Уретра обыры — қуықтан несепті денеден сыртқа шығаратын уретрада басталатын сирек қатерлі ісік. Ықтимал белгілеріне зәрдегі қан, зәр шығарудың қиындауы, уретра аймағындағы түйін немесе бөлінді жатады. Диагноз маманның бағалауын және тін үлгісін алуды қажет етеді. Нақты ұсыныстар адамның жағдайына, белгілеріне және медицина маманының бағалауына байланысты өзгереді.
Уретра обыры – несеп жолын құрайтын уретра деп аталатын түтік тәрізді құрылымның жасушаларында пайда болатын сирек обыр түрі. Уретра – қуықтан басталып, несептің ағзадан сыртқа шығарылуын қамтамасыз ететін өзек. Обырдың бұл түрі әдетте уретраны қоршаған жасушалардың бақылаусыз өсіп, ісік түзуімен пайда болады. Әйелдер мен ерлерде анатомиялық құрылымы әртүрлі болатын уретраның обыр дамуы тұрғысынан белгілі бір қауіп факторлары бар. Уретра обыры ерте сатыда байқалмаған жағдайда айналадағы тіндер мен мүшелерге таралуға бейім.
Уретра дегеніміз не?
Несеп шығару жүйесінің маңызды бөлігі болып табылатын уретра – несептің ағзадан сыртқа шығарылуын қамтамасыз ететін түтік тәрізді құрылым. Ол қуықтан басталып, несепті сыртқы ортаға жеткізуге қызмет етеді. Бұл өзек әйелдер мен ерлер анатомиясында әртүрлі болады. Әйелдерде уретра қысқарақ (орта есеппен 3–4 см) және тек несеп шығару үшін қолданылса, ерлерде уретра ұзынырақ (орта есеппен 20 см) болып, несепті де, шәуетті де тасымалдауға қатысады. Ерлерде уретра қуықасты безі мен жыныс мүшесі арқылы өтіп, сыртқы ортаға жетеді. Әйелдерде ол қынаптың дәл үстіндегі уретраның сыртқы тесігі деп аталатын аймақтан сыртқа ашылады. Уретраның ішкі беті нәзік шырышты қабатпен жабылған. Ол несеп өтетін жол бойында инфекциялар мен тітіркенуден қорғауды қамтамасыз етеді. Сонымен бірге уретра түрлі ауруларға сезімтал құрылым болып табылады. Әсіресе инфекциялар, тастар және ісіктер сияқты жағдайлар уретраның зақымдануына себеп болуы мүмкін. Уретраға жыныстық жолмен берілетін аурулар да әсер етуі мүмкін. Бұл жағдайлар емделмесе, неғұрлым ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін.
Уретра обыры дегеніміз не?
Бұл уретраны қоршаған жасушалардың қалыпсыз әрі бақылаусыз көбеюінен пайда болатын сирек обыр түрі. Әдетте уретраның ішкі бетін жабатын эпителий жасушаларынан басталатын обыр уақыт өте келе айналадағы тіндер мен мүшелерге таралуы мүмкін. Уретра обыры ерлерде әйелдерге қарағанда жиірек кездеседі. Ерлерде қуықасты безінің маңындағы уретраны зақымдауы мүмкін болса, әйелдерде қынаппен байланысты аймақтарда пайда болуы мүмкін. Уретра обыры көбінесе жалпақжасушалы (сквамозды) карцинома және өтпелі жасушалы карцинома деп аталатын екі негізгі түрге жіктеледі. Жалпақжасушалы карцинома уретраның төменгі бөлігінде, сыртқы тесікке жақын аймақтарда жиірек кездеседі. Өтпелі жасушалы карцинома ішкі бөліктерде дамиды. Сирек жағдайларда уретрада аденокарцинома деп аталатын түр де кездесуі мүмкін.
Уретра обырының белгілері қандай?
Ерте сатыда белгі бермеуі мүмкін. Алайда ауру үдеген сайын уретра мен айналадағы тіндерге әсер ететін симптомдар айқындала түседі. Белгілер әдетте кіші дәретке шығу кезінде сезілетін жайсыздықтар мен уретра аймағындағы ақаулардан басталады. Несеп ағынының тарылуы, қан кету, ауырсыну немесе ашу сезімі ең жиі кездесетін белгілердің қатарында. Кейбір жағдайларда уретрада қатайған түзіліс немесе ісіну байқалуы мүмкін. Бұл белгілерді инфекциямен немесе басқа урологиялық проблемамен шатастыруға болады. Сондықтан дұрыс диагноз қою үшін дәрігерге қаралу міндетті. Уретра обырының белгілерін былай атауға болады:
- Кіші дәрет кезіндегі ауырсыну мен ашу: Кіші дәретке шыққанда ашу сезімі немесе ауырсыну уретра обырының алғашқы белгілерінің бірі болуы мүмкін.
- Несепте қан болуы (гематурия): Несепте көзге көрінетін қанның немесе несеп талдауында анықталатын микроскопиялық қанның болуы.
- Несеп ағынының тарылуы немесе күшену: Несеп ағынының әлсіреуі немесе толық бітелуі.
- Уретрадан қан кету немесе бөліністер: Уретра тесігінен келетін қалыпсыз қан кету немесе сары-ақ түсті бөліністер.
- Уретрада немесе жамбас аймағындағы түзіліс: Уретра маңында сезілетін қатаю немесе түзіліс.
- Жамбас аймағындағы ауырсыну: Іштің төменгі бөлігінде немесе шап аймағында тұрақты ауырсыну немесе жайсыздық сезімі.
- Жиі кіші дәретке шығу қажеттілігі: Кіші дәретке шығу жиілігінің артуы, бірақ әр жолы аз мөлшерде несеп шығуы.
- Уретраның ісінуі немесе сезімталдығы: Уретра тесігінде көзге көрінетін ісіну және сезімталдық.
- Қайталанатын несеп жолдарының инфекциялары: Созылмалы сипат алған несеп жолдарының инфекциясы уретра обырына байланысты дамуы мүмкін.
Уретра обырының диагнозы қалай қойылады?
Диагноз науқастың шағымдарын мұқият бағалау және бірқатар диагностикалық зерттеулер жүргізу арқылы қойылады. Уретра обырын диагностикалау үдерісінің негізгі мақсаты – аурудың бар-жоғын, таралуын және түрін дұрыс анықтап, тиісті ем жоспарын құру. Дәрігер алдымен науқастың кіші дәретке шығу кезіндегі қиындықтарын, несепте қанның болуын, ауырсынуды немесе уретрадан бөлініс сияқты белгілерді сұрастырады. Физикалық тексеру кезінде уретра маңында түзіліс, ісіну немесе сезімталдықтың бар-жоғы тексеріледі. Әйелдерде қынаптық тексеру, ерлерде қуықасты безін тексеру жүргізілуі мүмкін. Нәтижелерге қарай дәрігер төмендегі зерттеулерді тағайындауы мүмкін:
- Несеп талдауы: Несепте қанның, инфекция белгілерінің немесе обыр жасушаларының бар-жоғы зерттеледі.
- Несептің цитологиялық зерттеуі: Несеп үлгісінде қалыпсыз немесе обырлы жасушалардың бар-жоғын анықтау үшін микроскопиялық зерттеу жүргізіледі.
- Ультрадыбыстық зерттеу: Уретра мен қуықтағы ақауларды анықтау үшін қолданылады.
- Компьютерлік томография (КТ): Обырдың айналадағы тіндерге немесе лимфа түйіндеріне таралған-таралмағанын бағалау үшін егжей-тегжейлі бейнелер береді.
- Магниттік-резонанстық томография (МРТ): Жұмсақ тіндерді анығырақ көру үшін қолданылады және ісіктің көлемін, орналасуын және таралуын анықтауға көмектеседі.
- Эндоскопиялық зерттеу (цистоскопия): Цистоскопия – уретра мен қуықты зерттеу үшін қолданылатын рәсім. Бұл рәсім кезінде жіңішке камера арқылы уретраның іші жан-жақты зерттеледі. Қажет болса, осы рәсім кезінде биопсия үшін тін үлгісі алынады.
- Биопсия: Нақты диагноз биопсия арқылы алынған тін үлгісін микроскоппен зерттеу арқылы қойылады. Биопсия обыр жасушаларының бар-жоғын растаумен қатар, обырдың түрі мен дәрежесін анықтау үшін де маңызды.
- Лимфа түйіндерін бағалау: Обырдың лимфа түйіндеріне таралу ықтималдығын бағалау үшін лимфа түйінінің биопсиясы немесе зерттеуі жасалуы мүмкін.
- Қан талдаулары: Қан талдаулары науқастың жалпы денсаулық жағдайын бағалау және ем үдерісін жоспарлау үшін қолданылуы мүмкін.
Уретра обыры неліктен пайда болады?
Уретра обыры уретраны қоршаған жасушалардың генетикалық мутациялар салдарынан қалыпсыз өсіп, көбеюі нәтижесінде пайда болады. Нақты себептері толық белгісіз болғанымен, кейбір қауіп факторлары аурудың дамуына әсер етуі мүмкін. Созылмалы инфекциялар мен уретраның тұрақты тітіркенуі жасушалардың зақымдануына әкеліп, обырға жол ашуы мүмкін. Адам папиллома вирусы (HPV) сияқты жыныстық жолмен берілетін инфекциялар да қауіп факторларының қатарына жатады. Бұрын қуық немесе бүйрек обырымен ауырған болу уретра обырының даму ықтималдығын арттыруы мүмкін. Бұдан бөлек, иммундық жүйенің әлсіздігі мен жастың ұлғаюы да басқа маңызды қауіп факторлары болып табылады.
Уретра обыры қалай емделеді?
Ем обырдың түріне, сатысына, көлеміне, уретраның зақымданған аймағына және науқастың жалпы денсаулық жағдайына қарай жоспарланады. Уретра обырын емдеу әдетте хирургиялық ем, сәулелік терапия және химиотерапия сияқты әдістердің жиынтығын қамтиды. Ерте анықталған жағдайларда ем аз инвазивті әдістермен жүргізілуі мүмкін. Кейінгі сатыларда неғұрлым агрессивті тәсілдер қажет болуы мүмкін.
Anadolu Medical Center редакциялық алқасы
Anadolu-дағы «Урология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Уретра дегеніміз не?
Уретра — қуықтағы несепті денеден сыртқа шығаратын түтік. Әйелдерде қысқа, ерлерде ұзынырақ; ерлерде ол простата мен жыныс мүшесі арқылы өтіп, эякуляция кезінде шәуетті де тасымалдайды. Белгілердің маңызы олардың тұрақтылығына, тексеруге және қажет болса биопсия немесе бейнелеуге байланысты.
Уретра обыры дегеніміз не?
Уретра обыры уретраны қаптайтын немесе оның айналасындағы жасушалардан дамиды. Гистологиялық түрлеріне уротелиалды карцинома, жалпақ жасушалы карцинома және аденокарцинома жатады. Клиникалық бағалау симптомдар мен зерттеу нәтижелерінің жалпы үлгісіне сүйенеді.
Уретра обыры неден пайда болады?
Бір ғана себеп жоқ. Қауіп созылмалы уретра қабынуымен, бұрынғы уретра ауруларымен, кейбір ісіктердегі HPV өзгерістерімен және қуық обырының анамнезімен байланысты. Көп науқаста нақты алдын алуға болатын себеп анықталмайды.
Уретра обыры қалай емделеді?
Шағын беткей ісіктер кейде эндоскопиялық немесе шектеулі хирургиямен емделеді. Кең таралған ауруда ауқымды операция, сәулелік терапия, химиотерапия немесе олардың комбинациясы қажет болуы мүмкін. Ем ісік сатысы мен орналасуына қарай маманданған командамен жоспарланады.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.