Стенокардия — жүрек бұлшықетіне оттегі жеткіліксіз болғанда пайда болатын кеуде қысымы немесе жайсыздық, көбіне коронарлық артерия ауруымен байланысты. Тұрақты стенокардия әдетте күш түскенде пайда болып демалыс немесе нитратпен басылады; жаңа, тыныштықтағы немесе күшейген ауырсыну жедел коронарлық синдром болуы мүмкін. Нәтиже жеке клиникалық жағдайға қарай бағаланады.
Жүрек бұлшықетіне қажетті оттегі мөлшері мен жүрекке жететін оттегі арасында теңгерімсіздік туындағанда кеуде ауырсынуы пайда болуы мүмкін. Медицинада стенокардия (angina pectoris) деп аталатын бұл жағдай жүректің жеткілікті оттегімен қамтамасыз етілмейтінін көрсететін маңызды белгі. Әсіресе күш түскенде сезілетін кеуде ауырсынуы немесе қысым сезімі жүрек-қан тамыр ауруларының алғашқы белгілерінің бірі болуы мүмкін. Стенокардия жеке ауру емес. Ол әдетте жүректі қоректендіретін тамырлардың тарылуы немесе бітелуі салдарынан дамитын симптом ретінде қарастырылады. Ауырсынудың қарқыны, ұзақтығы және пайда болу сипаты адамнан адамға өзгеше болуы мүмкін. Ерте диагноздың арқасында жүректің ауыр мәселелерінің алдын алуға болады.
Стенокардия деген не?
Жүрек бұлшықеті үздіксіз жұмыс істейтін құрылым және оған тұрақты түрде оттегі қажет. Коронарлық артериялар деп аталатын тамырлар жүрек бұлшықетіне қажетті қанды тасымалдайды. Бұл тамырлар тарылса немесе қан ағымы азайса, жүрек жеткілікті оттегі ала алмайды. Пайда болатын кеуде ауырсынуы немесе жайсыздық сезімі стенокардия деп аталады.
Ауырсыну көбінесе кеуденің ортаңғы бөлігінде сезіледі. Кейбір адамдар оны қысым, қысылу, күйдіру немесе ауырлық сезімі ретінде сипаттайды. Шағымдар мойынға, жақ сүйегіне, арқаға, иыққа немесе қолдарға таралуы мүмкін. Әсіресе физикалық белсенділік кезінде пайда болуы – назар аударарлық ерекшелік.
Стенокардия әртүрлі түрде кездесуі мүмкін. Тұрақты стенокардия әдетте күш түскенде пайда болып, тынығқанда басылады. Ал тұрақсыз стенокардия ауырырақ саналады. Ол тіпті тыныштық кезінде де дамуы мүмкін және шұғыл бағалауды қажет етуі мүмкін.
Стенокардия неден пайда болады?
Стенокардияның ең жиі себебі – коронарлық артерия ауруы. Тамыр қабырғаларында жиналатын май, холестерин және басқа заттар уақыт өте келе тамырлардың тарылуына әкеледі. Қан ағымы азайғанда жүрек бұлшықеті жеткілікті оттегі ала алмайды.
Қауіп факторларын білу аурудың алдын алу тұрғысынан маңызды. Ең жиі кездесетін себептер:
- Коронарлық артериялардың тарылуы немесе бітелуі
- Жоғары қан қысымы
- Холестериннің жоғары деңгейі
- Қант диабеті
- Семіздік
- Аз қозғалатын өмір салты
- Егде жас
- Отбасында жүрек ауруының болуы
- Қатты күйзеліс
Кейбір адамдарда тамыр түйілулері де қан ағымын уақытша азайтуы мүмкін. Жүрек қақпақшаларының аурулары, ауыр қаназдық немесе кейбір ырғақ бұзылыстары да стенокардияның дамуына ықпал етуі мүмкін. Астарындағы себепті анықтау емдеуді жоспарлауда аса маңызды.
Стенокардияның белгілері қандай?
Кеуде ауырсынуы – стенокардияның ең белгілі белгісі. Ауырсыну көбіне қысылу немесе қысым сезімі ретінде сипатталады. Адам кеудесінің үстінде ауыр жүк тұрғандай сезінуі мүмкін.
Белгілер тек кеуде аймағымен шектелмеуі мүмкін. Жүректің оттегі қажеттілігі өтелмейтін кезеңдерде басқа шағымдар да байқалуы мүмкін.
Жиі кездесетін стенокардия белгілері:
- Кеудеде қысым немесе қысылу сезімі
- Сол қолға таралатын ауырсыну
- Мойын мен жақ аймағындағы жайсыздық
- Арқа немесе иық ауруы
- Ентігу
- Әлсіздік
- Бас айналу
- Суық тер шығу
- Жүрек айнуы
Әйелдерде белгілер кейде басқаша өтуі мүмкін. Классикалық кеуде ауырсынуының орнына шаршау, ентігу немесе эпигастрий аймағындағы жайсыздық алдыңғы орынға шығуы мүмкін. Сондықтан белгілерді мұқият бағалау қажет.
Стенокардия қалай анықталады?
Диагностика жан-жақты анамнез жинаудан басталады. Ауырсынудың қашан пайда болғаны, қанша уақытқа созылғаны және қандай жағдайларда күшейетіні бағаланады. Дәрігер адамның қауіп факторларын да ескереді.
Физикалық тексеруден кейін түрлі тесттер пайдаланылады. Мақсат – жүрекке баратын қан ағымын бағалау және ықтимал тамыр ауруларын анықтау. Шағымдардың ерекшеліктері диагностика үшін маңызды белгілер береді.
Ерте кезеңде жүргізілген бағалаулар инфаркт сияқты ауыр асқынулардың алдын алуға көмектесуі мүмкін. Сондықтан кеуде ауырсынуы шағымдарын елемеуге болмайды.
Стенокардия неге әкеледі?
Емделмеген стенокардия уақыт өте келе жүректің анағұрлым ауыр мәселелеріне себеп болуы мүмкін. Үнемі жеткіліксіз оттегі алатын жүрек бұлшықеті зақымдануы мүмкін. Бұл жағдай адамның өмір сапасына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
Ықтимал асқынулар:
- Инфаркт
- Жүрек жеткіліксіздігі
- Жүрек ырғағының бұзылыстары
- Жүктемеге төзімділіктің төмендеуі
- Күнделікті іс-әрекеттердің шектелуі
- Кенеттен болатын кардиологиялық оқиға қаупі
Тұрақсыз стенокардия ерекше жоғары қауіпті жағдай. Ол шұғыл медициналық бағалауды қажет етеді. Тиісті ем жүргізілмесе, ауыр салдарлар туындауы мүмкін.
Стенокардия диагностикасы және жүргізілетін тесттер
Диагностика барысында түрлі әдістер пайдаланылады. Әр тест жүректің құрылымы, функциялары немесе тамырлардың жағдайы туралы мәлімет береді. Науқастың клиникалық көрінісіне қарай тиісті зерттеулер жоспарланады.
Жиі қолданылатын диагностикалық әдістер:
- Электрокардиография (ЭКГ)
- Жүктемелік тест
- Эхокардиография
- Қан талдаулары
- Коронарлық КТ-ангиография
- Миокард перфузиясының сцинтиграфиясы
- Коронарлық ангиография
ЭКГ жүректің электрлік белсенділігін бағалайды. Жүктемелік тест кезінде жүректің физикалық белсенділікке жауабы зерттеледі. Ал коронарлық ангиография тамырларды тікелей бейнелеуге мүмкіндік беретін маңызды әдіс.
Диагностика барысында алынған деректер аурудың дәрежесін анықтауға көмектеседі. Осылайша жеке емдеу жоспарын құруға болады.
Стенокардия қалай емделеді?
Емдеу жоспары аурудың себебіне, ауырлығына және адамның жалпы денсаулық жағдайына қарай өзгеруі мүмкін.
Көптеген науқаста дәрі-дәрмекпен емдеу алғашқы таңдалатын әдіс. Жүрекке түсетін жүктемені азайтатын немесе тамырларды кеңейтетін дәрілер қолданылуы мүмкін. Холестерин мен қан қысымын бақылау да емдеудің маңызды бөліктерінің қатарына жатады.
Емдеу нұсқалары:
- Тамыр кеңейтетін дәрілер
- Бета-блокаторлар
- Кальций өзекшелерінің блокаторлары
- Қанды сұйылтатын дәрілер
- Холестеринді төмендететін ем
- Өмір салтын өзгерту
- Коронарлық ангиопластика және стент қою
- Коронарлық шунттау операциясы
Тұрақты жаттығу, салауатты тамақтану және салмақты бақылау жүрек денсаулығын сақтауға ықпал етеді. Қауіп факторларын бақылауға алу емдеудің табыстылығын арттырады.
Стенокардия туралы жиі қойылатын сұрақтар
Стенокардия – инфаркт па?
Стенокардия мен инфаркт бір нәрсе емес. Стенокардия кезінде жүрек бұлшықетіне баратын қан ағымы азаяды, бірақ әдетте тұрақты зақым пайда болмайды. Ал инфаркт кезінде қан ағымы айтарлықтай тоқтайды және жүрек тінінде зақым пайда болуы мүмкін. Стенокардияның кейбір түрлері инфаркт қаупінің артқанын көрсетуі мүмкін.
Стенокардия ауырсынуы қанша уақытқа созылады?
Тұрақты стенокардия ауырсынуы көбіне бірнеше минутқа созылады. Ол әдетте тынығудан немесе тиісті дәріні қабылдағаннан кейін басылады. Ауырсынудың 15–20 минуттан ұзаққа созылуы немесе барған сайын күшеюі шұғыл бағалауды қажет етуі мүмкін.
Стенокардия толық жазыла ма?
Емдеудің мақсаты – белгілерді бақылауға алу және асқыну қаупін азайту. Астарындағы тамыр ауруының дәрежесіне қарай ұзақ мерзімді бақылау қажет болуы мүмкін. Тұрақты емдеу және өмір салтын өзгерту арқасында көптеген адам күнделікті өмірін еркін жалғастыра алады.
Стенокардия кімдерде жиірек кездеседі?
Ол егде жас, жоғары қан қысымы, қант диабеті және жоғары холестерин сияқты қауіп факторлары бар адамдарда жиірек кездеседі. Отбасында ерте жаста жүрек ауруы болған адамдарда қауіп артуы мүмкін. Салауатты өмір әдеттері қауіпті азайтуға көмектесуі мүмкін.
Anadolu-дағы «Кардиология» саласы бойынша дәрігерлер
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл жағдайдың негізгі мәні қандай?
Стенокардия — жүрек бұлшықетіне оттегі жеткіліксіз болғанда пайда болатын кеуде қысымы немесе жайсыздық, көбіне коронарлық артерия ауруымен байланысты.
Нені ескеру керек?
Тұрақты стенокардия әдетте күш түскенде пайда болып демалыс немесе нитратпен басылады; жаңа, тыныштықтағы немесе күшейген ауырсыну жедел коронарлық синдром болуы мүмкін.
Қалай бағаланады?
ЭКГ, тропонин қажет болғанда, стресс тесті, коронарлық CT немесе ангиография клиникалық қауіпке қарай қолданылады.
Қашан маманға қаралу керек?
Кеуде ауыруы 10–15 минуттан ұзақ, тыныштықта, суық тер, ентігу, жүрек айну немесе қол/жаққа таралумен болса жедел жәрдем шақыру керек.
Бұл мазмұн ақпараттық сипатта және дәрігер тағайындаған консультацияны, диагностиканы немесе емдеуді алмастырмайды. Шағымыңыз болса, білікті денсаулық сақтау маманына жүгініңіз.