Вазэктомия vas deferens түтіктерін бөгеп, сперматозоидтардың шәуетке өтуін тоқтататын тұрақты контрацепция әдісі. Ол бірден тиімді болмайды; шәует талдауы нәтиже расталғанша басқа қорғаныс әдісі қажет. Ем немесе бақылау тәсілі нақты себепке, ауырлыққа, адамның жасына, қосымша ауруларына және клиникалық бағалауға қарай жеке таңдалады.
Отбасын жоспарлау — тек әйелдердің ғана емес, ерлердің де белсенді рөл атқаратын жауапкершілігі. Осы тұрғыда ерлерге ұсынылатын ең тиімді әрі тұрақты контрацепция әдістерінің бірі — вазэктомия қазіргі медицинаның қауіпсіз әрі ыңғайлы шешімдерінің бірі ретінде ерекшеленеді. Хирургиялық жолмен жүргізілетін бұл әдіс бала сүю жоспарын түпкілікті аяқтаған немесе әке болуды қаламайтын ерлер үшін ұзақ мерзімді ұрпақ өрбіту бақылауын қамтамасыз етеді. Вазэктомия шәует жасушаларының (сперматозоидтардың) шәуетке (эякулятқа) араласуына жол бермейтіндей етіп, сперма тасымалдайтын түтіктерді (vas deferens) жабу қағидасына негізделген. Қарапайым әрі жылдам ота болғанымен, шешім қабылдау — терең ойлануды қажет ететін маңызды қадам.
Вазэктомия дегеніміз не?
Вазэктомия — ерлердің ұрпақ өрбіту қабілетін тұрақты түрде тоқтату мақсатында жасалатын хирургиялық ота. Бұл ота сперматозоидтарды тасымалдайтын vas deferens деп аталатын шәует шығаратын түтіктерді кесу, байлау немесе жабу арқылы жүргізіледі. Осылайша аталық бездерде өндірілген сперматозоидтар шәуетке араласпайды және ер адам эякуляция арқылы сперматозоид бөліп шығара алмайды. Дұрыс жасалғанда бұл — өте тиімді әрі тұрақты контрацепция әдісі.
Вазэктомия гормондық теңгерімді бұзбайды, жыныстық құштарлыққа, эрекцияға немесе шәует шығару сезіміне әсер етпейді. Яғни ол тек сперматозоидтардың шәуетке араласуына жол бермейді, басқа жыныстық функциялар бұрынғыдай сақталады. Қалпына келтіру техникалық тұрғыдан мүмкін болғанымен, ота тұрақты контрацепция мақсатында жасалады. Сондықтан шешім қабылдамас бұрын жақсылап ойлану қажет.
Вазэктомия кімдерге жасалады?
Вазэктомия — ұрпақ өрбіту қабілетін тұрақты түрде тоқтатқысы келетін ерлерге арналған, тиімді әрі ұзақ мерзімді отбасын жоспарлау әдісі. Бұл ота бала сүю жоспарын түпкілікті аяқтаған немесе жеке не медициналық себептермен бала көргісі келмейтін адамдарға қолайлы. Шешім қабылдау үдерісі көбіне тек медициналық тұрғыдан ғана емес, эмоциялық, әлеуметтік және отбасылық тұрғыдан да бағалануы керек.
Вазэктомия үйленген-үйленбегеніне қарамастан, 18 жастан асқан кез келген ересек ер адамға жасалуы мүмкін. Алайда хирургтар мен кеңесшілер бұл отаның кері қайтарылуы қиын және әрдайым сәтті бола бермейтінін ескеріп, үміткердің өз шешімін бірнеше рет қайта қарауын ұсынады. Үйленген адамдарда жұбайын да хабардар етіп, ортақ шешім қабылдау психологиялық тұрғыдан әлдеқайда дұрыс үдерісті қамтамасыз етеді.
Алайда вазэктомия шешімі әлі нақты емес адамдарға, болашақта бала сүю ықтималдығы барларға немесе тек уақытша контрацепция әдісін іздейтіндерге қолайлы нұсқа емес. Мұндай адамдарда кері қайтарудың қиындығы эмоциялық жүктеме ғана емес, материалдық және физикалық тұрғыдан да проблема тудыруы мүмкін. Отаға дейін міндетті түрде жан-жақты кеңес алу ұсынылады.
Вазэктомия қалай жасалады?
Әдетте жергілікті жансыздандырумен шамамен 15–30 минут ішінде жасалады. Ота кезінде аталық бездерден шәует жолдарына сперматозоид тасымалдайтын екі vas deferens түтігіне қол жеткізіледі. Ұма (аталық без қапшығы) аймағында шағын тілік (классикалық әдіс) немесе ине тәрізді тесік (тыртық қалдырмайтын заманауи әдіс) жасалады.
Екі vas deferens түтігі де табылып, хирург оларды кеседі, ұштарын байлайды және әдетте бір бөлігін алып тастайды. Содан кейін түтік ұштары күйдіру (коагуляция) арқылы жабылады немесе шағын тін бөлігімен бөлініп, сперматозоидтардың өтуі толығымен тоқтатылады.
Заманауи хирургиялық әдістердің бірі — «тыртық қалдырмайтын вазэктомия» (скальпельсіз вазэктомия, no-scalpel vasectomy) кішірек тесік арқылы жасалады. Бұл әдіспен тінге аз жарақат түседі, қан кету, ісіну сияқты жанама әсерлер барынша азаяды. Сонымен қатар эстетикалық тұрғыдан да таңдалады, өйткені тігісті қажет етпейді және тыртық қалдырмайды. Отадан кейін назар аударатын жайттар:
- Жыныстық қатынас пен ауыр дене жүктемесінен бірнеше күн үзіліс жасау керек.
- Ота аймағына мұз басу арқылы ісінуді азайтуға болады.
- Антибиотиктер мен ауырсынуды басатын дәрілер әдетте қысқа мерзімге беріледі.
- Сперматозоидтардың толық жойылуы 8-12 аптаға созылуы мүмкін; сондықтан алғашқы кезеңде қосымша қорғану қажет.
- Отаның сәттілігі зертханада спермограмма арқылы расталуы тиіс.
Вазэктомия бірден әсер етпейді. Алғашқы бірнеше апта бойы ағзада қалған сперматозоидтар шәуетке араласуын жалғастыруы мүмкін. Сондықтан дәрігер ұсынған мерзім бойы презерватив сияқты қосымша қорғану әдісін қолдану керек. Сперма сынағында «азооспермия», яғни шәуетте сперматозоидтардың болмауы анықталғаннан кейін вазэктомия тиімді деп есептеледі.
Вазэктомияның артықшылықтары қандай?
Бұл — ерлер үшін тұрақты контрацепцияны қамтамасыз ететін ең сенімді әрі қаупі төмен хирургиялық әдістердің бірі. Жеке де, қоғамдық деңгейде де көптеген артықшылықтар беретін бұл ота әсіресе бала сүю жоспарын түпкілікті аяқтаған немесе әке болуды қаламайтын ерлер үшін ұзақ мерзімді шешім ұсынады.
Вазэктомия гормондық жүйеде ешқандай өзгеріс тудырмайтындықтан, тестостерон деңгейіне, жыныстық құштарлыққа, эрекция қабілетіне немесе шәует көлеміне теріс әсер етпейді. Яғни ер жыныс гормондары, жыныстық өмір және физикалық функциялар бұрынғыдай сақталады; тек шәуетте сперматозоидтар болмайды.
Бұл отамен жұптардың қажетсіз жүктілік қорқынышынсыз еркін әрі қауіпсіз жыныстық өмір сүруі мүмкін болады. Басқа контрацепция әдістерімен салыстырғанда вазэктомия тұрақты қолдануды немесе пайдаланушы қателігін қажет етпейтін шешім ұсынады. Әйелдерге арналған контрацепция әдістерінің көпшілігі гормондық әсерге ие болғандықтан әйел денсаулығына салмақ түсіруі мүмкін болса, вазэктомия әйелге қосымша жүктеме түсірмей, ұрпақ өрбіту қабілетін қауіпсіз түрде тоқтатуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар экономикалық тұрғыдан да өте тиімді. Бір реттік процедурамен өмір бойы әсер ететін нәтижеге қол жеткізуге болады. Вазэктомияның артықшылықтарын былай атап өтуге болады: 99%-дан жоғары тиімді әрі тұрақты контрацепцияны қамтамасыз етеді. Вазэктомия презерватив, контрацептивтік таблетка немесе спираль сияқты әдістермен салыстырғанда жүктілік қаупі ең төмен шешімдердің бірі.
- Жыныстық өмірге ешқандай теріс әсері жоқ: Эрекция, шәует шығару сезімі, жыныстық құштарлық пен белсенділік толық сақталады; тек сперматозоидтардың өтуіне жол берілмейді.
- Гормондық теңгерім бұзылмайды: Тестостерон деңгейі өзгермейді. Дененің түктенуі, дауыс тембрі, бұлшықет құрылымы сияқты ерлерге тән белгілерде ешқандай өзгеріс байқалмайды.
- Бір реттік және тұрақты шешім: Күн сайын дәрі ішудің, қандай да бір құралды қолданудың немесе әр қатынаста қорғанудың қажеті жоқ. Тұрақты бақылау қажет емес.
- Әйел серіктеске түсетін жүктемені азайтады: Гормондық контрацепция әдістерінің әйелдерде тудыратын бас ауыруы, салмақ қосу, көңіл-күй бұзылысы сияқты жанама әсерлерінен аулақ болуға болады.
- Жылдам әрі қарапайым ота: Жергілікті жансыздандырумен жасалады, әдетте 20 минут ішінде аяқталады. Сол күні үйге шығарылады және әдетте тігіс қажет болмайды.
- Асқыну жиілігі төмен: Қан кету, инфекция сияқты асқынулар сирек кездеседі және әдетте жеңіл өтеді.
- Үнемді: Ұзақ мерзімде презерватив, контрацептивтік таблетка немесе спираль сияқты әдістерге қарағанда арзанға түседі. Кейіннен қосымша шығын тудырмайды.
- Психологиялық жеңілдік береді: Жүктілік қаупі үнемі сақталатын жұптарда бұл қауіптің жойылуы қарым-қатынаста сенімділік пен жайлылық сезімін тудырады.
Anadolu-дағы «Урология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Вазэктомия дегеніміз не?
Вазэктомия — сперматозоидтар шәуетке енбеуі үшін vas deferens түтіктерін бөгейтін ерлерге арналған тұрақты контрацепция әдісі.
Процедура қалай жасалады?
Процедура әдетте жергілікті анестезиямен шағын кесу немесе тесу арқылы орындалады және тестостерон түзілуін немесе эрекцияны азайтпайды.
Қашан тиімді болады?
Вазэктомия өте тиімді, бірақ әсері бірден басталмайды. Шәует талдауы сперматозоидтардың жоқтығын немесе жеткілікті азайғанын растағанша басқа контрацепция әдісі қажет.
Қалай анықталады немесе бағаланады?
Бағалау медициналық тарихты жинаудан және тексеруден басталады. Мәселеге қарай дәрігерлер себепті растау және маңызды балама жағдайларды жоққа шығару үшін қан немесе несеп талдауларын, бейнелеу әдістерін, мамандандырылған тексеруді немесе функционалдық сынақтарды қолдануы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.