Увеит — көздің ішкі қабынуы, ол увеаға және кейде көршілес құрылымдарға әсер етеді. Көздің ауыруы, қызаруы, жарыққа сезімталдық, көз алдында қалқымалы дақтар және көрудің бұлыңғырлануы болуы мүмкін. Емделмеген қабыну көруді зақымдауы ықтимал болғандықтан, күдікті увеит офтальмологтың жедел бағалауын және себепке бағытталған емді қажет етеді.
Увеит – көздің ортаңғы қабатында орналасқан, увеа деп аталатын тіннің қабынуы салдарынан пайда болатын көз ауруы. Увеа нұрлы қабықтан (көздің түсті бөлігі – иристен), кірпікшелі денеден және тамырлы қабықтан (хориоидеядан) тұрады. Бұл құрылымда көздің қантамырларының басым бөлігі орналасқан. Сондықтан увеа қабынғанда ол көздің торлы қабығы, жүйке тіні және мөлдір қабық (қасаң қабық) сияқты әртүрлі аймақтарына да әсер етуі мүмкін.
Увеит дегеніміз не?
Увеит – көздің увеа қабатындағы қабынудың жалпы атауы. Қабыну түрлі себептерден дамуы мүмкін. Иммундық жүйенің қателесіп көз тініне шабуыл жасауы, инфекциялар, жарақаттар немесе жүйелі аурулар увеитке әкелуі мүмкін. Қабыну көз ішіндегі сұйықтық айналымына әсер етіп, қысымды арттыруы, торлы қабықтың зақымдануына себеп болуы немесе көз бұршағының бұлыңғырлануына әкелуі мүмкін. Увеит әдетте созылмалы ағымды болады және жылдар бойы қайталанатын өршулермен жалғасуы мүмкін. Сондықтан емді тек ұстама кезеңдерінде ғана емес, ұзақ мерзімді бақылау және қадағалау бағдарламасымен жалғастыру маңызды. Увеит жас және орта жастағы ересектерде жиірек кездескенімен, балаларда да байқалуы мүмкін. Ерте емделмесе, көрудің тұрақты нашарлауына әкелуі мүмкін.
Увеиттің белгілері қандай?
Увеит бір көзде немесе екі көзде бірдей кездесуі, созылмалы немесе жедел түрде өтуі мүмкін. Кейбір жағдайларда жеңіл үдесе, кейбір адамдарда кенеттен басталатын қатты ауырсынумен және көрудің жоғалуымен білінуі мүмкін. Емделмеген жағдайда тұрақты соқырлыққа дейін үдеуі мүмкін болғандықтан, көздің қызаруы және жарыққа сезімталдық сияқты белгілер байқалғанда уақыт жоғалтпай маманға жүгіну маңызды.
Увеиттің белгілері қабынудың ауырлығына және көздің қай бөлігін зақымдағанына қарай өзгеруі мүмкін:
- Көзге бір нәрсе түскендей сезім және ауырсыну
- Көздің қызаруы
- Жарыққа сезімталдық (фотофобия)
- Бұлыңғыр көру
- Көз алдында ұшып жүрген дақтарды (floaters) көру
- Көру өткірлігінің төмендеуі
- Көздің жасаурауы және қысым сезімі
Увеит неліктен пайда болады?
Увеиттің себептерін кейде анық анықтауға болады, ал кейде себебі белгісіз (идиопатиялық) деп сипатталады. Иммундық жүйе аурулары, ағзаның өз тінін бөгде деп қабылдап, оған шабуыл жасайтын аутоиммундық үдерістер увеиттің ең жиі себептерінің қатарына жатады. Бехчет ауруы, ревматоидтық артрит, анкилоздаушы спондилит сияқты жүйелі аурулар увеитпен байланысты. Туберкулез, герпес вирустары, токсоплазма сияқты инфекциялар да увеитке әкелуі мүмкін. Көз ішіне жасалған операциялардан, химиялық заттармен байланыстан немесе көз жарақатынан кейін дамитын қабынулар жарақаттық увеит ретінде жіктеледі.
Увеиттің түрлері қандай?
Кейбір жағдайларда генетикалық бейімділік маңызды рөл атқарады. Белгілі бір ген топтарын тасымалдайтын адамдарда увеит қаупі жоғарырақ. Себебі қандай болса да, ерте кезеңде бақылауға алынбаса, көз тіндерінде қайтымсыз зақым қалдыруы мүмкін. Увеит қабынудың көздің қай бөлігінде шоғырланғанына қарай жіктеледі.
Увеиттің кең таралған түрлерін былай атауға болады:
- Алдыңғы увеит: Көздің алдыңғы бөлігінде, нұрлы қабық аймағында дамиды. Ең жиі кездесетін түрі. Ауырсыну мен қызару айқын болады.
- Ортаңғы увеит: Торлы қабық айналасындағы аймақтарды зақымдайды. Көрудің ауытқуы мен көз алдында ұшып жүрген дақтар басым болады.
- Артқы увеит: Торлы қабық пен тамырлы қабықты зақымдайды. Көру айтарлықтай бұзылуы мүмкін.
- Панувеит: Увеаның барлық бөліктерін зақымдайтын ауыр қабыну түрі.
Увеит диагнозы қалай қойылады?
Увеит диагнозы толық көз тексеруі арқылы қойылады. Көз дәрігері биомикроскоп (саңылаулы шам) арқылы көз ішіндегі тіндерді зерттеп, қабынудың орны мен ауырлығын бағалайды. Қарашықты кеңейтетін тамшыларды қолдану арқылы торлы қабықты анығырақ көруге болады. Көзішілік қысымды өлшеу глаукома қаупін анықтау үшін жүргізіледі. Кейбір жағдайларда оптикалық когеренттік томография (ОКТ), көз түбін суретке түсіру, ультрадыбыстық зерттеу немесе флуоресцеиндік ангиография сияқты бейнелеу әдістері қолданылуы мүмкін. Егер увеит жүйелі аурулармен байланысты деп есептелсе, қан талдаулары, кеуде рентгенограммасы және ревматологиялық талдаулар да тағайындалуы мүмкін. Ем жоспары астарындағы себепті анықтауға қарай құрылады.
Увеит ұстамасы қанша уақытқа созылады?
Увеит ұстамасы адамға және себебіне қарай өзгергенімен, әдетте бірнеше аптадан бірнеше айға дейін созылуы мүмкін. Емделмесе, ұстамалар ұзағырақ созылуы және созылмалы түрге өту қаупі артуы мүмкін. Кейбір науқастарда жылдар бойы мезгіл-мезгіл қайталанатын ұстамалар байқалуы мүмкін. Бұл әсіресе аутоиммундық немесе генетикалық негіздегі увеит түрлерінде жиі кездеседі. Ұстама кезеңінде көрудің бұлыңғырлануы, ауырсыну және қызару айқындалса, тыныш кезеңдерде шағымдар азаюы мүмкін. Емнің мақсаты – ұстаманың ауырлығын азайту, ұзақтығын қысқарту және қайталануының алдын алу.
Увеит қалай емделеді?
Ем қабынуды бақылауға алуды, көз тіндерін қорғауды және қайталанулардың алдын алуды мақсат етеді. Көп жағдайда құрамында кортизоны бар тамшылар, таблеткалар немесе инъекциялар бірінші кезектегі ем болып табылады. Қабыну қатты болған жағдайларда иммундық жүйені реттейтін дәрілер (иммуносупрессанттар) қолданылуы мүмкін. Инфекцияға байланысты увеитте антибиотикпен немесе вирусқа қарсы дәрілермен ем жүргізіледі. Қарашықты кеңейтетін тамшылар ауырсынуды азайтуға және жабысқақтардың (синехиялардың) алдын алуға көмектеседі. Емнің ұзақтығы аурудың ауырлығына қарай өзгереді және жиі бақылауды қажет етеді. Увеиттің толық жазылуы мүмкін болғанымен, қайталану қаупі болғандықтан бақылау маңызды.
Увеит туралы жиі қойылатын сұрақтар
Увеит көрудің тұрақты жоғалуына әкеле ме?
Иә, емделмеген жағдайда ол торлы қабықтың зақымдануы, глаукома және катаракта сияқты көрудің тұрақты жоғалуына әкелуі мүмкін асқынуларға себеп болуы мүмкін.
Увеит жұқпалы ауру ма?
Увеиттің көп түрі жұқпалы емес. Алайда инфекцияға байланысты түрлерінде жұғу мүмкіндігі астарындағы микроағзаға байланысты.
Увеит толық жазыла ма?
Көптеген жағдайда ем арқылы бақылауға қол жеткізіледі, бірақ ұстамалардың қайталану ықтималдығы болғандықтан, ұзақ мерзімді бақылау қажет.
Стресс увеитті қоздыра ма?
Иммундық жүйеге жанама әсер ететін факторлар увеиттің өршуін күшейтуі мүмкін. Стресс – осы факторлардың бірі.
Жиі қойылатын сұрақтар
Увеиттің белгілері қандай?
Көз ауыруы, қызару, жарыққа сезімталдық, көз алдында қалқымалы дақтар және көрудің бұлыңғырлануы жиі кездеседі. Белгілердің ауырлығы мен басталу жылдамдығы әртүрлі болуы мүмкін. Көрудің кенет немесе тез нашарлауы жедел бағалауды талап етеді.
Увеит деген не?
Увеит — көздің ішіндегі увеа және кейде көршілес құрылымдардың қабынуы. Емделмеген жағдайда қабыну көруді зақымдауы мүмкін, сондықтан себеп пен қабынудың орналасуын анықтап, тиісті емді бастау маңызды.
Увеит не себептен пайда болады?
Инфекциялар, иммундық-қабыну аурулары, жарақат, кейбір дәрілер және басқа факторлар себеп болуы мүмкін. Кей жағдайларда себеп анықталмайды. Бағалау барлық клиникалық деректерді бірге қарастырады.
Увеит қалай анықталады?
Диагностика анамнез бен офтальмологиялық тексеруден басталады. Қажет болса зертханалық талдаулар, бейнелеу немесе басқа мамандардың бағалауы жүргізіледі; әр тест нақты клиникалық сұраққа жауап беру үшін таңдалады.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.