Қылилық (страбизм): себептері және емдеу

Қылилық — көздердің бір мезгілде бір нүктеге фокустала алмауы нәтижесінде пайда болатын және кез келген жас тобында кездесуі мүмкін маңызды көз денсаулығы мәселесі. Халық арасында «көздің ауытқуы» деп аталатын бұл жағдай тек эстетикалық мәселе емес: ерте кезеңде анықталмаса, көру қабілетінің тұрақты жоғалуына әкелуі мүмкін. Қылилық туа біткен болуы мүмкін, сондай-ақ кейін де дамуы мүмкін.

Қылилық (көздің ауытқуы) дегеніміз не?

Қылилық — екі көздің параллель орналасуын жоғалтып, әртүрлі бағытқа қарауы. Қалыпты жағдайда көз бұлшықеттері мен ми үйлесімді жұмыс істеп, екі көздің бір нүктеге фокусталуын қамтамасыз етеді. Бұл теңгерім бұзылғанда көздердің біреуі немесе екеуі де ішке, сыртқа, жоғары немесе төмен қарай ауытқуы мүмкін. Нәтижесінде ми екі түрлі кескін алады және бұл жағдай көру сапасына кері әсер етеді.

Қылилық неден пайда болады?

Қылилық әдетте көз бұлшықеттері мен осы бұлшықеттерді басқаратын нервтер арасындағы үйлесімнің бұзылуына байланысты дамиды. Кейбір жағдайларда көру ақаулары немесе неврологиялық аурулар қылилыққа негіз болады. Балалық шақта байқалатын қылилық көбінесе туа біткен себептерге байланысты болса, ересектерде көбінесе кейін дамыған факторлар рөл атқарады.

Қылилыққа әкелуі мүмкін негізгі себептерді былай атауға болады:

• Туа біткен көз бұлшықеті немесе нерв мәселелері
• Жоғары дәрежелі гиперметропия, миопия немесе астигматизм
• Көздің «жалқаулығы» (амблиопия)
• Ми мен жүйке жүйесінің аурулары
• Жарақат немесе басқа соққы тию
• Қант диабеті және қалқанша без аурулары
• Инсульттан кейін дамыған нерв зақымданулары

Қылилықтың белгілері қандай?

Қылилық белгілері кейбір адамдарда өте айқын болуы мүмкін, ал кейбір жағдайларда мезгіл-мезгіл және жеңіл өтуі мүмкін. Әсіресе балаларда белгілер байқалмаса, көздің «жалқаулығы» даму қаупі артады. Сондықтан белгілерді ерте кезеңде тану өте маңызды.

Қылилықта байқалуы мүмкін белгілер мыналар:

• Көздердің біреуінің басқа бағытқа ауытқуы
• Екі көріну
• Бастың үнемі белгілі бір жаққа қисаюы
• Көздің шаршауы
• Бас ауруы
• Тереңдікті қабылдаудың бұзылуы
• Балаларда сабаққа зейін қоюдың қиындауы

Қылилықтың қандай түрлері бар?

Қылилық пайда болу сипаты мен тұрақтылығына қарай әртүрлі түрлерде кездесуі мүмкін. Кейбір қылилықтар тұрақты болса, кейбіреулері тек шаршау, стресс немесе зейін шашыраған кезде пайда болады. Бұл ажырату емдеуді жоспарлауда маңызды рөл атқарады.

Қылилықтың түрлері:

• Тұрақты қылилық
• Мезгіл-мезгіл болатын қылилық
• Бір көздегі қылилық
• Екі көздегі қылилық
• Туа біткен қылилық
• Кейін дамыған қылилық

Қылилық бағыты бойынша қандай түрлерге бөлінеді?

Қылилық түрлері көздің ауытқу бағытына қарай жіктеледі. Бұл жіктеу диагностика мен емдеу тәсілін анықтайды. Кейбір науқастарда бірнеше бағыттағы ауытқу қатар байқалуы мүмкін.

Қылилық түрлері мынадай:

• Эзотропия: Көздің ішке қарай ауытқуы
• Экзотропия: Көздің сыртқа қарай ауытқуы
• Гипертропия: Көздің жоғары қарай ауытқуы
• Гипотропия: Көздің төмен қарай ауытқуы

Жеңіл қылилық дегеніміз не?

Жеңіл қылилық — көздің ауытқуы әрдайым айқын болмайтын және әдетте шаршағанда пайда болатын жағдай. Оны көбінесе отбасы мүшелері байқамайды. Алайда жеңіл өтсе де, көздің «жалқаулығы» қаупіне әкелуі мүмкін болғандықтан, міндетті түрде бағалануы тиіс.

Жалған қылилық дегеніміз не?

Жалған қылилық — көздер параллель болғанына қарамастан, бет құрылымына байланысты ауытқу бар сияқты көрінуі. Әсіресе мұрын түбі кең нәрестелерде жиі кездеседі. Бұл жағдайда көру функциялары қалыпты және ем қажет етпейді. Өсе келе көрініс әдетте түзеледі.

Қылилық диагнозы қалай қойылады?

Қылилық диагнозы офтальмолог дәрігер жүргізетін егжей-тегжейлі көз тексеруі арқылы қойылады. Көз қозғалыстары, ауытқу бұрышы, көру өткірлігі және рефракция ақаулары бағаланады. Балаларда ерте диагноз қою үшін тұрақты көз тексерулері өте маңызды. Қажет болған жағдайда арнайы өлшеу тесттері жүргізілуі мүмкін.

Қылилықты емдеу әдістері қандай?

Қылилықты емдеу науқастың жасына, қылилықтың түріне қарай жоспарланады. Емдеудің негізгі мақсаты — көздердің параллельдігін қамтамасыз ету, екі көзбен бірге көруді қолдау және көру қабілетінің тұрақты жоғалуының алдын алу.

Қылилықты емдеу әдістері төменде келтірілген:

• Көзілдірік тағу
• Көзді жабу (окклюзиялық) емі
• Призмалық линзалар
• Ортоптикалық жаттығулар
• Хирургиялық ем

Балалардағы қылилықты емдеу әдістері қандай?

Балалардағы қылилықты емдеуде ерте араласу аса маңызды. Ем кешіктірілсе, көздің «жалқаулығы» дамуы мүмкін. Емдеу үдерісі тұрақты бақылауды қажет етеді.

Балаларда қолданылатын емдеу әдістерін былай атауға болады:

• Рефракция ақауларына арналған көзілдірік
• Сау көзді жабу
• Көру жаттығулары
• Қажет болған жағдайда хирургиялық ем

Ересектердегі қылилықты емдеу әдістері қандай?

Ересектерде қылилық әдетте эстетикалық және функционалдық мәселелерге әкеледі. Ем екі көрінуді азайту және көздердің параллельдігін қамтамасыз ету мақсатында жоспарланады.

Ересектерде қолданылатын емдеу әдістері мыналар:

• Призмалық көзілдіріктер
• Ортоптикалық жаттығулар
• Хирургиялық араласу

Қылилықты (көздің ауытқуын) емдеу түрлері

Қылилықты емдеуде хирургиялық және хирургиялық емес әдістер бірге немесе жеке-жеке қолданылуы мүмкін. Емдеу әдісі әр адамға жеке таңдалады. Науқастың жасы, қылилықтың түрі, ауытқу бұрышының дәрежесі және қосарланған көру мәселелері емдеу жоспарына тікелей әсер етеді. Дұрыс әдісті анықтау үшін егжей-тегжейлі көз тексеруі және тұрақты бақылау өте маңызды. Кейбір науқастарда бір ғана әдіс жеткілікті болса, кейбір жағдайларда кезеңдік және біріктірілген емдеу қажет болуы мүмкін.

Қылилық отасы

Қылилық отасы — көз бұлшықеттерінің орнын өзгерту арқылы жасалатын хирургиялық ем. Мақсаты — көз бұлшықеттерінің теңгерімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету. Ота әдетте қысқа уақыт алады және науқастардың көпшілігі сол күні-ақ үйге шығарылады.

Қылилықты отасыз емдеу

Қылилықты отасыз емдеу әдістері әсіресе жеңіл дәрежелі және мезгіл-мезгіл болатын қылилықтарда бірінші кезекте таңдалады. Бұл әдістердің мақсаты — көз бұлшықеттері арасындағы үйлесімді қолдау және мидың екі көзден келетін кескіндерді бірге пайдалануын қамтамасыз ету. Көзілдірік тағу, призмалық линзалар және ортоптикалық жаттығулар ең жиі қолданылатын нұсқалардың қатарына жатады. Алайда қылилықтың дәрежесі, ауытқу бағыты және науқастың жасы сияқты факторлар ескерілмей қолданылған отасыз әдістер әр науқаста жеткілікті нәтиже бермеуі мүмкін. Сондықтан емдеу жоспары міндетті түрде маманның бағалауымен анықталуы тиіс.

Қылилық емделмесе не болады?

Емделмеген қылилық көздің тұрақты «жалқаулығына» әкелуі мүмкін. Екі көріну, тереңдікті қабылдаудың жоғалуы және әлеуметтік мәселелер дамуы мүмкін. Балаларда ерте емделмесе, көру қабілетінің жоғалуы тұрақты сипат алуы мүмкін.

Қылилық туралы жиі қойылатын сұрақтар

Қылилық өздігінен өте ме?

Нақты қылилық жағдайлары әдетте өздігінен түзелмейді. Әсіресе балалық шақта емделмесе, тұрақты сипат алуы мүмкін. Ал жалған қылилық өсе келе түзелуі мүмкін.

Қылилық отасы қауіпті ме?

Қылилық отасын тәжірибелі офтальмолог дәрігерлер жасағанда, ол қауіпсіз ем болып табылады. Ота әдетте қысқа уақыт алады және ауыр асқыну қаупі төмен. Тұрақты бақылаулар арқылы сәттілік деңгейі арттырылады.

Қылилықты кез келген жаста емдеуге бола ма?

Иә, қылилықты кез келген жаста емдеуге болады. Алайда балалық шақта басталған ем тиімдірек нәтиже береді. Ересектерде де функционалдық және эстетикалық пайдаға қол жеткізуге болады.

Қылилық көздің «жалқаулығына» әкеле ме?

Иә, әсіресе балаларда қылилық көздің «жалқаулығына» әкелуі мүмкін. Ми ауытқыған көзден келетін кескінді басып тастауы мүмкін. Бұл жағдай ерте емделмесе, көру қабілетінің тұрақты жоғалуына әкелуі мүмкін.

Қылилық қайталана ма?

Кейбір науқастарда емнен кейін қылилық қайталануы мүмкін. Бұл жағдай әдетте себептердің сақталуымен байланысты. Тұрақты бақылау және қажет болса қосымша ем арқылы бақылауға алуға болады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.