Дефибриллятор — өмірге қауіпті кей жүрек ырғағында электр разрядын беріп, ұйымдасқан ырғақты қалпына келтіруге мүмкіндік беретін құрылғы. AED қарыншалық фибрилляция немесе пульссіз қарыншалық тахикардия сияқты шок берілетін ырғақты автоматты талдайды; ол барлық жүрек тоқтауында шок бермейді. Нәтиже жеке клиникалық жағдайға қарай бағаланады.
Жүрек денсаулығы өмірлік маңызды функциялардың үздіксіздігі тұрғысынан ең шешуші факторлардың бірі. Жүректің қалыпты жұмыс тәртібін бұзатын ырғақ бұзылыстары қанның ағзаға айдалуына кедергі келтіріп, кенеттен өлімге әкелуі мүмкін. Дефибриллятор – жүрек қарыншалар фибрилляциясы немесе пульссіз қарыншалық тахикардия сияқты өлімге әкелетін ырғақ бұзылыстарына ұшыраған сәттерде іске қосылатын электрондық құрылғы. Өмірге қауіп төндіретін жүрек ырғағы мәселелерінде жүректің жиырылу тәртібі толығымен бұзылады. Жүрек қанды айдаудың орнына тек дірілдей бастайды. Осы сәтте сырттан берілетін разряд жүректің бүкіл электрлік белсенділігін лезде тоқтатады. Үзілістен кейін жүректің ішкі ырғақ жүргізуші (пейсмейкер) жасушаларына қалыпты ырғақты бастау мүмкіндігі туады.
Дефибрилляция деген не?
Жүрек бұлшықетіндегі ретсіз электрлік белсенділікті бақыланатын разрядпен тоқтату процедурасы дефибрилляция деп аталады. Бұл процедура кезінде жүрекке жіберілетін энергия жасушалардың бір мезгілде қозуын қамтамасыз етеді. Мақсат – шатасып кеткен электрлік сигналдарды нөлге келтіру. Араласу сәтті болғанда жүрек қайтадан ретті және синхронды түрде соға бастайды. Әсіресе қарыншалар фибрилляциясы дамыған науқастарда көмек көрсетілмеген әрбір минут тірі қалу мүмкіндігін шамамен 10%-ға төмендетеді. Сондықтан дефибрилляция шұғыл медицина тәжірибесінің ең негізгі әрі тиімді әдістерінің бірі болып табылады.
Дефибриллятордың негізгі ерекшеліктері және қолданылу салалары
Заманауи медициналық технологиялар құрылғылардың әрі тасымалды, әрі «ақылды» болуына мүмкіндік берді. Бүгінгі таңда қолданылатын құрылғылар науқастың жүрек ырғағын талдай алады. Осы ерекшеліктің арқасында құрылғы разряд қажет пе, жоқ па екенін шешіп, пайдаланушыны дыбыстық немесе көрнекі түрде бағыттайды. Берік сыртқы корпус, ұзақ қызмет ететін батарея жүйелері және сезімтал электрод пластиналары (пэдтер) дефибрилляторлардың негізгі құрамдас бөліктерін құрайды.
Қолданылу салалары өте кең және қауіп бар әрбір нүктеде болуы өмірлік маңызды:
- Ауруханалардың шұғыл көмек бөлімдері және қарқынды терапия бөлімшелері
- Жедел жәрдем көліктері мен жылжымалы медициналық топтар
- Әуежайлар, вокзалдар және сауда орталықтары сияқты адам көп жиналатын орындар
- Спорт залдары мен үлкен стадиондар
- Ұшақтар мен кемелер сияқты көлік құралдары
Дефибриллятордың қандай түрлері бар?
Технологиялық жетістіктер әртүрлі қажеттіліктер мен пайдаланушылар бейініне сай түрлі модельдер жасауға мүмкіндік берді. Кейбір құрылғылар тек кәсіби медициналық көмекке арналса, кейбіреулері адам көп жүретін жерлерде кез келген адам пайдалана алатындай жеңілдетілген. Құрылғылар жұмыс принциптері мен пайдалану тәсілдеріне қарай жіктеледі.
Қолмен басқарылатын (мануалды) дефибриллятор
Әдетте ауруханаларда және маман медициналық топтар қолданатын бұл модельдер толық бақылау дәрігерде болатын құрылғылар. Жүрек ырғағы құрылғы экранынан бақыланады және разряд энергиясының деңгейі қолмен реттеледі. Дәрігер науқастың жағдайына қарай қолмен басқарылатын дефибриллятордың параметрлерін орнатып, дер кезінде араласу жасайды.
Имплантацияланатын кардиовертер-дефибриллятор (ICD)
Жоғары қауіп тобындағы науқастардың денесіне хирургиялық операция арқылы орнатылатын шағын құрылғылар. Жүрек ырғағын үздіксіз бақылайтын имплантацияланатын кардиовертер-дефибриллятор (ICD) қауіпті аритмияны анықтағанда автоматты түрде іштен разряд беріп, ырғақты түзетеді. Бұл жүйелер созылмалы жүрек жеткіліксіздігі немесе ауыр ырғақ бұзылысы бар адамдар үшін тұрақты қорғаныс қалқанын құрайды.
Кардиоверсия мен дефибрилляцияның айырмашылығы
Екі әдіс те электр разрядын қолданғанымен, мақсаты мен уақыты бойынша бір-бірінен ерекшеленеді. Дефибрилляция әдетте пульс жоқ шұғыл жағдайларда, жүрек толығымен ретсіз жұмыс істеген сәттерде жасалады. Мұндағы мақсат – кез келген уақытта жоғары энергия беріп, жүректі тоқтату және оның қайта іске қосылуын күту. Кардиоверсия мен дефибрилляцияның айырмашылығы – разрядтың жүректің электрлік циклындағы белгілі бір толқынмен синхрондалуы немесе синхрондалмауы. Кардиоверсия кезінде науқастың пульсі бар, бірақ ырғағы бұзылған; сондықтан разряд жүректің R толқыны деп аталатын белгілі бір нүктесіне сәйкес келетіндей беріледі.
Дефибрилляторды дұрыс қолдану және қадамдық нұсқаулық
Құрылғы тиімді болуы үшін қолдану қадамдарын мұқият сақтау қажет. Автоматты сыртқы дефибрилляторды (АСД) қолдану кезінде құрылғы пайдаланушыға дыбыстық нұсқаулар беріп, процесті басқарады. Үрейленбей нұсқауларды орындау науқастың өмірге қайта оралу мүмкіндігін барынша арттырады.
Қолдану кезінде орындалатын қадамдар:
- Құрылғының қуат түймесі басылып, жүйе іске қосылады.
- Науқастың кеуде аймағы ашылып, тері бетінің құрғақ екеніне көз жеткізіледі.
- Жабысқақ пэдтер қаптамадағы сызбада көрсетілгендей кеуденің оң жақ жоғарғы және сол жақ төменгі бөлігіне орналастырылады.
- Құрылғы ырғақты талдап жатқанда науқасқа қол тигізілмейді.
- Разряд туралы ескерту берілгенде айналадағылардың алыстауы қамтамасыз етіліп, разряд түймесін басу арқылы разряд беріледі.
- Процедурадан кейін құрылғының нұсқауымен қажет болса жүрекке жабық массаж жалғастырылады.
Дефибрилляторды қолданудың артықшылықтары және негізгі қауіптері
Бұл құрылғылардың ең үлкен артықшылығы – кенеттен жүрек тоқтағанда жалғыз нақты емдеу әдісі болуы. Дәрі-дәрмекпен емдеу немесе тек жүрекке массаж жасау кейбір ырғақ бұзылыстарын түзетуге жеткіліксіз болуы мүмкін. Электрлік араласу жүректің механикалық функциясын қалпына келтірудің ең жылдам жолы. Алайда қолдану кезінде абай болмаса, теріде жеңіл күйіктер пайда болуы мүмкін немесе қате жанасқан жағдайда көмектесіп жатқан адамға электр тогы өтуі мүмкін. Дұрыс техника мен қауіпсіздік шаралары арқылы бұл қауіптер барынша азайтылады.
Дефибриллятор пэдтері денеге қай жерге жапсырылады?
Электродтардың орналасуы токтың жүрек арқылы дұрыс бұрышпен өтуін қамтамасыз ету үшін шешуші маңызға ие. Қате орналастыру разрядтың әсерін төмендетуі немесе құрылғының қате талдау жасауына әкелуі мүмкін. Стандартты тәжірибеде дефибриллятор пэдтері дененің алдыңғы бөлігіне, оң бұғана сүйегінің дәл астына және сол қолтықтан бірнеше сантиметр төмен, емшек деңгейіне келетіндей етіп орналастырылады. Егер науқас бала болса, пэдтер кеуденің дәл ортасына және арқаның дәл ортасына (алдыңғы-артқы орналасу) жапсырылуы мүмкін.
Дефибрилляторды қашан және қалай қолдану керек?
Адам кенеттен құлап түссе, тынысы тарылса және пульсі сезілмесе, құрылғыны қолдану мәселесі туындайды. Араласу туралы шешім қабылдағанда алдымен айналаның қауіпсіздігі қамтамасыз етіліп, содан кейін науқастың есі тексеріледі. Жауап болмаса, уақыт жоғалтпай 112 нөміріне қоңырау шалып, ең жақын дефибрилляторды әкелу керек. Құрылғы жеткен сәтте жүрекке массажды тоқтатпай пэдтер жапсырылып, құрылғыға талдау жасауға мүмкіндік берілуі тиіс.
Дефибриллятор туралы жиі қойылатын сұрақтар
Құрылғыны қолдану және оның қауіпсіздігі туралы қоғамда көптеген сұрақтар бар. Осы сұрақтарға жауап беру шұғыл жағдайларда адамдардың неғұрлым саналы әрекет етуіне көмектеседі.
Дефибриллятор жүрек тоқтаған әрбір жағдайда қолданыла ма?
Жоқ, құрылғы тек разрядқа сезімтал ырғақтар деп аталатын жағдайларда энергия береді. Егер жүректің электрлік белсенділігі толығымен тоқтаса (асистолия), құрылғы разряд туралы ескерту бермейді. Бұл жағдайда тек жүрекке массаж және дәрі-дәрмекпен медициналық көмек қажет.
Құрылғы қателесіп сау адамға разряд бере ала ма?
Автоматты құрылғылардың алгоритмдері өте жетілдірілген. Олар жүрек ырғағын талдамай тұрып разряд түймесін белсенді етпейді. Егер адамның ырғағы қалыпты болса немесе разрядты қажет етпейтін бұзылыс болса, құрылғы «разряд ұсынылмайды» деген ескерту береді.
Инфаркт кезінде дефибриллятор қолданыла ма?
Инфаркт пен жүректің тоқтауы – әртүрлі жағдайлар. Инфаркт – тамырдың бітелу мәселесі; алайда инфаркт кезінде өлімге әкелетін ырғақ бұзылысы дамыса, дефибрилляторды қолдану өмірлік маңызды болады. Науқас есінен танып, тынысы тоқтаса, құрылғыны қолдану керек.
Пэдтерді дымқыл немесе түкті кеудеге жапсыруға бола ма?
Электродтар теріге толық жанасуы керек. Егер кеуде аймағы дымқыл болса, ток тері бетімен сырғып, жүрекке жетпеуі мүмкін, сондықтан міндетті түрде құрғату керек. Түк өте қалың болса, пэдтер жиынтығындағы ұстарамен тиісті аймақты тез тазарту қажет.
Anadolu-дағы «Кардиология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл жағдайдың негізгі мәні қандай?
Дефибриллятор — өмірге қауіпті кей жүрек ырғағында электр разрядын беріп, ұйымдасқан ырғақты қалпына келтіруге мүмкіндік беретін құрылғы.
Нені ескеру керек?
AED қарыншалық фибрилляция немесе пульссіз қарыншалық тахикардия сияқты шок берілетін ырғақты автоматты талдайды; ол барлық жүрек тоқтауында шок бермейді.
Қалай бағаланады?
Жүрек тоқтауы күдігінде ес, тыныс және ырғақ бағаланады; AED құрылғысы шок қажеттігін өзі анықтайды.
Қашан маманға қаралу керек?
Шок сәтінде ешкім науқасқа тимеуі керек; AED қолдану CPR-ды алмастырмайды және жедел жәрдем шақыру қажет.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.