының инфекцияларын анықтау үшін қолданылады. Қуық инфекциясы (цистит), бүйрек инфекциясы (пиелонефрит) және уретрит сияқты ауруларды өсінді арқылы анықтауға болады. Сонымен қатар саңырауқұлақ инфекциялары және сирек жағдайларда кейбір ерекше бактериялық инфекциялар да осы талдау арқылы анықталады.
Несеп өсіндісі қай бөлімде жасалады?
Несеп өсіндісі талдауын әдетте урология, акушерлік және гинекология, ішкі аурулар (терапия) немесе отбасылық медицина дәрігерлері тағайындайды. Талдаудың өзі ауруханалардың немесе жеке зертханалардың микробиология бөлімшелерінде жасалады.
Несеп өсіндісінде «өсу болмады» деген нені білдіреді?
«Өсу болмады» деген тұжырым несеп үлгісінде инфекция тудыруы мүмкін бактериялардың немесе саңырауқұлақтардың анықталмағанын білдіреді. Бұл жағдай белсенді зәр шығару жолдары инфекциясының жоқ екенін болжайды.
Anadolu-дағы «Урология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Несеп өсіндісі не үшін жасалады?
Инфекция тудыратын микроорганизмді анықтау үшін.
Үлгіні қалай жинайды?
Көбіне таза ортаңғы ағын әдісімен стерильді контейнерге.
Нәтижеде антибиотик туралы ақпарат бола ма?
Иә, сезімталдық тесті қандай антибиотиктің тиімді болуы мүмкін екенін көрсете алады.
Позитивті нәтиже әрқашан ем талап ете ме?
Жоқ, шешім симптомдар мен клиникалық жағдайға байланысты.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.