Қуықасты безінің қатерсіз ұлғаюы (BPH) жас ұлғайған сайын несеп ағымын тарылтып, әлсіз ағыс, жиі және түнгі несеп шығаруды тудыруы мүмкін. Ем симптом ауырлығына және асқынуларға қарай таңдалады. Ем немесе бақылау тәсілі нақты себепке, ауырлыққа, адамның жасына, қосымша ауруларына және клиникалық бағалауға қарай жеке таңдалады.
Ерлерде жас ұлғайған сайын жиі кездесетін қуықасты безінің ұлғаюы — несеп жолдарына әсер етіп, өмір сапасын төмендетуі мүмкін кең таралған денсаулық мәселесі. Медициналық атауы «қуықасты безінің қатерсіз гиперплазиясы (ҚБҚГ, BPH)» — бұл қатерсіз, яғни қатерлі ісік емес ұлғаю түрі. Әдетте 40 жастан кейін байқала бастайды. Ер адамның ұрпақ өрбіту жүйесінің маңызды бөлігі болып табылатын қуықасты безі қуықтың дәл астында орналасқан және несеп шығару өзегін қоршап жатады. Бұл без уақыт өте келе ұлғайған сайын несеп өзегіне қысым түсіріп, несеп шығарудың түрлі проблемаларына себеп болуы мүмкін.
Қуықасты безінің ұлғаюы дегеніміз не?
Қуықасты безінің ұлғаюы — ерлерде қуықтың төменгі бөлігінде орналасқан, грек жаңғағындай қуықасты безінің қалыптыдан үлкеюі. Бұл ұлғаю жас ұлғайған сайын табиғи түрде дамуы мүмкін және көбінесе қатерсіз болады. Алайда без көлемінің артуы несеп өзегін тарылтып, несеп шығару үдерісін қиындатуы мүмкін. Бұл жағдай уақыт өте келе несептің қуықтан толық шықпауына, жиі несеп шығару қажеттілігіне және түнде несеп шығаруға тұру сияқты белгілерге әкеледі.
Ұлғайған қуықасты безі тудыратын қысым қуық бұлшықеттерінің де көбірек жұмыс істеуіне тікелей себеп болады. Уақыт өте келе бұл бұлшықеттер шаршап, қуықтың толық босамауына әкелуі мүмкін. Бұл жағдай қуық тасы, несеп жолдарының инфекциялары, тіпті бүйрек қызметінің бұзылуы сияқты қосалқы денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін. Қуықасты безінің ұлғаюы қатерлі ісікпен бірдей болмаса да, ұқсас белгілер тудыруы мүмкін болғандықтан, тұрақты тексеру мен дұрыс диагноз аса маңызды.
Қуықасты безі неден ұлғаяды?
Бұл әдетте қартаюмен бірге дамитын табиғи үдеріс. Бұл жағдайдың нақты себебі толық белгісіз болғанымен, жас ұлғайған сайын гормондық тепе-теңдіктің өзгеруі ең маңызды фактор ретінде қабылданады. Ерлер қартайған сайын тестостерон деңгейі төмендеп, эстроген сияқты басқа гормондардың үлесі артуы мүмкін. Бұл гормондық өзгеріс қуықасты безі жасушаларының көбеюін және бездің уақыт өте келе ұлғаюын қоздыруы мүмкін.
Сонымен қатар бұл үдерісте дигидротестостерон (ДГТ) деп аталатын гормон да рөл атқарады. ДГТ — тестостероннан түзілетін күшті андроген гормоны және қуықасты безі тінінің өсуінде шешуші болуы мүмкін. Генетикалық бейімділік, өмір салты факторлары, тамақтану әдеттері және семіздік те қуықасты безінің ұлғаюына әсер етуі мүмкін факторлардың қатарына жатады. Әр ер адамда кездеспейтін бұл жағдай кейбір адамдарда тезірек немесе айқынырақ дамуы мүмкін.
Қуықасты безі ұлғаюының белгілері қандай?
Қуықасты безі ұлғаюының белгілері әдетте несеп өзегінің тарылуымен бірге пайда болады. Бұл жағдай несептің қуықтан сыртқа ағуын қиындатып, уақыт өте келе несеп шығарудың түрлі проблемаларына әкеледі. Ерте кезеңде жеңіл өтетін белгілер уақыт өте келе күшейіп, күнделікті өмірге теріс әсер етуі мүмкін. Белгілер тек физикалық қана емес, сонымен қатар адамның өмір сапасына психологиялық әсер де тигізуі мүмкін. Сондықтан белгілерді ерте байқап, дәрігерге жүгіну керек.
Қуықасты безі ұлғаюының негізгі белгілері:
- Жиі несеп шығару: Әсіресе түнде әжетханаға бірнеше рет тұру қажеттілігі (ноктурия).
- Несеп шығарғанда күшену: Несеп ағынын бастауда қиындық сезіну.
- Әлсіз немесе үзілісті несеп ағыны: Несептің қалыптыдан жіңішке әрі үзік-үзік шығуы.
- Толық босамау сезімі: Несеп шығарғаннан кейін қуықта әлі несеп қалғандай сезіну.
- Несеп шығарғаннан кейін ағу немесе тамшылау: Әжетханадан кейін іш киімнің дымқылдануы.
- Шұғыл несеп шығару сезімі: Әжетханаға үлгермей қалу қорқынышын тудыратындай кенеттен қысылу.
- Несепті ұстай алмау: Әсіресе өршіген сатыларда еріксіз тамшылау немесе ағып кету.
- Несеп жолдары инфекциясының қаупі: Қуықтың толық босамауы инфекцияға жағдай жасайды.
- Бүйрек қызметінің бұзылуы: Қуықтың ұзақ уақыт толы болуы бүйректерге әсер етуі мүмкін.
Қуықасты безі ұлғаюына диагноз қалай қойылады?
Қуықасты безі ұлғаюының диагностикасы науқастың шағымдарын мұқият бағалаудан және физикалық тексеруден басталады. Алғашқы қадам әдетте науқастың несеп шығаруға қатысты проблемаларын егжей-тегжейлі сұрастыру болып табылады. Маман дәрігер науқастың анамнезіне сүйене отырып, түнде әжетханаға тұру санын, несеп ағынының күшін, несептегі күйдіруді, кенеттен қысылу сияқты белгілерді талдайды. Содан кейін физикалық тексеру жүргізіледі. Ең негізгі әдістердің бірі — саусақпен тік ішек арқылы тексеру (ТІСТ). Бұл әдісте дәрігер саусақпен тік ішек арқылы қуықасты безіне жетіп, оның мөлшерін, қаттылығын немесе бұдырлықтарын бағалайды.
Диагнозды растау және басқа мәселелерді жоққа шығару мақсатында бірқатар зерттеулер тағайындалуы мүмкін. PSA (простатаға тән антиген) тесті қандағы қуықасты безімен байланысты ақуызды өлшейді; жоғары деңгей қатерсіз ұлғаюды көрсетуі мүмкін, сондай-ақ қуықасты безінің қатерлі ісігі тұрғысынан да ескерту белгісі болуы мүмкін. Несеп талдауы инфекцияның немесе қан кетудің бар-жоғын анықтайды. Урофлоуметрия деп аталатын тестпен несеп ағынының жылдамдығы өлшеніп, қуықтың босауы бағаланады. Сонымен қатар трансректальды ультрадыбыстық зерттеу (ТРУЗИ) және кейбір жағдайларда цистоскопия сияқты әдістер қуықасты безінің мөлшерін, құрылымын және оның қуыққа әсерін анығырақ көруге көмектеседі.
Қуықасты безінің ұлғаюы қалай емделеді?
Шағымдары жеңіл науқастарда әдетте «белсенді бақылау», яғни тұрақты тексеру арқылы қадағалау таңдалады. Бұл кезеңде өмір салтын өзгерту ұсынылады. Түнде сұйықтық ішуді азайту, кофеинді шектеу, қуықты тұрақты босату сияқты шаралар арқылы симптомдарды жеңілдетуге болады.
Айқынырақ шағымдарда емдеудің бірінші сатысы әдетте дәрі-дәрмекпен емдеу болып табылады. Емге жауап бермеген немесе дәрілердің жанама әсерлеріне байланысты оларды қолдана алмайтын науқастарда хирургиялық әдістер қарастырылады.
Ең жиі қолданылатын хирургиялық әдіс — TUR-P (қуықасты безінің трансуретралық резекциясы). Бұл процедурада несеп шығару өзегі арқылы кіріп, ұлғайған қуықасты безі тіні арнайы құралмен алынады. Аз инвазивті баламалардың қатарында лазерлік емдеу, микротолқынды термотерапия немесе су буымен абляция сияқты жаңа буын техникалары бар. Өршіген жағдайларда ашық хирургия қажет болуы мүмкін. Әр әдістен кейін науқасты мұқият бақылау белгілердің қайталануының алдын алу үшін маңызды.
Anadolu-дағы «Урология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Қуықасты безінің қатерсіз ұлғаюы дегеніміз не?
Қуықасты безінің қатерсіз ұлғаюы немесе BPH — жас ұлғайған сайын простата көлемінің обырсыз артуы; ол несеп ағымын тарылтуы мүмкін.
Қандай белгілер немесе әсерлер болуы мүмкін?
Әлсіз несеп ағысы, бастаудың қиындауы, күшену, толық босамау сезімі, шұғылдық, жиі және түнде несеп шығару жиі кездеседі.
Неден пайда болады немесе қауіп не арттырады?
Жасқа байланысты гормондық және тіндік өзгерістер ықпал етеді. BPH өздігінен простата обырына айналмайды, бірақ екі жағдай қатар болуы мүмкін.
Қалай анықталады немесе бағаланады?
Бағалау медициналық тарихты жинаудан және тексеруден басталады. Мәселеге қарай дәрігерлер себепті растау және маңызды балама жағдайларды жоққа шығару үшін қан немесе несеп талдауларын, бейнелеу әдістерін, мамандандырылған тексеруді немесе функционалдық сынақтарды қолдануы мүмкін.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.